မဟာပညာ

🌿လက်ဆွဲနှုတ်ဆက်ခြင်းထက် ယုံကြည်မှုတည်ဆောက်ခြင်း🌿

[ ထရမ့်၏ “ယူကရိန်းသမ္မတ ပြောင်းသင့်သည်” ဆိုသော ပြောဆိုချက်ကို နိုင်ငံရေးအမြင်ဖြင့် သုံးသပ်ခြင်း]

ဆရာကြီး ဦးအောင်ဖေ၏ အမြင်ကို အခြေခံ၍ တင်ပြခြင်း

နိဒါန်း
။ နိုင်ငံရေးဆိုသည်မှာ အာဏာရယူရေး၊ အာဏာထိန်းသိမ်းရေးနှင့် အကျိုးစီးပွားကာကွယ်ရေးတို့ကိုသာ ဆိုလိုခြင်းမဟုတ်ပါ။ ပြည်သူတို့၏ အသက်အိုးအိမ်၊ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ၏ အချုပ်အခြာအာဏာ၊ လူ့ဂုဏ်သိက္ခာနှင့် အနာဂတ်မျိုးဆက်တို့၏ ဘဝလုံခြုံရေးကို မည်သို့အကာအကွယ်ပေးမည်ဆိုသည့် တာဝန်လည်း ပါဝင်သည်။ ထို့ကြောင့် နိုင်ငံရေးဖြစ်ရပ်တစ်ခုကို သုံးသပ်ရာတွင် ခေါင်းဆောင်တစ်ဦး၏ ပြောစကားတစ်ခုတည်းကို ကြည့်၍ အဆုံးအဖြတ်မပေးသင့်သကဲ့သို့ မည်သည့်နိုင်ငံ၏ ရပ်တည်ချက်ကိုမျှ အကြောင်းအကျိုးမစဉ်းစားဘဲ လက်ခံခြင်းလည်း မသင့်လျော်ပေ။

။ ၂၀၂၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁၀ ရက်တွင် အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်က ယူကရိန်းအနေဖြင့် သမ္မတအသစ်တစ်ဦး ရွေးချယ်သင့်ကြောင်း ပြောဆိုခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ရုရှားနှင့် ယူကရိန်းကြား စစ်ပွဲအဆုံးသတ်ရေးအတွက် ယူကရိန်းသမ္မတ ဗိုလိုဒီမာဇယ်လန်းစကီးက လုံလောက်စွာ ဆောင်ရွက်ခြင်းမရှိကြောင်း ဝေဖန်ခဲ့သည်။ ယင်းပြောဆိုချက်သည် ခေါင်းဆောင်နှစ်ဦးကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုတစ်ခုသာ မဟုတ်ဘဲ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ၏ ခေါင်းဆောင်ရွေးချယ်ပိုင်ခွင့်၊ မဟာမိတ်နိုင်ငံများ၏ အကျိုးစီးပွား၊ စစ်ပွဲအဆုံးသတ်ရေး နည်းလမ်းနှင့် နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေး၏ စည်းမျဉ်းများကိုပါ ပြန်လည်စဉ်းစားစရာ ဖြစ်လာစေသည်။ [၁][၂]

။ အကျွန်ုပ်အမြင်ကို အခြေခံ၍ ဆင်ခြင်သုံးသပ်ရမည်ဆိုလျှင် အဓိကမေးခွန်းမှာ “မည်သူ့ကို သမ္မတအဖြစ် ဆက်လက်ထားရှိသင့်သနည်း” ဆိုသည်ထက် “မည်သည့်နည်းလမ်းက စစ်ပွဲကို အမှန်တကယ်လျှော့ချနိုင်မည်နည်း၊ ပြည်သူ့ဆန္ဒနှင့် နိုင်ငံ့ဂုဏ်သိက္ခာကို မထိခိုက်စေဘဲ ငြိမ်းချမ်းရေးကို မည်သို့တည်ဆောက်နိုင်မည်နည်း” ဆိုသည့်အချက်ပင် ဖြစ်သည်။

။ ဤဆောင်းပါးတွင် အကျွန်ုပ်၏ သီးခြားမူရင်းစာတမ်းတစ်ခုကို တိုက်ရိုက်ကိုးကားထားခြင်းမဟုတ်ဘဲ အကျွန်ုပ်၏ အမြင်ကို အခြေခံတင်ပြရန် တောင်းဆိုထားသည့် ရည်ရွယ်ချက်နှင့် ကိုက်ညီအောင် အကြောင်းအကျိုး၊ မျှတမှု၊ လူမှုအကျိုးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးတန်ဖိုးတို့ကို အလေးထားသည့် သုံးသပ်ချက်အဖြစ် ရေးသားထားခြင်း ဖြစ်

                            (၁)

ထရမ့်၏ ပြောဆိုချက်နောက်ကွယ်မှ အကျိုးစီးပွားနှင့် နိုင်ငံရေးတွက်ချက်မှု

။ ထရမ့်၏ ပြောဆိုချက်ကို နားလည်ရန် အမေရိကန်၏ ပြည်တွင်းနိုင်ငံရေး၊ စွမ်းအင်ဈေးကွက်နှင့် ရုရှား–ယူကရိန်းစစ်ပွဲအပေါ် ထားရှိသည့် မူဝါဒတို့ကို ခွဲခြားစဉ်းစားရမည်။

။ မူရင်းဆင်ဟွာသတင်းအရ ထရမ့်သည် ယူကရိန်းက ရုရှားရေနံချက်စက်ရုံများကို တိုက်ခိုက်ခြင်းကြောင့် စွမ်းအင်ဈေးနှုန်းနှင့် ဒီဇယ်လောင်စာဆိုင်ရာ ပြဿနာများ ပိုမိုဆိုးရွားလာသည်ဟု ပြောဆိုခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ယူကရိန်းဘက်က တိုက်ခိုက်မှုများကို ရပ်တန့်ရန် ဖိအားပေးခဲ့ပြီး သမ္မတအသစ်တစ်ဦး လိုအပ်ကြောင်းပါ ထည့်သွင်းပြောဆိုခဲ့သည်။ [၁]

။ ဤနေရာတွင် အမေရိကန်၏ အကျိုးစီးပွားကို လုံးဝလျစ်လျူရှု၍ မရပါ။ လောင်စာဈေးနှုန်းမြင့်တက်ခြင်းသည် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး၊ စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးနှင့် အိမ်ထောင်စုအသုံးစရိတ်များအပေါ် သက်ရောက်နိုင်သည်။ အမေရိကန်အစိုးရတစ်ရပ်အနေဖြင့် မိမိပြည်သူများ၏ စီးပွားရေးအခြေအနေကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားခြင်းသည် နိုင်ငံရေးတာဝန်တစ်ရပ် ဖြစ်သည်။

။ သို့သော် ပြည်တွင်းစီးပွားရေးအခက်အခဲကို ဖြေရှင်းရန် ကြိုးပမ်းခြင်းနှင့် မဟာမိတ်နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ၏ ခေါင်းဆောင်ကို ပြောင်းလဲရန် တိုက်တွန်းခြင်းတို့သည် သဘောသဘာဝမတူညီကြပေ။ ပထမအချက်သည် မိမိနိုင်ငံ၏ မူဝါဒနှင့် စီးပွားရေးစီမံခန့်ခွဲမှုဆိုင်ရာ ကိစ္စဖြစ်ပြီး ဒုတိယအချက်သည် အခြားနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးဆုံးဖြတ်ပိုင်ခွင့်နှင့် တိုက်ရိုက်သက်ဆိုင်လာသည်။

။ ထို့ပြင် လောင်စာဈေးနှုန်းမြင့်တက်မှုကို အကြောင်းရင်းတစ်ခုတည်းဖြင့် ရှင်းပြ၍ မရနိုင်ပါ။ ကမ္ဘာ့ရေနံနှင့် လောင်စာထောက်ပံ့မှု၊ သန့်စင်ထုတ်လုပ်နိုင်စွမ်း၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး၊ ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုများနှင့် အခြားပထဝီနိုင်ငံရေးဖြစ်ရပ်များကိုပါ ထည့်သွင်းလေ့လာရန် လိုအပ်သည်။ ထို့ကြောင့် ယူကရိန်း၏ တိုက်ခိုက်မှုများနှင့် အမေရိကန်ဒီဇယ်ဈေးနှုန်းတို့အကြား ဆက်စပ်မှုရှိသည်ဟူသော ပြောဆိုချက်ကို အပြည့်အဝသက်သေပြပြီးဖြစ်သည့် အကြောင်းရင်းတစ်ခုအဖြစ် မယူဆသင့်ပေ။

။ နိုင်ငံရေးခေါင်းဆောင်တစ်ဦး၏ ပြောဆိုချက်သည် မူဝါဒရည်ရွယ်ချက်ကို ဖော်ပြနိုင်သော်လည်း ထိုပြောဆိုချက်တစ်ခုတည်းကပင် အကြောင်းရင်းအားလုံးကို သက်သေမပြနိုင်ပါ။

                         (၂ ) 

သမ္မတတစ်ဦးကို မည်သူက ရွေးချယ်ပိုင်ခွင့်ရှိသနည်း

။ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ၏ ခေါင်းဆောင်ကို မည်သူက ရွေးချယ်ပိုင်ခွင့်ရှိသနည်းဆိုသည့် မေးခွန်းသည် နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေးတွင် အခြေခံကျသော မေးခွန်းဖြစ်သည်။

။ ကုလသမဂ္ဂပဋိညာဉ်စာတမ်း၏ အပိုဒ် ၂ တွင် နိုင်ငံများ၏ အချုပ်အခြာအာဏာတန်းတူညီမျှမှု၊ အခြားနိုင်ငံများ၏ နိုင်ငံရေးလွတ်လပ်ခွင့်ကို လေးစားရေးနှင့် အငြင်းပွားမှုများကို ငြိမ်းချမ်းသောနည်းလမ်းဖြင့် ဖြေရှင်းရေးတို့ကို အခြေခံမူများအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ [၃]

။ ဤအခြေခံမူများအရ အမေရိကန်က ယူကရိန်း၏ ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးမှုအပေါ် သဘောထားတင်ပြနိုင်သကဲ့သို့ အကူအညီပေးရေးနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးဆိုင်ရာ မူဝါဒများကိုလည်း ပြန်လည်သုံးသပ်နိုင်သည်။ သို့သော် ယူကရိန်း၏ သမ္မတကို မည်သူဖြစ်စေရမည်ဆိုသည့် နောက်ဆုံးဆုံးဖြတ်ချက်မှာ ယူကရိန်း၏ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ၊ ဥပဒေလုပ်ထုံးလုပ်နည်းနှင့် ပြည်သူ့ဆန္ဒတို့အပေါ် မူတည်ရမည်ဖြစ်သည်။

။ ဤသဘောတရားသည် အမေရိကန်ကိုသာ ရည်ညွှန်းခြင်းမဟုတ်ပါ။ ရုရှား၊ ဥရောပနိုင်ငံများ သို့မဟုတ် အခြားအင်အားကြီးနိုင်ငံများအနေဖြင့်လည်း မိမိတို့၏ အကျိုးစီးပွားကို အခြားနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးဆုံးဖြတ်ပိုင်ခွင့်ထက် အမြဲတမ်းအထက်တွင် ထားရှိသင့်သည်ဟု မဆိုနိုင်ပေ။

။ သို့ရာတွင် နိုင်ငံရေးလက်တွေ့ဘဝတွင် အကူအညီပေးသည့် နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံက မိမိ၏ အကူအညီကို မည်သည့်အခြေအနေတွင် ဆက်လက်ပေးမည်ဆိုသည်ကို ဆုံးဖြတ်ပိုင်ခွင့်လည်း ရှိသည်။ ထိုအချက်ကို လက်ခံရမည်ဖြစ်သော်လည်း အကူအညီပေးမှုနှင့် နိုင်ငံရေးအာဏာဆုံးဖြတ်ပိုင်ခွင့်တို့ကို တစ်ခုတည်းအဖြစ် မရောထွေးသင့်ပေ။

။ ထို့ကြောင့် အကူအညီပေးသူနှင့် အကူအညီလက်ခံသူတို့ကြား ဆက်ဆံရေးတွင် အကျိုးစီးပွားအပြန်အလှန်ရှိနိုင်သော်လည်း ယင်းဆက်ဆံရေးသည် အမိန့်ပေးသူနှင့် အမိန့်နာခံသူတို့၏ ဆက်ဆံရေးအဖြစ် မပြောင်းလဲသွားရန် အရေးကြီးသည်။

                              (၃)

စစ်ကာလတွင် ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပရေး၏ အခက်အခဲ

။ ထရမ့်၏ အဓိကဝေဖန်ချက်တစ်ခုမှာ ဇယ်လန်းစကီးသည် စစ်ပွဲဖြစ်ပွားနေသည့် ကာလအတွင်း ရွေးကောက်ပွဲမကျင်းပခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ သို့သော် ယင်းအချက်ကို သုံးသပ်ရာတွင် ရွေးကောက်ပွဲမကျင်းပရခြင်း၏ ဥပဒေနောက်ခံနှင့် လက်တွေ့အခက်အခဲများကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားရန် လိုအပ်သည်။

။ စစ်ပွဲအတွင်း ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပရေးတွင် လုံခြုံရေးအန္တရာယ်၊ နေရပ်စွန့်ခွာရသူများ၏ မဲပေးခွင့်၊ ပြည်ပရောက်နိုင်ငံသားများ၏ ပါဝင်ခွင့်၊ စစ်မှုထမ်းနေသူများ၏ မဲပေးနိုင်မှုနှင့် မဲဆွယ်စည်းရုံးရေး လွတ်လပ်ခွင့်တို့ကဲ့သို့ အခက်အခဲများ ရှိလာနိုင်သည်။ ထိုအခက်အခဲများသည် ရွေးကောက်ပွဲတစ်ခုကို စီစဉ်ကျင်းပရုံမျှဖြင့် ဖြေရှင်း၍မရသော အရေးကြီးကိစ္စများဖြစ်သည်။

။ တစ်ဖက်တွင်လည်း ရွေးကောက်ပွဲကို အကန့်အသတ်မရှိ ရွှေ့ဆိုင်းထားခြင်းက ပြည်သူ့ဆန္ဒနှင့် အာဏာ၏ တရားဝင်မှုဆိုင်ရာ မေးခွန်းများကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် စစ်ကာလဖြစ်သည်ဟူသော အကြောင်းပြချက်တစ်ခုတည်းဖြင့် နိုင်ငံရေးတာဝန်ခံမှုကို အဆုံးမရှိ ရွှေ့ဆိုင်းထားသင့်သည်ဟုလည်း မဆိုနိုင်ပါ။

။ ယူကရိန်း၏ အခြေအနေတွင် စစ်အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ ဥပဒေကန့်သတ်ချက်များကို သီးခြားစိစစ်ရန် လိုအပ်သည်။ စစ်ကာလအတွင်း ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပရေးကို မည်သည့်အခြေအနေတွင် ခွင့်ပြုနိုင်မည်နည်း၊ လုံခြုံရေးအာမခံချက်ကို မည်သို့ရရှိနိုင်မည်နည်း၊ နိုင်ငံသားအားလုံး၏ ပါဝင်ခွင့်ကို မည်သို့ကာကွယ်မည်နည်းဆိုသည့် မေးခွန်းများကို ဥပဒေ၊ လက်တွေ့အခြေအနေနှင့် ပြည်သူ့ဆန္ဒတို့ကို ပေါင်းစပ်၍ ဖြေရှင်းသင့်သည်။

။ မူရင်းသတင်းတွင် ကိုးကားထားသော ကိဗ်အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လူမှုဗေဒသုတေသနဌာန၏ စစ်တမ်းအရ ယူကရိန်းပြည်သူ ၇၁ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သည် စစ်ကာလအတွင်း ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပခြင်းကို ကန့်ကွက်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ သို့သော် စစ်တမ်းတစ်ခု၏ ရလဒ်သည် စစ်တမ်းကောက်ယူသည့် အချိန်၊ ပါဝင်သူများနှင့် မေးခွန်းပုံစံတို့အပေါ် မူတည်သဖြင့် ပြည်သူအားလုံး၏ သဘောထားကို အပြီးသတ်ကိုယ်စားပြုသည်ဟု မယူဆသင့်ပါ။ [၁]

။ ဤနေရာတွင် အရေးကြီးဆုံးအချက်မှာ ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပခြင်းကို အနိုင်ရရှိရေးအတွက်သာ မစဉ်းစားဘဲ ပြည်သူတို့၏ လွတ်လပ်သောဆန္ဒကို အမှန်တကယ်ဖော်ထုတ်နိုင်ရေးအဖြစ် စဉ်းစားရန်ဖြစ်သည်။ ရွေးကောက်ပွဲတစ်ခု၏ အရည်အသွေးကို မဲပေးသည့်နေ့တစ်နေ့ဖြင့်သာ မတိုင်းတာနိုင်ပါ။ မဲပေးသူများ လုံခြုံမှုရှိခြင်း၊ ရွေးချယ်စရာများကို လွတ်လပ်စွာ စဉ်းစားနိုင်ခြင်းနှင့် ရလဒ်အပေါ် ယုံကြည်လက်ခံနိုင်ခြင်းတို့ကလည်း အရေးကြီးသည်။

                              (၄)

အမေရိကန်၊ ရုရှားနှင့် ဥရောပတို့၏ မတူညီသော ရပ်တည်ချက်များ

။ ဤဖြစ်ရပ်ကို အမေရိကန်နှင့် ယူကရိန်းခေါင်းဆောင်နှစ်ဦး၏ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးအငြင်းပွားမှုအဖြစ်သာ ကြည့်လျှင် ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော နိုင်ငံတကာအကျိုးစီးပွားများကို လွတ်သွားနိုင်သည်။

။ အမေရိကန်အစိုးရအနေဖြင့် စစ်ပွဲအဆုံးသတ်ရေး၊ စွမ်းအင်ဈေးနှုန်းထိန်းချုပ်ရေးနှင့် ပြည်တွင်းနိုင်ငံရေးဖိအားများကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားနိုင်သည်။ ရုရှားအနေဖြင့် စီးပွားရေးပိတ်ဆို့မှုများ ဖြေလျှော့ခံရခြင်း၊ စွမ်းအင်တင်ပို့မှုမှ ဝင်ငွေရရှိခြင်းနှင့် စစ်ရေးအရ ဖိအားလျော့နည်းခြင်းတို့ကို အကျိုးရှိသည်ဟု မြင်နိုင်သည်။ ယူကရိန်းအနေဖြင့်မူ မိမိနိုင်ငံ၏ လုံခြုံရေး၊ နယ်မြေတည်တံ့မှုနှင့် အနာဂတ်စစ်ရေးအန္တရာယ်များကို အဓိကထားရမည်ဖြစ်သည်။

။ ဥရောပနိုင်ငံများအတွက်လည်း ယူကရိန်းစစ်ပွဲသည် စွမ်းအင်ဈေးနှုန်းပြဿနာတစ်ခုတည်း မဟုတ်ပါ။ ဥရောပ၏ လုံခြုံရေး၊ ဒေသတွင်းတည်ငြိမ်မှုနှင့် အနာဂတ်တွင် နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံက အခြားနိုင်ငံ၏ နယ်မြေကို အင်အားသုံး၍ ပြောင်းလဲနိုင်ခြင်း ရှိ၊ မရှိဆိုသည့် စည်းမျဉ်းဆိုင်ရာ ကိစ္စလည်း ပါဝင်သည်။

။ မူရင်းသတင်းတွင် ဂျာမနီနှင့် ဗြိတိန်ဘက်မှ ယူကရိန်းကို ထောက်ခံသည့် သဘောထားများကို ဖော်ပြထားသည်။ ထိုအချက်များသည် အနောက်နိုင်ငံများအတွင်း ရပ်တည်ချက်အားလုံး တစ်ထပ်တည်းမဟုတ်ကြောင်း၊ စစ်ပွဲအဆုံးသတ်ရေးကို မည်သို့ဆောင်ရွက်မည်ဆိုသည့် နည်းလမ်းအပေါ် ကွဲပြားမှုရှိနိုင်ကြောင်း ပြသသည်။ [၁]

။ သို့ရာတွင် “အမေရိကန်က ယူကရိန်းကို စွန့်လွှတ်လိုက်ပြီ” သို့မဟုတ် “ဥရောပက အမေရိကန်နှင့် လုံးဝကွဲထွက်သွားပြီ” ဟူ၍ အလျင်စလို သတ်မှတ်ရန် မသင့်ပါ။ မူဝါဒတစ်ခု၏ အဓိပ္ပာယ်ကို ပြောဆိုချက်တစ်ခုတည်းဖြင့် မဆုံးဖြတ်ဘဲ နောက်ဆက်တွဲ အကူအညီပေးမှု၊ သဘောတူညီချက်များ၊ ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုများနှင့် စစ်ရေးဆောင်ရွက်ချက်များကိုပါ လေ့လာရမည်ဖြစ်သည်။

။ အလားတူ ရုရှားဘက်မှ ထုတ်ဖော်ပြောဆိုချက်များကိုလည်း ရုရှား၏ အကျိုးစီးပွားနှင့် ဆက်စပ်၍ သုံးသပ်သင့်သည်။ မည်သည့်နိုင်ငံ၏ အစိုးရပြောဆိုချက်ကိုမဆို သက်ဆိုင်ရာနိုင်ငံ၏ မူဝါဒအမြင်တစ်ရပ်အဖြစ် မှတ်ယူနိုင်သော်လည်း လွတ်လပ်သော အတည်ပြုချက်မရှိဘဲ အမှန်တရားတစ်ခုလုံးအဖြစ် လက်ခံခြင်းမပြုသင့်ပါ။

။ မျှတသော နိုင်ငံရေးသုံးသပ်ချက်ဆိုသည်မှာ အင်အားကြီးနိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ၏ ရပ်တည်ချက်ကိုသာ အလေးပေးခြင်းမဟုတ်ဘဲ သက်ဆိုင်ရာနိုင်ငံအားလုံး၏ အကျိုးစီးပွား၊ တာဝန်နှင့် လုပ်ရပ်များကို တူညီသော စိစစ်မှုဖြင့် ကြည့်ရှုခြင်းဖြစ်သည်။

                              (၅)

ဖိအားပေးခြင်းက ငြိမ်းချမ်းရေးကို အမှန်တကယ် ရရှိစေနိုင်သလား

။ ထရမ့်၏ နိုင်ငံရေးနည်းဗျူဟာတွင် ဖိအားပေးခြင်း၊ အကူအညီပေးမှုကို ပြန်လည်သုံးသပ်ခြင်းနှင့် အလျင်အမြန် သဘောတူညီချက်ရရှိရေး တိုက်တွန်းခြင်းတို့ကို တွေ့မြင်နိုင်သည်။ ယင်းနည်းလမ်းသည် အချို့အခြေအနေများတွင် ဆွေးနွေးပွဲတစ်ခုကို စတင်စေနိုင်သကဲ့သို့ သဘောတူညီမှုရရှိရေးအတွက် တွန်းအားလည်း ဖြစ်လာနိုင်သည်။

သို့သော် ဖိအားပေးခြင်းတစ်ခုတည်းက ရေရှည်ငြိမ်းချမ်းရေးကို အာမခံမပေးနိုင်ပါ။

။ ပဋိပက္ခတစ်ခုတွင် ပါဝင်သည့်အဖွဲ့များသည် မိမိတို့၏ လုံခြုံရေး၊ နိုင်ငံရေးရပ်တည်ချက်နှင့် အနာဂတ်အကျိုးစီးပွားတို့ကို စိုးရိမ်ကြသည်။ ထိုစိုးရိမ်ချက်များကို မဖြေရှင်းဘဲ သဘောတူညီချက်တစ်ခုကို အမြန်လက်ခံစေရန် ဖိအားပေးပါက သဘောတူညီချက်သည် စာရွက်ပေါ်တွင်သာ တည်ရှိပြီး လက်တွေ့အကောင်အထည်ဖော်မှုတွင် အခက်အခဲများ ဖြစ်လာနိုင်သည်။

။ ထို့ကြောင့် ဖိအားပေးရေးနည်းလမ်းကို လုံးဝပယ်ချရန်လည်း မလိုသကဲ့သို့ အရာရာကို ဖြေရှင်းပေးနိုင်သည့် နည်းလမ်းအဖြစ်လည်း မယူဆသင့်ပါ။ ၎င်း၏ အကျိုးသက်ရောက်မှုသည် ဖိအားပေးမှု၏ ရည်ရွယ်ချက်၊ အတိုင်းအတာ၊ အပြန်အလှန်လိုက်နာမှုနှင့် နောက်ဆက်တွဲညှိနှိုင်းရေးစနစ်တို့အပေါ် မူတည်သည်။

။ အထူးသဖြင့် စစ်ပွဲတစ်ခုတွင် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး၊ အရပ်သားများကို ကာကွယ်ရေး၊ စစ်သုံ့ပန်းများနှင့် ဖမ်းဆီးခံထားရသူများဆိုင်ရာ ကိစ္စများ၊ လူသားချင်းစာနာမှုအကူအညီများ ဝင်ရောက်ခွင့်နှင့် လုံခြုံရေးအာမခံချက်တို့ကို သီးခြားဆွေးနွေးရန် လိုအပ်သည်။ ယင်းတို့ကို ဖြေရှင်းခြင်းမရှိဘဲ ခေါင်းဆောင်တစ်ဦး ပြောင်းလဲသွားရုံဖြင့် စစ်ပွဲ၏ အခြေခံအကြောင်းရင်းများ ပျောက်ကွယ်သွားမည်ဟု မဆိုနိုင်ပါ။

                                (၆ ) 

“စွမ်းအင်ဆိုင်ရာ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး” ကြေညာချက်၏ အရေးပါမှု

။ မူရင်းဆင်ဟွာသတင်းအရ ထရမ့်သည် အောက်တိုဘာ ၁၁ ရက်တွင် ရုရှားနှင့် ယူကရိန်းတို့အကြား “စွမ်းအင်ဆိုင်ရာ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး” သဘောတူညီမှုရှိပြီဟု လူမှုကွန်ရက်မှတစ်ဆင့် ကြေညာခဲ့သည်။ သို့သော် Reuters နှင့် Associated Press တို့၏ သတင်းများတွင် ယူကရိန်းဘက်က ထိုကြေညာချက်အတွက် အသေးစိတ်အချက်အလက်များကို စောင့်ဆိုင်းနေကြောင်း၊ နှစ်ဖက်အကြား အပြန်အလှန်လိုက်နာမှုနှင့် ရုရှားဘက်၏ သဘောတူညီချက်အပေါ် မေးခွန်းများ ရှိနေကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။ [၂][၄]

။ ဤအချက်က နိုင်ငံရေးကြေညာချက်နှင့် လက်တွေ့အကောင်အထည်ဖော်မှုကြား ကွာဟချက်ကို သတိပြုစရာဖြစ်စေသည်။ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးတစ်ခုကို ကြေညာခြင်းသည် ပထမခြေလှမ်းဖြစ်နိုင်သော်လည်း အမှန်တကယ် ရပ်တန့်သွားခြင်းရှိ၊ မရှိကို သီးခြားစောင့်ကြည့်အတည်ပြုရန် လိုအပ်သည်။

။ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးသည် နှစ်ဖက်စလုံးအတွက် တူညီသောစည်းမျဉ်းများဖြင့် သတ်မှတ်ထားရမည်။ မည်သည့်အဆောက်အအုံများကို တိုက်ခိုက်မှုမှ ကင်းလွတ်စေရမည်၊ ချိုးဖောက်မှုတစ်ခု ဖြစ်ပေါ်လာပါက မည်သူက စိစစ်မည်၊ သက်သေအထောက်အထားများကို မည်သို့စစ်ဆေးမည်၊ ပြန်လည်တိုက်ခိုက်မှုများ မဖြစ်ပေါ်စေရန် မည်သည့်ဆက်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းကို အသုံးပြုမည်ဆိုသည့် အချက်များကို ကြိုတင်သတ်မှတ်ထားသင့်သည်။

။ စွမ်းအင်ဆိုင်ရာ အခြေခံအဆောက်အအုံများသည် စစ်ရေးအကျိုးစီးပွားနှင့် ဆက်စပ်နိုင်သော်လည်း ယင်းတို့ပျက်စီးခြင်း၏ အကျိုးဆက်ကို အရပ်သားပြည်သူများက လျှပ်စစ်မီး၊ အပူပေးစနစ်၊ သောက်သုံးရေနှင့် ဆေးရုံဝန်ဆောင်မှုများ ပြတ်တောက်ခြင်းမှတစ်ဆင့် ခံစားရနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် စစ်ရေးရည်ရွယ်ချက်များကို ဆွေးနွေးရာတွင် လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ အကျိုးဆက်များကို မေ့လျော့မထားသင့်ပါ။

။ ငြိမ်းချမ်းရေးကြေညာချက်တစ်ခု၏ တန်ဖိုးကို စကားလုံးများ၏ ပြင်းထန်မှုဖြင့် မတိုင်းတာဘဲ အရပ်သားအသက်ဆုံးရှုံးမှု လျော့နည်းလာခြင်း၊ အခြေခံအဆောက်အအုံများ ကာကွယ်နိုင်ခြင်းနှင့် နှစ်ဖက်စလုံးက သတ်မှတ်ချက်များကို လိုက်နာခြင်းတို့ဖြင့် တိုင်းတာသင့်သည်။

                             (၇)

ယုံကြည်မှုမရှိဘဲ သဘောတူညီချက်တည်တံ့နိုင်ပါသလား

။ စစ်ပွဲတစ်ခုကို အဆုံးသတ်ရန် စစ်ရေးဖိအား၊ စီးပွားရေးပိတ်ဆို့မှု၊ သံတမန်ရေးညှိနှိုင်းမှုနှင့် အပြန်အလှန်အကျိုးစီးပွားတို့သည် အရေးပါနိုင်သည်။ သို့သော် ဤနည်းလမ်းများအားလုံးကို ရေရှည်တည်တံ့စေသည့် အခြေခံအချက်မှာ ယုံကြည်မှုဖြစ်သည်။

။ ယုံကြည်မှုဆိုသည်မှာ ခေါင်းဆောင်တစ်ဦး၏ စကားကို မေးခွန်းမထုတ်ဘဲ လက်ခံခြင်းမဟုတ်ပါ။ သဘောတူညီထားသည့်အချက်များကို လိုက်နာခြင်း၊ လိုက်နာမှုမရှိပါက အတည်ပြုစစ်ဆေးနိုင်ခြင်း၊ ချိုးဖောက်မှုများအတွက် တာဝန်ယူမှုရှိခြင်းနှင့် အနာဂတ်အန္တရာယ်များကို လျှော့ချနိုင်သည့် စနစ်တစ်ခု တည်ဆောက်ခြင်းတို့ဖြစ်သည်။

။ အမေရိကန်က ယူကရိန်းကို ဖိအားပေးနေသကဲ့သို့ ရုရှားဘက်တွင်လည်း စစ်ဆင်ရေးများကို မည်သည့်အတိုင်းအတာအထိ ရပ်တန့်မည်၊ သဘောတူညီချက်များကို မည်သို့လိုက်နာမည်ဆိုသည့် မေးခွန်းများကို တူညီသောစိစစ်မှုဖြင့် မေးမြန်းရမည်ဖြစ်သည်။ ယူကရိန်းဘက်၏ လုပ်ရပ်များကိုလည်း စစ်ရေးအကျိုးဆက်၊ အရပ်သားအန္တရာယ်နှင့် သဘောတူညီချက်ဆိုင်ရာ တာဝန်များအရ စိစစ်သင့်သည်။

။ တစ်ဖက်၏ အမှားကိုသာ အလေးထားပြီး မိမိထောက်ခံသည့်ဘက်၏ လုပ်ရပ်များကို မစိစစ်ပါက ငြိမ်းချမ်းရေးသည် နိုင်ငံရေးအနိုင်အရှုံးတွက်ချက်မှုအဖြစ်သာ ကျန်ရှိနိုင်သည်။ မျှတသော ငြိမ်းချမ်းရေးဆိုသည်မှာ အားလုံး၏ လုပ်ရပ်များကို သက်ဆိုင်ရာအထောက်အထားများအပေါ် အခြေခံ၍ စိစစ်ခြင်းနှင့် ပြည်သူတို့၏ အသက်အိုးအိမ်ကို ဦးစားပေးခြင်းဖြစ်သည်။

                        နိဂုံးချုပ်

။ ထရမ့်၏ “ယူကရိန်းသမ္မတ ပြောင်းသင့်သည်” ဆိုသော ပြောဆိုချက်သည် ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးအပေါ် ဝေဖန်မှုတစ်ခုထက် ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော နိုင်ငံရေးမေးခွန်းများကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ၏ ခေါင်းဆောင်ရွေးချယ်ပိုင်ခွင့်၊ မဟာမိတ်ဆက်ဆံရေး၊ စွမ်းအင်လုံခြုံရေး၊ စစ်ပွဲအဆုံးသတ်ရေးနှင့် အင်အားကြီးနိုင်ငံများ၏ ဖိအားပေးနိုင်စွမ်းတို့သည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ဆက်စပ်နေသည်။

။ ဤဖြစ်ရပ်မှ သင်ခန်းစာယူရမည်ဆိုလျှင် နိုင်ငံရေးကို ပုဂ္ဂိုလ်ရေးအကြိုက်၊ မုန်းတီးမှုနှင့် အနိုင်အရှုံးတွက်ချက်မှုတို့ဖြင့်သာ မကြည့်သင့်ပါ။ ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးကို ဝေဖန်နိုင်သော်လည်း ပြည်သူ့ဆန္ဒကို လေးစားရမည်။ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံက မိမိအကျိုးစီးပွားကို ကာကွယ်နိုင်သော်လည်း အခြားနိုင်ငံ၏ အချုပ်အခြာအာဏာနှင့် လုံခြုံရေးကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားရမည်။ စစ်ပွဲအဆုံးသတ်ရန် ဖိအားပေးနိုင်သော်လည်း ဖိအားပေးမှုကို အပြန်အလှန်လိုက်နာမှုနှင့် ယုံကြည်စိတ်ချရသော စောင့်ကြည့်ရေးစနစ်တို့ဖြင့် ဖြည့်ဆည်းရမည်။

။ ငြိမ်းချမ်းရေးဆိုသည်မှာ စစ်ပွဲရပ်တန့်သွားခြင်းတစ်ခုတည်း မဟုတ်ပါ။ စစ်ပွဲပြန်လည်မဖြစ်ပွားစေရန် အကြောင်းရင်းများကို ဖြေရှင်းခြင်း၊ အရပ်သားများ၏ လုံခြုံရေးကို အာမခံခြင်း၊ ပြည်သူတို့၏ နိုင်ငံရေးဆန္ဒကို လေးစားခြင်းနှင့် သဘောတူညီချက်များအပေါ် အပြန်အလှန်ယုံကြည်နိုင်သည့် အခြေအနေကို ဖန်တီးခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။

။ ထို့ကြောင့် နိုင်ငံရေးခေါင်းဆောင်များအနေဖြင့် “မည်သူ အနိုင်ရသနည်း” ဟူသော မေးခွန်းထက် “မည်သည့်ဆုံးဖြတ်ချက်က ပြည်သူတို့၏ ဆုံးရှုံးမှုကို လျှော့ချပြီး အနာဂတ်အတွက် တည်တံ့သော ငြိမ်းချမ်းရေးကို ဖန်တီးပေးနိုင်သနည်း” ဟူသော မေးခွန်းကို ပိုမိုအလေးထားသင့်သည်။

။ လက်ဆွဲနှုတ်ဆက်ခြင်းသည် ဆွေးနွေးပွဲတစ်ခု၏ အစဖြစ်နိုင်သည်။ သို့သော် လက်ဆွဲနှုတ်ဆက်ခြင်းတစ်ခုတည်းဖြင့် ယုံကြည်မှု မတည်ဆောက်နိုင်ပါ။ ယုံကြည်မှုကို တည်ဆောက်ပေးနိုင်သည်မှာ ကတိတည်ခြင်း၊ အပြန်အလှန်လေးစားခြင်း၊ တာဝန်ယူခြင်းနှင့် ပြည်သူတို့၏ အသက်အိုးအိမ်ကို နိုင်ငံရေးအကျိုးစီးပွားထက် မနိမ့်ကျစေခြင်းတို့ပင် ဖြစ်သည်။

။ ထိုအခြေခံများအပေါ် တည်ဆောက်နိုင်သည့် ငြိမ်းချမ်းရေးသာလျှင် ယနေ့၏ စစ်ပွဲကို ရပ်တန့်စေရုံမက မနက်ဖြန်၏ ပဋိပက္ခများကိုလည်း လျှော့ချနိုင်မည့် အနာဂတ်လမ်းကြောင်း ဖြစ်လာနိုင်မည်ဖြစ်သည်။

အကိုးအကား

၁။ ဆင်ဟွာသတင်းဌာန (Xinhua)၊ “热点问答｜特朗普喊话乌克兰‘换总统’，各方作何反应”၊ ၂၀၂၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁၁ ရက်။ မူရင်းသတင်းနှင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ဖော်ပြထားသော သက်ဆိုင်ရာသတင်းများကို အောက်ပါလင့်ခ်များတွင် ကြည့်ရှုနိုင်သည်။

• Xinhua — 特朗普：“乌克兰应该换个总统”⁠
• Associated Press — Trump says Ukraine should get a new president⁠

၂။ Reuters၊ “Trump announces Ukraine energy ceasefire with Russia, surprising Zelenskiy”၊ ၂၀၂၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁၁ ရက်။

• https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-will-halt-strikes-refineries-if-russia-stops-energy-attacks-zelenskiy-2026-10-11/

၃။ United Nations၊ Charter of the United Nations၊ အထူးသဖြင့် အပိုဒ် ၁ နှင့် အပိုဒ် ၂။

• https://www.un.org/en/about-us/un-charter/full-text

၄။ Associated Press၊ “Zelenskyy says Russia strikes energy facilities despite Trump claim of an energy ceasefire”၊ ၂၀၂၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁၂ ရက်။

• https://apnews.com/article/6fdef6ff4d033b379c74e1d62183d078

🌿တံခါးဖွင့်လာသော အာဆီယံလမ်း🌿
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

[မလေးရှားခရီးစဉ်နောက်က မြန်မာ့နိုင်ငံခြားရေးနှင့် မျှော်လင့်ချက်]

အဲးခိုး ရေးသည်

နိဒါန်း
။ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံရဲ့ ခရီးလမ်းမှာ တစ်ခါတလေ ခြေလှမ်းတစ်လှမ်းဟာ ခရီးတစ်ခုလုံးရဲ့ အဓိပ္ပာယ်ကို ပြောင်းလဲစေနိုင်ပါတယ်။အထူးသဖြင့် နိုင်ငံခြားရေးမှာ ပိုပြီးမှန်ပါတယ်။

။ နိုင်ငံတော်အဆင့် ခရီးစဉ်တစ်ခုဆိုတာ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံက တခြားနိုင်ငံတစ်နိုင်ငံကို သွားရောက်လည်ပတ်ခြင်းသက်သက် မဟုတ်ပါဘူး။ အဲဒီနောက်မှာ နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေး၊ အမျိုးသားအကျိုးစီးပွား၊ စီးပွားရေးအခွင့်အလမ်း၊ ဒေသတွင်းတည်ငြိမ်ရေး၊ ငြိမ်းချမ်းရေးနဲ့ အနာဂတ်ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုတွေ ပါဝင်နေပါတယ်။

။ မြန်မာနိုင်ငံအတွက်တော့ အာဆီယံဟာ ပိုပြီးအရေးကြီးပါတယ်။ အကြောင်းက အာဆီယံနိုင်ငံတွေဟာ အဝေးက မိတ်ဖက်နိုင်ငံတွေသာ မဟုတ်ဘဲ အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံတွေ၊ ကုန်သွယ်ဖက်နိုင်ငံတွေ၊ နယ်စပ်ချင်းထိစပ်နေတဲ့ နိုင်ငံတွေ၊ လူမှုစီးပွားရေးအရ ဆက်နွယ်နေတဲ့ နိုင်ငံတွေ ဖြစ်ကြလို့ပါ။

။ အဲဒီအတွက် မြန်မာနိုင်ငံက ထိုင်း၊ လာအို၊ ကမ္ဘောဒီးယား၊ ဗီယက်နမ်တို့နဲ့ ဆက်ဆံရေးတိုးမြှင့်လာပြီးနောက် မလေးရှားနိုင်ငံကို နိုင်ငံတော်အဆင့် သွားရောက်ဆက်ဆံလာခြင်းကိုလည်း ခရီးစဉ်တစ်ခုချင်းစီအဖြစ်သာ မကြည့်ဘဲ မြန်မာ့နိုင်ငံခြားရေးရဲ့ အာဆီယံလမ်းကြောင်းကို တစ်စုတစ်စည်းတည်း ကြည့်ဖို့ လိုလာပါတယ်။

။ အရေးကြီးတဲ့ မေးခွန်းကတော့
” ဒီခရီးစဉ်တွေကနေ မြန်မာနိုင်ငံအတွက် ဘာတွေရလာနိုင်မလဲ? ထို့အပြင် ပိုအရေးကြီးတာက နိုင်ငံခြားရေးမှာ ရလာတဲ့ အကျိုးကျေးဇူးတွေဟာ ပြည်သူတွေရဲ့ဘဝထဲကို ဘယ်လိုပြန်ရောက်လာနိုင်မလဲ။

ဒီဆောင်းပါးမှာ အဲဒီမေးခွန်းကို အပြုသဘောဆောင်တဲ့ နိုင်ငံရေးအမြင်နဲ့ စဉ်းစားကြည့်ချင်ပါတယ်။

⸻
၁။ အာဆီယံနဲ့ ဆက်ဆံရေးဟာ မြန်မာ့နိုင်ငံခြားရေးမှာ ဘာကြောင့် အရေးကြီးသလဲ?

။ မြန်မာနိုင်ငံဟာ အာဆီယံအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် အာဆီယံနဲ့ ဆက်ဆံရေးက နိုင်ငံခြားရေးကဏ္ဍတစ်ခုသာ မဟုတ်ဘဲ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ ဒေသတွင်းအနေအထားနဲ့ တိုက်ရိုက်ဆက်စပ်နေပါတယ်။

။ အာဆီယံအတွင်း နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံချင်းစီမှာ ကိုယ်ပိုင်အကျိုးစီးပွားနဲ့ ကိုယ်ပိုင်ဦးစားပေးကဏ္ဍတွေ ရှိပါတယ်။

ထိုင်းနိုင်ငံအတွက် နယ်စပ်လုံခြုံရေးနဲ့ ကုန်သွယ်ရေးက အရေးကြီးပါတယ်။

လာအိုနိုင်ငံနဲ့ဆိုရင် နယ်စပ်ဒေသပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး၊ ကုန်သွယ်ရေး၊ စွမ်းအင်နဲ့ ဒေသတွင်းဆက်သွယ်ရေးတွေက အရေးပါပါတယ်။

ကမ္ဘောဒီးယားနဲ့ ဆက်ဆံရေးမှာ နိုင်ငံရေးဆက်သွယ်မှု၊ ကုန်သွယ်ရေး၊ ခရီးသွားလုပ်ငန်းနဲ့ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုတို့က အခွင့်အလမ်းတွေ ဖြစ်ပါတယ်။

ဗီယက်နမ်နဲ့ဆိုရင် ကုန်သွယ်ရေး၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု၊ စိုက်ပျိုးရေး၊ နည်းပညာနဲ့ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဆိုင်ရာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုတွေက အရေးကြီးပါတယ်။

ဒီလိုကြည့်ရင် အာဆီယံဆိုတာ တစ်ပုံစံတည်းရှိတဲ့ နိုင်ငံစုတစ်ခု မဟုတ်ပါဘူး။

နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံချင်းစီရဲ့ အားသာချက်နဲ့ အကျိုးစီးပွားကို နားလည်ပြီး ဆက်ဆံရတဲ့ ဒေသတွင်းမိတ်ဖက်ကွန်ရက်တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။

⸻
၂။ ထိုင်း၊ လာအို၊ ကမ္ဘောဒီးယား၊ ဗီယက်နမ်တို့နဲ့ ဆက်ဆံရေးက ဘာတွေပြသလဲ

။ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ အာဆီယံအိမ်နီးချင်းနိုင်ငံတွေနဲ့ ဆက်ဆံရေးကို ကြည့်တဲ့အခါ ခရီးစဉ်တစ်ခုချင်းစီရဲ့ အကြောင်းအရာက မတူတာကို တွေ့ရပါတယ်။

ထိုင်း — နယ်စပ်နှင့် စီးပွားရေး

။ ထိုင်းနိုင်ငံနဲ့ ဆက်ဆံရေးဟာ နယ်စပ်နဲ့ အလွန်နီးကပ်ပါတယ်။ နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေး၊ လူမှုစီးပွားရေး၊ လုံခြုံရေး၊ ရွှေ့ပြောင်းလုပ်သားနဲ့ နယ်စပ်ဒေသတည်ငြိမ်ရေးတို့ဟာ နှစ်နိုင်ငံစလုံးအတွက် လက်တွေ့ကျတဲ့ ကိစ္စတွေ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါကြောင့် ထိုင်းနဲ့ ကောင်းမွန်တဲ့ ဆက်ဆံရေးဟာ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ နယ်စပ်ဒေသတွေအတွက်လည်း အရေးကြီးပြီး စီးပွားရေးအတွက်လည်း အရေးကြီးပါတယ်။

လာအို — အိမ်နီးချင်းနှင့် ဒေသတွင်းပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး

။ လာအိုနဲ့ ဆက်ဆံရေးမှာ အစိုးရချင်း ဆက်သွယ်မှု၊ နယ်စပ်ဒေသ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုနဲ့ ဒေသတွင်းပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုတွေက အရေးပါပါတယ်။

အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံငယ်တစ်နိုင်ငံနဲ့ ဆက်ဆံရေးကောင်းမွန်ခြင်းဟာ တစ်ခါတလေ စီးပွားရေးထက် ပိုတဲ့ အဓိပ္ပာယ်ရှိပါတယ်။

ဒေသတွင်း နားလည်မှုတည်ဆောက်ရေးအတွက်လည်း အထောက်အကူဖြစ်ပါတယ်။

ကမ္ဘောဒီးယား — နိုင်ငံရေးနှင့် စီးပွားရေးဆက်သွယ်မှု

။ ကမ္ဘောဒီးယားနဲ့ ဆက်ဆံရေးမှာ နိုင်ငံရေးအဆက်အသွယ်အပြင် ကုန်သွယ်ရေး၊ ခရီးသွားလုပ်ငန်းနဲ့ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုဆိုင်ရာ အခွင့်အလမ်းတွေ ရှိပါတယ်။

နှစ်နိုင်ငံအကြား အစိုးရအဖွဲ့အစည်းတွေရဲ့ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုတွေ တိုးလာရင် ဆက်ဆံရေးဟာ အခမ်းအနားတွေထက် ကျော်လွန်ပြီး လက်တွေ့လုပ်ငန်းတွေအဖြစ် ရောက်လာနိုင်ပါတယ်။

ဗီယက်နမ် — စီးပွားရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး

။ ဗီယက်နမ်နဲ့ ဆက်ဆံရေးမှာတော့ စီးပွားရေးအခွင့်အလမ်းက ပိုမိုထင်ရှားပါတယ်။ ကုန်သွယ်ရေး၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု၊ စိုက်ပျိုးရေး၊ နည်းပညာ၊ ထုတ်လုပ်မှုနဲ့ ခရီးသွားလုပ်ငန်းတွေမှာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်နိုင်တဲ့ နေရာတွေ ရှိပါတယ်။

ဒီလိုဆက်ဆံရေးတွေဟာ နိုင်ငံခြားရေးကို စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပေးနိုင်ပါတယ်။

⸻

၃။ ဒီနောက်မှာ မလေးရှားခရီးစဉ် ရောက်လာတယ်

။ ဒီလို အာဆီယံနိုင်ငံတွေနဲ့ ဆက်သွယ်မှုတွေ ဆက်တိုက်ရှိလာတဲ့ အခြေအနေမှာ မလေးရှားခရီးစဉ်ကို ကြည့်ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

။ မလေးရှားဟာ အာဆီယံအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံဖြစ်သလို မြန်မာ့အရေးနဲ့ ပတ်သက်ပြီး အာဆီယံမူဘောင်အတွင်း ဆွေးနွေးမှုတွေမှာ ပါဝင်ခဲ့တဲ့ နိုင်ငံလည်း ဖြစ်ပါတယ်။

။ ဒါကြောင့် မြန်မာ-မလေးရှား ဆက်ဆံရေးဟာ နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေးတစ်ခုတည်း မဟုတ်ဘဲ အာဆီယံအတွင်း ဆက်သွယ်ရေးအတွက်ပါ အဓိပ္ပာယ်ရှိတဲ့ ဆက်ဆံရေး ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။

။ အထူးသဖြင့် နိုင်ငံတော်အဆင့် တွေ့ဆုံမှုတစ်ခုဟာ နှစ်နိုင်ငံအကြား တိုက်ရိုက်ဆွေးနွေးနိုင်တဲ့ နေရာကို ပြန်လည်ကျယ်ပြန့်စေနိုင်ပါတယ်။

ဒါဟာ မလေးရှားခရီးစဉ်ရဲ့ ပထမဆုံးတန်ဖိုးပါ။

တံခါးဖွင့်ပေးခြင်း။

⸻

၄။ မလေးရှားခရီးစဉ်ကနေ နိုင်ငံတော်အတွက် ဘာတွေရနိုင်မလဲ

။ ခရီးစဉ်တစ်ခုရဲ့ အကျိုးရလဒ်ကို ချက်ချင်းဆုံးဖြတ်ဖို့ မသင့်ပါဘူး။
ဒါပေမယ့် အနာဂတ်မှာ ထွက်ပေါ်လာနိုင်တဲ့ အကျိုးရလဒ်တွေကိုတော့ အစီအစဉ်တကျ မျှော်မှန်းနိုင်ပါတယ်။

🌿ပထမအချက်
နိုင်ငံရေးဆက်သွယ်ရေး ပိုမိုကောင်းမွန်လာခြင်း

။ နှစ်နိုင်ငံခေါင်းဆောင်အဆင့် ဆွေးနွေးမှုကနေ အစိုးရအဖွဲ့အစည်းအဆင့် ဆက်သွယ်မှုတွေ ပိုမိုတက်ကြွလာနိုင်ပါတယ်။ ဆက်သွယ်မှု ပုံမှန်ဖြစ်လာရင် အမြင်မတူတဲ့ ကိစ္စတွေကိုတောင် တိုက်ရိုက်ဆွေးနွေးနိုင်တဲ့ အခွင့်အလမ်း ပိုရလာနိုင်ပါတယ်။

🌿ဒုတိယအချက်
အာဆီယံအတွင်း ဆက်သွယ်ရေး ပိုကောင်းလာခြင်း

။ မလေးရှားနဲ့ တိုက်ရိုက်ဆက်ဆံမှုကနေ အာဆီယံအတွင်း မြန်မာနိုင်ငံနဲ့ ဆွေးနွေးနိုင်တဲ့ လမ်းကြောင်းတွေ ပိုမိုတက်ကြွလာနိုင်ပါတယ်။

အမြင်မတူတာကို ပြဿနာအဖြစ်သာ မမြင်ဘဲ ဆွေးနွေးမှုကနေ နားလည်မှုရအောင် ကြိုးစားနိုင်တဲ့ နေရာတစ်ခု ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။

🌿တတိယအချက်
ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် အထောက်အကူ

။ မလေးရှားခရီးစဉ်တစ်ခုတည်းနဲ့ မြန်မာ့ပြည်တွင်းပဋိပက္ခတွေ ဖြေရှင်းပြီးသွားမယ်လို့ မမျှော်လင့်သင့်ပါဘူး။

သို့သော် ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် လိုအပ်တဲ့ ဆက်သွယ်ရေးနဲ့ နားလည်မှုတည်ဆောက်ရေးမှာ အထောက်အကူဖြစ်နိုင်ပါတယ်။

ငြိမ်းချမ်းရေးဆိုတာ တစ်ခါတည်းရတဲ့ သဘောတူညီချက်ထက် နေ့စဉ်တည်ဆောက်ရတဲ့ ယုံကြည်မှု ဖြစ်ပါတယ်။

🌿စတုတ္ထအချက်
လူသားချင်းစာနာမှု

ပြည်သူတွေရဲ့ဘဝနဲ့ တိုက်ရိုက်သက်ဆိုင်တဲ့ လူသားချင်းစာနာမှုကဏ္ဍမှာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုတွေ ပိုကောင်းလာနိုင်ပါတယ်။

အကူအညီတွေ ပိုထိရောက်စွာ ရောက်ရှိနိုင်ရေး၊ လိုအပ်နေသူတွေအတွက် အထောက်အပံ့တွေ ပိုမိုရရှိရေးတို့မှာ တိုးတက်မှုရှိလာရင် အဲဒါဟာ ပြည်သူတွေ တိုက်ရိုက်ခံစားရမယ့် အကျိုးရလဒ် ဖြစ်ပါတယ်။

🌿ပဉ္စမအချက်
စီးပွားရေးနှင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု

။ Myanmar–Malaysia Business Dialogue ကနေ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်တွေကြား ဆက်သွယ်မှု ပိုမိုကောင်းလာနိုင်ပါတယ်။

ကုန်သွယ်ရေး၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု၊ ထုတ်လုပ်မှု၊ ဝန်ဆောင်မှုနဲ့ အလုပ်အကိုင်အခွင့်အလမ်းတွေ ပိုမိုတိုးတက်လာနိုင်ပါတယ်။

ဒီအကျိုးဟာ နိုင်ငံတော်အတွက်သာ မဟုတ်ဘဲ ပြည်သူတွေရဲ့ စီးပွားရေးဘဝနဲ့လည်း တိုက်ရိုက်ဆက်စပ်ပါတယ်။

⸻

၅။ အရေးကြီးဆုံးက “ခရီးစဉ်ပြီးရင် ဘာဆက်လုပ်မလဲ” ဆိုတာ

။ နိုင်ငံခြားရေးမှာ တွေ့ဆုံခြင်းက ပထမခြေလှမ်းပါ။ တကယ့်အလုပ်က တွေ့ဆုံပြီးနောက်မှာ စပါတယ်။

ဒါကြောင့် မလေးရှားခရီးစဉ်ရဲ့ ရလဒ်ကို အောက်ပါအတိုင်း ဆက်လက်ကြည့်နိုင်ပါတယ်။

ပထမ — တွေ့ဆုံမှုက ဆက်သွယ်ရေးဖြစ်လာရမယ်။

ဒုတိယ — ဆက်သွယ်ရေးက ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု ဖြစ်လာရမယ်။

တတိယ — ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုက လက်တွေ့စီမံကိန်းတွေ ဖြစ်လာရမယ်။

စတုတ္ထ — စီမံကိန်းတွေက နိုင်ငံတော်နဲ့ ပြည်သူတွေအတွက် အကျိုးရလဒ် ဖြစ်လာရမယ်။

အဲဒီလို ဖြစ်လာမှ ခရီးစဉ်တစ်ခုဟာ သံတမန်ရေးအခမ်းအနားတစ်ခုကနေ အမျိုးသားအကျိုးစီးပွားအတွက် တကယ့်ရလဒ်တစ်ခု ဖြစ်လာမှာပါ။

⸻

၆။ ပြည်သူတွေအတွက် အကျိုးရလဒ်ကို ဘယ်လိုမျှော်လင့်နိုင်မလဲ

။ နိုင်ငံခြားရေးဟာ နိုင်ငံခြားမှာပဲ အဆုံးသတ်မသင့်ပါဘူး။ ပြည်သူတွေရဲ့ အိမ်တံခါးဝအထိ ပြန်ရောက်လာရပါတယ်။ နိုင်ငံခြားရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု တိုးလာရင် အလုပ်အကိုင်အခွင့်အလမ်းတွေ ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။

ကုန်သွယ်ရေး တိုးလာရင် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းတွေအတွက် ဈေးကွက်တွေ ပိုကျယ်လာနိုင်ပါတယ်။

နယ်စပ်ဒေသဆက်ဆံရေး ပိုကောင်းလာရင် ကုန်စည်စီးဆင်းမှုနဲ့ ဒေသခံတွေရဲ့ စီးပွားရေးလှုပ်ရှားမှုတွေ ပိုကောင်းလာနိုင်ပါတယ်။

လူသားချင်းစာနာမှု ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုတွေ တိုးလာရင် အကူအညီလိုအပ်နေတဲ့ ပြည်သူတွေအတွက် တကယ့်အထောက်အပံ့ ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။

အရေးကြီးဆုံးကတော့ ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် ဆက်သွယ်ရေးတွေ တိုးလာရင် ပဋိပက္ခလျော့ချရေးနဲ့ တည်ငြိမ်ရေးအတွက် အခွင့်အလမ်း ပိုကောင်းလာနိုင်ပါတယ်။

ဒါကြောင့် နိုင်ငံခြားရေးရဲ့ အကျိုးကို “နိုင်ငံတော်အဆင့် အောင်မြင်မှု” နဲ့ပဲ မတိုင်းဘဲ “ပြည်သူ့ဘဝထဲက အကျိုးရလဒ်” နဲ့ပါ တိုင်းတာသင့်ပါတယ်။

⸻

နိဂုံးချုပ်

။ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံရဲ့ နိုင်ငံခြားရေးဟာ တစ်ရက်တည်းနဲ့ မတည်ဆောက်နိုင်ပါဘူး။ ယုံကြည်မှုလည်း တစ်ရက်တည်းနဲ့ မရပါဘူး။ ဆက်ဆံရေးကောင်းတစ်ခုဟာ တွေ့ဆုံမှုတစ်ကြိမ်ကနေ စနိုင်ပေမယ့် အချိန်ကြာမြင့်စွာ ထိန်းသိမ်းရပါတယ်။

ထိုင်း၊ လာအို၊ ကမ္ဘောဒီးယား၊ ဗီယက်နမ်တို့နဲ့ ဆက်ဆံရေးတွေမှာ မတူညီတဲ့ အကျိုးစီးပွားနဲ့ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်နိုင်တဲ့ ကဏ္ဍတွေ ရှိပါတယ်။

။ အခု မလေးရှားခရီးစဉ်ကတော့ အဲဒီအာဆီယံဆက်ဆံရေးလမ်းကြောင်းထဲက နောက်ထပ်အရေးပါတဲ့ ခြေလှမ်းတစ်ခု ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။ ဒီခရီးစဉ်ကို အောင်မြင်မှုတစ်ခုအဖြစ် ချက်ချင်းသတ်မှတ်ဖို့ထက် အောင်မြင်မှုတွေ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်မယ့် တံခါးတစ်ချပ်အဖြစ် မြင်ရင် ပိုပြီး လက်တွေ့ကျမယ်လို့ ထင်ပါတယ်။

။ တံခါးဖွင့်ပြီးနောက်
ဆက်သွယ်မှု ပိုကောင်းလာပါစေ။
အမြင်မတူမှုတွေကို အေးအေးဆေးဆေး ဆွေးနွေးနိုင်ပါစေ။
ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် လမ်းကြောင်းတွေ ပိုကျယ်လာပါစေ။
စီးပွားရေးအခွင့်အလမ်းတွေ ပိုမိုပေါ်ပေါက်လာပါစေ။
လူသားချင်းစာနာမှု အကူအညီတွေ ပိုထိရောက်လာပါစေ။

။ နောက်ဆုံးမှာတော့ နိုင်ငံခြားရေးကနေ ရလာတဲ့ အကျိုးကျေးဇူးတွေဟာ ပြည်သူတွေရဲ့ နေ့စဉ်ဘဝထဲကို အေးချမ်းမှု၊ အလုပ်အကိုင်၊ စီးပွားရေးအခွင့်အလမ်းနဲ့ မျှော်လင့်ချက်အဖြစ် ပြန်လည်ရောက်ရှိလာပါစေ။

နိုင်ငံရေးရဲ့ အလှဆုံးရလဒ်ဆိုတာ တစ်ဖက်က အနိုင်ရပြီး တစ်ဖက်က ရှုံးနိမ့်ခြင်း မဟုတ်ပါဘူး။

“ မတူညီသူတွေကြားမှာပင် စကားပြောနိုင်လာခြင်း၊ စကားပြောရာကနေ နားလည်မှုရလာခြင်း၊ နားလည်မှုကနေ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်နိုင်ခြင်းနဲ့ အဲဒီပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုကနေ ပြည်သူတွေအတွက် ပိုကောင်းတဲ့နေ့ရက်တွေ ဖန်တီးပေးနိုင်ခြင်း ” ဖြစ်ပါတယ်။

အာဆီယံတံခါးတွေ တစ်ချပ်ပြီးတစ်ချပ် ပွင့်လာတဲ့အခါ မြန်မာနိုင်ငံအတွက်လည်း ပိုမိုငြိမ်းချမ်းပြီး ပိုမိုတည်ငြိမ်ကာ ပိုမိုဖွံ့ဖြိုးတဲ့ အနာဂတ်လမ်းတစ်ခု ပေါ်ပေါက်လာပါစေဟု မျှော်လင့်မိပါတယ်။

🌿မြန်မာ–အမေရိကန် ဆက်ဆံရေး အလှည့်အပြောင်းနှင့် မြန်မာ့နိုင်ငံရေးအကျပ်အတည်းကို လက်တွေ့ကျကျ ဖြေရှင်းနိုင်မည့် နည်းလမ်းများ🌿

[နိုင်ငံရေးသုံးသပ်ချက် | ၂၀၂၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလအထိ ရရှိနိုင်သော သတင်းအချက်အလက်များအပေါ် အခြေခံ၍ သုံးသပ်တင်ပြခြင်း]

ရေးသားသူ ဆရာကြီး ဦးအောင်ဖေ
(၁၀.၁၀.၂၀၂၆) ရက်နေ့။
2026 U Aung Pay. All Rights Reserved.

နိဒါန်း
🌿သံတမန်ရေးရာ အခွင့်အလမ်းနှင့် ပြည်တွင်းငြိမ်းချမ်းရေး🌿

။ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးအကျပ်အတည်းကို နိုင်ငံတကာ၏ ဖိအားပေးမှုတစ်ခုတည်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ ပြည်ပနိုင်ငံများနှင့် သံတမန်ဆက်ဆံရေး ပြန်လည်တိုးတက်လာခြင်းတစ်ခုတည်းဖြင့်လည်းကောင်း ဖြေရှင်းနိုင်မည်မဟုတ်ပေ။ အထူးသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံကဲ့သို့ လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခများ၊ နိုင်ငံရေးအမြင်ကွဲပြားမှုများ၊ တိုင်းရင်းသားအရေး၊ လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ အခက်အခဲများနှင့် စီးပွားရေးဆိုင်ရာ စိန်ခေါ်မှုများ အပြန်အလှန်ဆက်စပ်နေသော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံအတွက် ပြဿနာ၏ အရင်းခံကို နားလည်ပြီး အဆင့်ဆင့်အကောင်အထည်ဖော်နိုင်မည့် ဖြေရှင်းနည်းများကို ရှာဖွေရန် လိုအပ်သည်။

။ ၂၀၂၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၈ ရက်တွင် Reuters သတင်းဌာနက ဖော်ပြခဲ့သည်ဟု မူရင်းဆောင်းပါးတွင် ကိုးကားထားသော သတင်းအရ အမေရိကန်အစိုးရနှင့် မြန်မာစစ်ဘက်ဦးဆောင်သော အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့အကြား အွန်လိုင်းငွေလိမ်လုပ်ငန်းများ နှိမ်နင်းရေး၊ အမေရိကန်နိုင်ငံသားတစ်ဦး လွတ်မြောက်ရေးနှင့် ရှားပါးမြေသတ္တုအရင်းအမြစ်များဆိုင်ရာ အကျိုးစီးပွားတို့နှင့် ပတ်သက်၍ တိုက်ရိုက်ထိတွေ့ဆွေးနွေးမှုများ ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ သို့သော် သတင်းပါအချက်အလက်များ၏ အသေးစိတ်ကို မူရင်းသတင်းနှင့် တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေးရန် လိုအပ်ပြီး ယင်းဆွေးနွေးမှုများကြောင့် အမေရိကန်၏ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ မူဝါဒတစ်ရပ်လုံး ပြောင်းလဲသွားပြီဟု ချက်ချင်းကောက်ချက်ချ၍ မရပေ။

။ ဤဖြစ်စဉ်ကို နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေးတွင် လက်တွေ့အကျိုးစီးပွားများအပေါ် အခြေခံ၍ ဆွေးနွေးမှုလမ်းကြောင်းများ ပေါ်ပေါက်လာနိုင်ခြင်းအဖြစ် ရှုမြင်သင့်သည်။ အဓိကမေးခွန်းမှာ နှစ်နိုင်ငံအကြား ဆွေးနွေးမှုများ ပြန်လည်ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ရှိ၊ မရှိဆိုသည်ထက် ထိုအခွင့်အလမ်းကို မြန်မာပြည်သူများ၏ လုံခြုံရေး၊ လူသားချင်းစာနာမှု၊ ပဋိပက္ခလျော့ပါးရေးနှင့် နိုင်ငံရေးပြဿနာများကို ငြိမ်းချမ်းစွာ ဖြေရှင်းရေးအတွက် မည်သို့အသုံးချနိုင်မည်နည်းဆိုသည့် အချက်ပင်ဖြစ်သည်။

။ ထို့ကြောင့် မြန်မာ–အမေရိကန် ဆက်ဆံရေး၏ အလှည့်အပြောင်းကို လက်တွေ့ကျကျ သုံးသပ်ရာတွင် နိုင်ငံတကာအကျိုးစီးပွား၊ ပြည်တွင်းနိုင်ငံရေးအခြေအနေ၊ အာဆီယံ၏ အခန်းကဏ္ဍနှင့် ပြည်သူများ၏ အကျိုးစီးပွားတို့ကို တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ဆက်စပ်စဉ်းစားရန် လိုအပ်သည်။

🌿မြန်မာ–အမေရိကန် ဆက်ဆံရေးအပြောင်းအလဲကို မည်သို့နားလည်သင့်သနည်း🌿

။ ၂၀၂၁ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း မြန်မာနိုင်ငံအပေါ် အမေရိကန်၏ မူဝါဒတွင် ပစ်မှတ်ထားပိတ်ဆို့အရေးယူမှုများ၊ ဒီမိုကရေစီရေးဆိုင်ရာ အားပေးမှုများနှင့် နိုင်ငံရေးအရ ဖိအားပေးမှုများသည် အရေးပါသော အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် လူ့အခွင့်အရေး၊ နိုင်ငံသားကာကွယ်ရေးနှင့် ဒေသတွင်းလုံခြုံရေးဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များသည်လည်း နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေးကို သက်ရောက်စေသည့် အကြောင်းအရာများဖြစ်သည်။

။ ယခုကဲ့သို့ လက်တွေ့ကျသော ပြဿနာအချို့အပေါ် တိုက်ရိုက်ဆွေးနွေးမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာပါက ယင်းကို အမေရိကန်၏ နိုင်ငံရေးရည်မှန်းချက်များအားလုံး စွန့်လွှတ်လိုက်ခြင်းဟု မယူဆသင့်ပေ။ နိုင်ငံများသည် မိမိတို့၏ မူဝါဒဆိုင်ရာ ရပ်တည်ချက်များကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားရင်း နိုင်ငံသားကာကွယ်ရေး၊ နယ်စပ်ဖြတ်ကျော်ရာဇဝတ်မှုနှိမ်နင်းရေးနှင့် စီးပွားရေးအကျိုးစီးပွားဆိုင်ရာ ကိစ္စများတွင် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်နိုင်ကြသည်။

။ ဤအခြေအနေမှ မြန်မာနိုင်ငံအတွက် ရရှိနိုင်သော သင်ခန်းစာမှာ ပြင်ပနိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ၏ မူဝါဒပြောင်းလဲမှုကို အလွန်အကျွံမျှော်လင့်နေခြင်းထက် နှစ်ဖက်ဆွေးနွေးမှုများမှ အမှန်တကယ်ရရှိလာသော ရလဒ်များကို အကဲဖြတ်ရန်ဖြစ်သည်။

ထိုရလဒ်များကို အနည်းဆုံး အချက်သုံးချက်ဖြင့် စိစစ်နိုင်သည်။

ပထမအချက်မှာ ဆွေးနွေးမှုများမှတစ်ဆင့် နှစ်ဖက်အကျိုးစီးပွားရှိသော ပြဿနာများကို လက်တွေ့ဖြေရှင်းနိုင်ခြင်း ရှိ၊ မရှိ ဖြစ်သည်။

ဒုတိယအချက်မှာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုများသည် လူသားချင်းစာနာမှု၊ ပြည်သူ့လုံခြုံရေးနှင့် စီးပွားရေးအခြေအနေတို့အပေါ် အပြုသဘောဆောင်သော သက်ရောက်မှုရှိခြင်း ရှိ၊ မရှိ ဖြစ်သည်။

တတိယအချက်မှာ နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေးတိုးတက်လာခြင်းသည် မြန်မာ့နိုင်ငံရေးအကျပ်အတည်းကို ငြိမ်းချမ်းစွာဖြေရှင်းနိုင်မည့် လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခုနှင့် ချိတ်ဆက်နိုင်ခြင်း ရှိ၊ မရှိ ဖြစ်သည်။

ဤအချက်များအပေါ် အခြေခံ၍သာ ဆက်ဆံရေးအပြောင်းအလဲ၏ တန်ဖိုးနှင့် ရေရှည်အကျိုးဆက်များကို ပိုမိုတိကျစွာ သုံးသပ်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။

🌿လက်တွေ့အကျိုးစီးပွားများကို ပြည်သူ့အကျိုးစီးပွားအဖြစ် ပြောင်းလဲခြင်း🌿

။ နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေးတွင် အကျိုးစီးပွားတူညီသော ကိစ္စများသည် သဘောထားကွဲပြားနေသည့် နိုင်ငံများအကြား ဆွေးနွေးမှုစတင်ရန် အထောက်အကူပြုနိုင်သည်။ သို့သော် ဆွေးနွေးမှုစတင်နိုင်ခြင်းနှင့် ပြဿနာတစ်ခုကို ဖြေရှင်းပြီးမြောက်ခြင်းတို့သည် မတူညီပေ။ အခွင့်အလမ်းတစ်ခုကို ရေရှည်တည်တံ့သော ရလဒ်အဖြစ် ပြောင်းလဲနိုင်ရန် ပွင့်လင်းမြင်သာမှု၊ တာဝန်ယူမှုနှင့် အကောင်အထည်ဖော်နိုင်သော လုပ်ငန်းစဉ်တို့ လိုအပ်သည်။

(၁) အွန်လိုင်းငွေလိမ်မှုနှင့် လူကုန်ကူးမှုကို ပူးပေါင်းနှိမ်နင်းခြင်း

။ အွန်လိုင်းငွေလိမ်မှုသည် နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံတည်းအတွင်း ဖြေရှင်း၍မရသော နယ်စပ်ဖြတ်ကျော်ပြဿနာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ယင်းလုပ်ငန်းများသည် လူကုန်ကူးမှု၊ အတင်းအကျပ် အလုပ်ခိုင်းစေမှု၊ ငွေကြေးခဝါချမှုနှင့် ရာဇဝတ်ကွန်ရက်များနှင့် ဆက်စပ်နေနိုင်သည်။

။ ထို့ကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် အမေရိကန်အပါအဝင် သက်ဆိုင်ရာနိုင်ငံများအကြား ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုကို အောက်ပါအချက်များအပေါ် အခြေခံနိုင်သည်။

• ဥပဒေနှင့်အညီ သတင်းအချက်အလက်ဖလှယ်ခြင်းနှင့် ရာဇဝတ်ကွန်ရက်များကို ပူးပေါင်းစုံစမ်းစစ်ဆေးခြင်း။
• ငွေကြေးလွှဲပြောင်းမှုများ၊ အွန်လိုင်းအကောင့်များနှင့် ရာဇဝတ်မှုဆိုင်ရာ သက်သေအထောက်အထားများကို စနစ်တကျ စိစစ်ခြင်း။
• အွန်လိုင်းငွေလိမ်စင်တာများမှ လွတ်မြောက်လာသူများကို ရာဇဝတ်သားအဖြစ် အလိုအလျောက်မသတ်မှတ်ဘဲ လူကုန်ကူးခံရသူဖြစ်နိုင်ခြေကို စစ်ဆေးခြင်း။
• နစ်နာသူများ၏ လုံခြုံရေး၊ တရားမျှတမှုရရှိရေးနှင့် လိုအပ်သော ပြန်လည်ထူထောင်ရေးအကူအညီများကို အလေးထားခြင်း။

။ ဤလုပ်ငန်းစဉ်၏ အောင်မြင်မှုကို ဖမ်းဆီးရမိသူအရေအတွက်ဖြင့်သာ မတိုင်းတာသင့်ပေ။ ရာဇဝတ်ကွန်ရက်များ၏ လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်း အမှန်တကယ်လျော့နည်းလာခြင်း၊ နစ်နာသူများ၏ အခွင့်အရေးကို ကာကွယ်နိုင်ခြင်းနှင့် လူကုန်ကူးခံရသူများ လုံခြုံစွာပြန်လည်ထူထောင်နိုင်ခြင်းတို့ကိုပါ ထည့်သွင်းတိုင်းတာသင့်သည်။

။ ထိုသို့ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်နိုင်ပါက နိုင်ငံတကာယုံကြည်မှု တည်ဆောက်ရေးအတွက် အထောက်အကူဖြစ်နိုင်သော်လည်း ယင်းအောင်မြင်မှုကို နိုင်ငံရေးအကျပ်အတည်း ဖြေရှင်းပြီးမြောက်မှုနှင့် တူညီသည်ဟု မယူဆသင့်ပေ။

(၂) သဘာဝသယံဇာတနှင့် စီးပွားရေးအကျိုးစီးပွား

။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရှားပါးမြေသတ္တုအပါအဝင် သဘာဝသယံဇာတများ ရှိနေခြင်းသည် နိုင်ငံတကာစီးပွားရေးဆက်ဆံမှုအတွက် အခွင့်အလမ်းတစ်ခုဖြစ်နိုင်သည်။ သို့သော် သယံဇာတအရင်းအမြစ်ရှိခြင်းတစ်ခုတည်းက နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကို အာမခံပေးနိုင်ခြင်းမရှိပေ။ အထူးသဖြင့် ပဋိပက္ခဖြစ်ပွားနေသော နယ်မြေများတွင် သယံဇာတထုတ်ယူမှုသည် ဒေသခံလူထု၏ အခွင့်အရေး၊ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်နှင့် လုံခြုံရေးအခြေအနေတို့အပေါ် သက်ရောက်မှုရှိနိုင်သည်။

။ ထို့ကြောင့် သယံဇာတဆိုင်ရာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုများကို ဆွေးနွေးရာတွင် အောက်ပါအခြေခံမူများကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားသင့်သည်။

၁။ ထုတ်ယူမှု၊ ရောင်းဝယ်မှု၊ အခွန်နှင့် အကျိုးအမြတ်ခွဲဝေမှုတို့ကို ပွင့်လင်းမြင်သာစွာ ဆောင်ရွက်ရန်။

၂။ ဒေသခံပြည်သူများအတွက် ရရှိမည့် အကျိုးကျေးဇူးများနှင့် လူမှုစီးပွားရေးဆိုင်ရာ တာဝန်များကို ရှင်းလင်းသတ်မှတ်ရန်။

၃။ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိခိုက်မှု၊ လုပ်သားအခွင့်အရေးနှင့် ဒေသခံလူထု၏ အခွင့်အရေးများကို ကာကွယ်ရန်။

၄။ သယံဇာတလုပ်ငန်းများကြောင့် ပဋိပက္ခပိုမိုပြင်းထန်လာခြင်း သို့မဟုတ် လက်နက်ကိုင်အင်အားစုများအကြား အကျိုးစီးပွားပြိုင်ဆိုင်မှု ပိုမိုကြီးထွားလာခြင်း ရှိ၊ မရှိ အကဲဖြတ်ရန်။

။ အဓိကအားဖြင့် သဘာဝသယံဇာတသည် ပြည်သူ့ဘဝတိုးတက်ရေးအတွက် အထောက်အကူပြုရမည်။ နိုင်ငံရေးအင်အားစုများအကြား ပဋိပက္ခတိုးပွားစေသည့် အကြောင်းရင်းတစ်ခု မဖြစ်စေရန် လိုအပ်သည်။

(၃) နိုင်ငံသားကာကွယ်ရေးနှင့် လူသားချင်းစာနာမှု

။ နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေးတွင် လူတစ်ဦးချင်းစီ၏ လုံခြုံရေးနှင့် လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ ကိစ္စများသည် နိုင်ငံရေးသဘောထားကွဲပြားမှုများကြားမှ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်နိုင်သော နယ်ပယ်များဖြစ်သည်။

။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အခြေအနေတွင်လည်း ပဋိပက္ခကြောင့် နေရပ်စွန့်ခွာရသူများ၊ လူကုန်ကူးခံရသူများနှင့် အကူအညီလိုအပ်နေသော အရပ်သားများအတွက် အကူအညီများ လုံခြုံစွာရောက်ရှိရေးကို နိုင်ငံတကာဆွေးနွေးမှုများ၏ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် ထည့်သွင်းနိုင်သည်။

။ ထို့အပြင် နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများနှင့် သက်ဆိုင်သည့် ကိစ္စများကိုလည်း သက်ဆိုင်ရာဥပဒေ၊ လူ့အခွင့်အရေးစံနှုန်းများနှင့် လူသားချင်းစာနာမှုအခြေခံမူများအပေါ် အခြေခံ၍ ကိုင်တွယ်ဆွေးနွေးသင့်သည်။

။ ဤကိစ္စများသည် နိုင်ငံရေးပြဿနာအားလုံးကို ချက်ချင်းဖြေရှင်းပေးနိုင်မည်မဟုတ်သော်လည်း လူသားဒုက္ခကို လျော့ပါးစေပြီး ယုံကြည်မှုတည်ဆောက်ရေးအတွက် အခြေခံအုတ်မြစ်တစ်ခု ဖြစ်လာနိုင်သည်။

🌿မြန်မာ့နိုင်ငံရေးအကျပ်အတည်း၏ အရင်းခံကို ဖြေရှင်းခြင်း🌿

။ မြန်မာ–အမေရိကန် ဆက်ဆံရေး တိုးတက်လာခြင်းသည် နိုင်ငံတကာသံတမန်ရေးရာအတွက် အခွင့်အလမ်းတစ်ခု ဖြစ်နိုင်သည်။ သို့သော် မြန်မာ့နိုင်ငံရေးအကျပ်အတည်း၏ အရင်းခံသည် နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေးတစ်ခုတည်းနှင့် သက်ဆိုင်သော ပြဿနာမဟုတ်ပေ။

။ လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခများ၊ နိုင်ငံရေးအာဏာနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ သဘောထားကွဲလွဲမှုများ၊ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများ၏ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ဆိုင်ရာ တောင်းဆိုချက်များ၊ နိုင်ငံရေးပါဝင်ခွင့်နှင့် ပြည်သူများ၏ လုံခြုံရေးတို့သည် အပြန်အလှန်ဆက်စပ်နေသည်။

။ ထို့ကြောင့် နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေး တိုးတက်လာခြင်းကို ပြည်တွင်းနိုင်ငံရေးပြဿနာများ ဖြေရှင်းရေးနှင့် ချိတ်ဆက်နိုင်ရန် လိုအပ်သည်။ ထိုသို့ချိတ်ဆက်ရာတွင် အဓိကထားရမည့် အချက်သုံးချက်ရှိသည်။

ပထမအချက်မှာ အကြမ်းဖက်မှုလျော့ပါးရေးနှင့် အရပ်သားများ၏ လုံခြုံရေးဖြစ်သည်။ အရပ်သားများ ထိခိုက်နစ်နာမှု ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေသရွေ့ နိုင်ငံရေးဆွေးနွေးမှုများအတွက် လိုအပ်သော ယုံကြည်မှုနှင့် တည်ငြိမ်မှုကို တည်ဆောက်ရန် ခက်ခဲမည်ဖြစ်သည်။

ဒုတိယအချက်မှာ သက်ဆိုင်သူအားလုံး အဓိပ္ပာယ်ရှိစွာ ပါဝင်နိုင်သော နိုင်ငံရေးဆွေးနွေးမှုဖြစ်သည်။ ဆွေးနွေးပွဲတစ်ခု ကျင်းပနိုင်ခြင်းသည် အားလုံးပါဝင်သော နိုင်ငံရေးလုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခု ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းနှင့် မတူညီပေ။ ပါဝင်သူများ၏ စိုးရိမ်ချက်များကို နားထောင်ခြင်း၊ ဆွေးနွေးမည့် အကြောင်းအရာများကို ရှင်းလင်းသတ်မှတ်ခြင်းနှင့် သဘောတူညီချက်များကို အဆင့်လိုက်အကောင်အထည်ဖော်ခြင်းတို့ လိုအပ်သည်။

တတိယအချက်မှာ အနာဂတ်နိုင်ငံရေးစနစ်နှင့် အာဏာခွဲဝေမှုဆိုင်ရာ ပြဿနာများကို ဆွေးနွေးနိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။ ယာယီအပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးသည် အရေးကြီးသော်လည်း ရေရှည်တည်တံ့သော ငြိမ်းချမ်းရေးရရှိရန် အာဏာခွဲဝေမှု၊ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်၊ တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးနှင့် လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ အာမခံချက်များကိုပါ ဆွေးနွေးရန် လိုအပ်သည်။

။ ဤအချက်များကို မျက်ကွယ်ပြု၍ ပြင်ပနိုင်ငံများနှင့် ဆက်ဆံရေးတိုးတက်လာခြင်းကိုသာ အလေးထားပါက နိုင်ငံတကာသံတမန်ရေးရာ အောင်မြင်မှုနှင့် ပြည်တွင်းနိုင်ငံရေးပြဿနာ ဖြေရှင်းပြီးမြောက်မှုတို့အကြား ကွာဟချက် ဆက်လက်ရှိနေနိုင်သည်။

🌿နိုင်ငံရေးအကျပ်အတည်းကို လက်တွေ့ကျကျ ဖြေရှင်းနိုင်မည့် အဆင့်လေးဆင့်🌿

။ မြန်မာ့နိုင်ငံရေးအကျပ်အတည်းကို ဖြေရှင်းရာတွင် အားလုံးက တစ်ပြိုင်နက် သဘောတူညီမှုရရှိမှသာ လုပ်ငန်းစဉ်စတင်နိုင်မည်ဟု သတ်မှတ်ထားခြင်းသည် တိုးတက်မှုကို နှောင့်နှေးစေနိုင်သည်။ တစ်ဖက်တွင်လည်း အင်အားကြီးအုပ်စုတစ်ခု၏ သဘောထားကိုသာ အခြေခံပြီး အခြားအင်အားစုများ၏ စိုးရိမ်ချက်များကို လျစ်လျူရှုခြင်းသည် ရေရှည်တည်တံ့သော ဖြေရှင်းချက်တစ်ခု ရရှိရန် အခက်အခဲဖြစ်စေနိုင်သည်။

။ ထို့ကြောင့် အကြမ်းဖက်မှုလျော့ပါးရေးမှ စတင်ကာ လူသားချင်းစာနာမှု၊ ယုံကြည်မှုတည်ဆောက်ရေး၊ နိုင်ငံရေးဆွေးနွေးမှုနှင့် အနာဂတ်အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ဆိုင်ရာ သဘောတူညီမှုတို့ကို အဆင့်ဆင့်ချိတ်ဆက်ဆောင်ရွက်သင့်သည်။

ပထမအဆင့် = အရပ်သားများ၏ လုံခြုံရေးကို ဦးစားပေးခြင်း

။ နိုင်ငံရေးဆွေးနွေးမှုများ အောင်မြင်ရန် အခြေခံလိုအပ်ချက်မှာ အရပ်သားများ၏ လုံခြုံရေးနှင့် လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ လိုအပ်ချက်များကို ဦးစားပေးကိုင်တွယ်ခြင်းဖြစ်သည်။

။ ယင်းအတွက် သက်ဆိုင်ရာအဖွဲ့များက အရပ်သားများနှင့် အရပ်ဘက်အဆောက်အအုံများကို ကာကွယ်ရေးဆိုင်ရာ ကတိကဝတ်များ ပြုလုပ်ခြင်း၊ ဖြစ်နိုင်သည့် ဒေသများတွင် ယာယီအပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို ဆွေးနွေးခြင်း၊ နေရပ်စွန့်ခွာသူများထံ အစားအစာနှင့် ဆေးဝါးများ လုံခြုံစွာရောက်ရှိရေး စီစဉ်ခြင်းတို့ကို ဆောင်ရွက်နိုင်သည်။

။ သဘောတူညီချက်များကို စောင့်ကြည့်အကဲဖြတ်ရာတွင် သက်ဆိုင်ရာအဖွဲ့တစ်ဖွဲ့၏ ထုတ်ပြန်ချက်ကိုသာ အခြေခံခြင်းမပြုဘဲ ဖြစ်နိုင်သမျှ အမှီအခိုကင်းသော အချက်အလက်များ၊ လူသားချင်းစာနာမှုအဖွဲ့အစည်းများ၏ မှတ်တမ်းများနှင့် ဒေသခံပြည်သူများ၏ အတွေ့အကြုံများကို ပေါင်းစပ်စိစစ်သင့်သည်။

ဒုတိယအဆင့် = သက်ဆိုင်သူအားလုံး ပါဝင်နိုင်သော ဆွေးနွေးရေးလမ်းကြောင်း တည်ဆောက်ခြင်း

။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးပြဿနာများကို ရေရှည်ဖြေရှင်းရန် အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာပိုင်များ၊ ဒီမိုကရေစီအင်အားစုများ၊ တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများ၊ အခြားနိုင်ငံရေးအဖွဲ့များနှင့် လူမှုအသိုက်အဝန်းများ၏ အကျိုးစီးပွားနှင့် စိုးရိမ်ချက်များကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားရန် လိုအပ်သည်။

။ ဆွေးနွေးရေးလမ်းကြောင်းတစ်ခု တည်ဆောက်ရာတွင် အဓိကအချက်သုံးချက်ကို အလေးထားသင့်သည်။

ပထမ၊ ဆွေးနွေးမည့် အကြောင်းအရာများကို ရှင်းလင်းစွာ သတ်မှတ်ရန်ဖြစ်သည်။ အရပ်သားလုံခြုံရေး၊ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး၊ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများ၊ ဖက်ဒရယ်စနစ်၊ အာဏာခွဲဝေမှုနှင့် အနာဂတ်အုပ်ချုပ်ရေးပုံစံတို့ကို အဆင့်လိုက် ဆွေးနွေးနိုင်သည်။

ဒုတိယ၊ သဘောထားကွဲပြားမှုများကို အင်အားသုံးဖြေရှင်းခြင်းထက် စေ့စပ်ညှိနှိုင်းမှု၊ အချက်အလက်အခြေပြု ဆွေးနွေးမှုနှင့် အပြန်အလှန်အာမခံချက်ပေးမှုတို့ဖြင့် ကိုင်တွယ်ရန်ဖြစ်သည်။

တတိယ၊ သဘောတူညီချက်များကို အဆင့်လိုက် အကောင်အထည်ဖော်ရန်ဖြစ်သည်။ အရေးပေါ်လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ သဘောတူညီချက်များမှ စတင်ကာ ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော နိုင်ငံရေးသဘောတူညီချက်များဆီသို့ တိုးချဲ့သွားနိုင်သည်။

။ ဤလုပ်ငန်းစဉ်၏ အောင်မြင်မှုကို ဆွေးနွေးပွဲအရေအတွက်ဖြင့်သာ မတိုင်းတာသင့်ပေ။ ဆွေးနွေးပွဲများကြောင့် မြေပြင်အခြေအနေတွင် အမှန်တကယ် တိုးတက်မှုရှိလာခြင်းနှင့် သဘောတူညီချက်များကို လိုက်နာနိုင်ခြင်းတို့က ပိုမိုအရေးကြီးသည်။

တတိယအဆင့် = ဖက်ဒရယ်စနစ်နှင့် အာဏာခွဲဝေမှုဆိုင်ရာ ပြဿနာများကို ဆွေးနွေးခြင်း

။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးအကျပ်အတည်းကို ရေရှည်ဖြေရှင်းရန် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးတစ်ခုတည်းဖြင့် မလုံလောက်နိုင်ပေ။ ပြည်ထောင်စုအဆင့်နှင့် ပြည်နယ်အဆင့်တို့အကြား အာဏာနှင့် တာဝန်များကို မည်သို့ခွဲဝေမည်၊ တိုင်းရင်းသားဒေသများ၏ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ကို မည်သို့အာမခံမည်၊ ဒေသဆိုင်ရာ အခွင့်အရေးများကို မည်သို့ကာကွယ်မည်ဆိုသည့် အခြေခံမေးခွန်းများကို ဖြေရှင်းရန် လိုအပ်သည်။

။ ဖက်ဒရယ်စနစ်ဆိုသည့် အယူအဆကို အမည်အားဖြင့် သဘောတူခြင်းထက် လက်တွေ့ကျသော အဓိပ္ပာယ်ကို ရှင်းလင်းသတ်မှတ်ရန် ပိုအရေးကြီးသည်။ ယင်းတွင်

• ပြည်ထောင်စုနှင့် ပြည်နယ်အဆင့်တို့၏ ဥပဒေပြုရေး၊ အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ဘဏ္ဍာရေးအာဏာများ ခွဲဝေမှု။
• တိုင်းရင်းသားဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ အခွင့်အရေးများကို အာမခံပေးမည့် နည်းလမ်းများ။
• လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းများ၏ အခန်းကဏ္ဍနှင့် တာဝန်ယူမှု။
• အငြင်းပွားမှုများကို ငြိမ်းချမ်းစွာ ဖြေရှင်းနိုင်မည့် တရားဥပဒေဆိုင်ရာနှင့် နိုင်ငံရေးယန္တရားများ ပါဝင်သင့်သည်။

။ ဤအကြောင်းအရာများသည် နိုင်ငံရေးအင်အားစုအားလုံးအကြား ချက်ချင်းသဘောတူညီရန် လွယ်ကူမည်မဟုတ်ပေ။ သို့သော် အပြန်အလှန်စိုးရိမ်ချက်များကို အသိအမှတ်ပြုပြီး အဆင့်လိုက်ညှိနှိုင်းနိုင်ပါက ယာယီအပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို ပိုမိုတည်တံ့သော နိုင်ငံရေးသဘောတူညီချက်အဖြစ် ပြောင်းလဲနိုင်မည့် အခွင့်အလမ်း ပိုမိုရရှိလာမည်ဖြစ်သည်။

စတုတ္ထအဆင့် = အာဆီယံ၊ အမေရိကန်နှင့် ကုလသမဂ္ဂတို့၏ အခန်းကဏ္ဍကို အပြန်အလှန်ဖြည့်ဆည်းစေခြင်း

။ မြန်မာ–အမေရိကန် တိုက်ရိုက်ထိတွေ့ဆက်ဆံမှုများသည် နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေးလမ်းကြောင်းတစ်ခု ဖြစ်လာနိုင်သော်လည်း အာဆီယံနှင့် ကုလသမဂ္ဂတို့၏ အခန်းကဏ္ဍကို အစားထိုးနိုင်ခြင်းမရှိပေ။

။ ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် အာဆီယံက ချမှတ်ခဲ့သော ဘုံသဘောတူညီချက်ငါးရပ် (Five-Point Consensus — 5PC) သည် မြန်မာ့နိုင်ငံရေးအကျပ်အတည်းကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းရန် အရေးပါသော ဒေသတွင်းမူဘောင်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ယင်းတွင် အကြမ်းဖက်မှုရပ်တန့်ရေး၊ သက်ဆိုင်သူအားလုံးအကြား အပြုသဘောဆောင်သော ဆွေးနွေးမှု၊ အာဆီယံဥက္ကဋ္ဌ၏ အထူးကိုယ်စားလှယ်မှတစ်ဆင့် စေ့စပ်ညှိနှိုင်းရေးနှင့် လူသားချင်းစာနာမှုအကူအညီပေးရေးတို့ ပါဝင်သည်။

။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ တရားဝင်ရပ်တည်ချက်နှင့် အာဆီယံအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ၏ ချဉ်းကပ်မှုတို့တွင် ကွဲပြားချက်များ ရှိနိုင်သည်။ ထိုကွဲပြားချက်များကို အမှန်အတိုင်း အသိအမှတ်ပြုရန် လိုအပ်ပြီး တစ်ဖက်၏ ရပ်တည်ချက်ကို အခြားတစ်ဖက်က သဘောတူလက်ခံထားပြီးဖြစ်သည်ဟု မယူဆသင့်ပေ။

။ လက်တွေ့ကျသော ချဉ်းကပ်မှုမှာ အမေရိကန်နှင့် နှစ်နိုင်ငံအဆင့်တွင် နယ်စပ်ဖြတ်ကျော်ရာဇဝတ်မှုနှိမ်နင်းရေး၊ နိုင်ငံသားကာကွယ်ရေးနှင့် စီးပွားရေးဆိုင်ရာ ကိစ္စများကို ဆွေးနွေးခြင်း၊ အာဆီယံနှင့် ကုလသမဂ္ဂတို့၏ မူဘောင်များမှတစ်ဆင့် လူသားချင်းစာနာမှုနှင့် နိုင်ငံရေးဆွေးနွေးမှုတို့ကို အားပေးခြင်း၊ အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများနှင့် လက်တွေ့ပြဿနာများကို ပူးပေါင်းဖြေရှင်းခြင်းတို့ကို အပြန်အလှန်ဖြည့်ဆည်းစေရန် ကြိုးပမ်းခြင်းဖြစ်သည်။

။ အရေးကြီးသည်မှာ နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေးတစ်ခု တိုးတက်လာခြင်းကို အခြားဆက်ဆံရေးများအစားထိုးခြင်းအဖြစ် မမြင်ဘဲ ပြည်တွင်းငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် အထောက်အကူဖြစ်စေမည့် လမ်းကြောင်းများအဖြစ် အသုံးချခြင်းဖြစ်သည်။

🌿လက်တွေ့အကောင်အထည်ဖော်ရေးနှင့် အောင်မြင်မှုတိုင်းတာခြင်း🌿

။ နိုင်ငံရေးဆွေးနွေးမှုများကို ရလဒ်ထွက်ပေါ်စေရန် ရည်မှန်းချက်၊ တာဝန်ယူမည့် အဖွဲ့အစည်း၊ အချိန်ကာလနှင့် အကဲဖြတ်စံနှုန်းများကို ရှင်းလင်းစွာ သတ်မှတ်ထားရန် လိုအပ်သည်။ အောက်ပါအစီအစဉ်သည် အားလုံးက သဘောတူညီပြီးဖြစ်သော အစီအစဉ်မဟုတ်ဘဲ ဆွေးနွေးစဉ်းစားနိုင်သည့် မူဘောင်တစ်ခုဖြစ်သည်။

ကာလတို = အရပ်သားလုံခြုံရေးနှင့် လူသားချင်းစာနာမှု

။ သက်ဆိုင်သူများက အရပ်သားများကို ကာကွယ်ရေးဆိုင်ရာ ကတိကဝတ်များ ပြုလုပ်ခြင်း၊ အကူအညီများ လုံခြုံစွာရောက်ရှိရေး ညှိနှိုင်းခြင်းနှင့် ဖြစ်နိုင်သည့်ဒေသများတွင် အကြမ်းဖက်မှုလျော့ပါးရေး အစီအစဉ်များကို စတင်ဆောင်ရွက်ခြင်းတို့ကို ဦးစားပေးသင့်သည်။

ကာလလတ် = ယုံကြည်မှုတည်ဆောက်ရေးနှင့် နိုင်ငံရေးဆွေးနွေးမှု

။ ဆွေးနွေးရေးလမ်းကြောင်းများကို တည်ဆောက်ပြီး သက်ဆိုင်သူများ၏ စိုးရိမ်ချက်များ၊ ဆွေးနွေးမည့် အကြောင်းအရာများနှင့် အကောင်အထည်ဖော်ရေးအစီအစဉ်များကို သတ်မှတ်သင့်သည်။ သဘောတူညီချက်တစ်ခုစီအတွက် တာဝန်ယူမည့်သူ၊ လိုက်နာရမည့် အချိန်ကာလနှင့် စောင့်ကြည့်အကဲဖြတ်မည့် နည်းလမ်းတို့ကို သတ်မှတ်ထားရန် လိုအပ်သည်။

ကာလရှည် = နိုင်ငံရေးအခြေခံပြဿနာများ ဖြေရှင်းရေး

။ ဖက်ဒရယ်စနစ်၊ အာဏာခွဲဝေမှု၊ တိုင်းရင်းသားဒေသများ၏ အခွင့်အရေး၊ လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ အာမခံချက်များနှင့် အနာဂတ်အုပ်ချုပ်ရေးပုံစံတို့ကို ဆက်လက်ဆွေးနွေးပြီး သက်ဆိုင်သူများ လက်ခံနိုင်သည့် နိုင်ငံရေးသဘောတူညီချက်များ ရရှိရေး ကြိုးပမ်းသင့်သည်။

။ ဤကာလသုံးဆင့်ကို တင်းကျပ်သော အချိန်ဇယားအဖြစ် မယူဆသင့်ပေ။ မြေပြင်အခြေအနေနှင့် သက်ဆိုင်သူများ၏ သဘောတူညီမှုအပေါ် မူတည်၍ ပြင်ဆင်သွားရန် လိုအပ်သည်။

။ အောင်မြင်မှုကို တိုင်းတာရာတွင်လည်း သံတမန်များ တွေ့ဆုံခြင်း၊ ကြေညာချက်များ ထုတ်ပြန်ခြင်း သို့မဟုတ် စီးပွားရေးဆွေးနွေးမှုများ ပြုလုပ်ခြင်းတို့ဖြင့်သာ မလုံလောက်ပေ။ အောက်ပါစံနှုန်းများကို အသုံးပြုသင့်သည်။

• လုံခြုံရေး — အရပ်သားထိခိုက်မှု၊ အိုးအိမ်စွန့်ခွာရမှုနှင့် အကြမ်းဖက်မှုဖြစ်စဉ်များ လျော့နည်းလာခြင်း ရှိ၊ မရှိ။
• လူသားချင်းစာနာမှု — အကူအညီလိုအပ်သူများထံ အစားအစာ၊ ဆေးဝါးနှင့် အခြေခံဝန်ဆောင်မှုများ ရောက်ရှိလာခြင်း ရှိ၊ မရှိ။
• နိုင်ငံရေးပါဝင်ခွင့် — သက်ဆိုင်ရာ နိုင်ငံရေးနှင့် လူမှုအင်အားစုများ ဆွေးနွေးမှုတွင် အဓိပ္ပာယ်ရှိစွာ ပါဝင်နိုင်ခြင်း ရှိ၊ မရှိ။
• ယုံကြည်မှုတည်ဆောက်ရေး — သဘောတူညီချက်များကို လက်တွေ့လိုက်နာခြင်းနှင့် အငြင်းပွားမှုများကို ငြိမ်းချမ်းစွာ ဖြေရှင်းနိုင်ခြင်း ရှိ၊ မရှိ။
• ပြည်သူ့အကျိုးစီးပွား — အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း၊ ပညာရေး၊ ကျန်းမာရေးနှင့် ဒေသတွင်းစီးပွားရေးအခြေအနေများ တိုးတက်လာခြင်း ရှိ၊ မရှိ။

။ ဤစံနှုန်းများကို အစိုးရတစ်ဖက်တည်း၏ ထုတ်ပြန်ချက်များအပေါ် အခြေမခံဘဲ ဖြစ်နိုင်သမျှ အမှီအခိုကင်းသော အချက်အလက်များ၊ လူသားချင်းစာနာမှုအဖွဲ့အစည်းများ၏ မှတ်တမ်းများနှင့် ဒေသခံပြည်သူများ၏ အတွေ့အကြုံတို့ကို ပေါင်းစပ်အကဲဖြတ်သင့်သည်။ ထိုသို့ ပွင့်လင်းမြင်သာစွာ အကဲဖြတ်နိုင်မှသာ နိုင်ငံရေးလုပ်ငန်းစဉ်အပေါ် ယုံကြည်မှုကို တဖြည်းဖြည်း တည်ဆောက်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။

နိဂုံးချုပ်
[လက်ဆွဲနှုတ်ဆက်ခြင်းထက် ယုံကြည်မှုတည်ဆောက်ခြင်း]

။ မြန်မာ–အမေရိကန် ဆက်ဆံရေးတွင် ပေါ်ပေါက်လာနိုင်သော တိုက်ရိုက်ထိတွေ့ဆက်ဆံမှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေးအတွက် စောင့်ကြည့်လေ့လာရမည့် အခွင့်အလမ်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ရာဇဝတ်မှုနှိမ်နင်းရေး၊ နိုင်ငံသားကာကွယ်ရေးနှင့် စီးပွားရေးအကျိုးစီးပွားတို့သည် သဘောထားကွဲပြားနေသည့် နိုင်ငံများအကြား ဆွေးနွေးမှုစတင်ရန် အခြေခံဖြစ်နိုင်သည်။ သို့သော် ဆွေးနွေးမှုစတင်လာခြင်းကို နိုင်ငံရေးမူဝါဒတစ်ရပ်လုံး ပြောင်းလဲသွားခြင်း သို့မဟုတ် မြန်မာ့နိုင်ငံရေးအကျပ်အတည်း ဖြေရှင်းပြီးမြောက်ခြင်းဟု အလျင်စလို မကောက်ချက်ချသင့်ပေ။

။ မြန်မာနိုင်ငံအတွက် အရေးကြီးဆုံးမှာ နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေး တိုးတက်လာခြင်းကို ပြည်တွင်းနိုင်ငံရေးပြဿနာများ ဖြေရှင်းရေးနှင့် ချိတ်ဆက်နိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။ အမေရိကန်နှင့် ဆက်ဆံရေးတိုးတက်ရေး၊ အာဆီယံနှင့် ကုလသမဂ္ဂတို့၏ ဆွေးနွေးရေးမူဘောင်များကို အသုံးချရေး၊ အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများနှင့် နယ်စပ်ဖြတ်ကျော်ပြဿနာများ ပူးပေါင်းဖြေရှင်းရေးတို့ကို တစ်ပြိုင်နက် ကြိုးပမ်းသင့်သည်။ သို့သော် ထိုလုပ်ငန်းစဉ်များအားလုံး၏ ဗဟိုချက်တွင် မြန်မာပြည်သူများ၏ လုံခြုံရေး၊ လူမှုစီးပွားဘဝနှင့် နိုင်ငံရေးအနာဂတ်တို့ ရှိနေရမည်ဖြစ်သည်။

။ ရေရှည်တည်တံ့သော ငြိမ်းချမ်းရေးသည် သဘောထားကွဲပြားမှုများ ပျောက်ကွယ်သွားခြင်းကို မဆိုလိုပေ။ ကွဲပြားသော အမြင်များနှင့် အကျိုးစီးပွားများကို အင်အားသုံးခြင်းမရှိဘဲ ညှိနှိုင်းဖြေရှင်းနိုင်သည့် နိုင်ငံရေးယန္တရားများ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ထို့ကြောင့် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးမှ ယုံကြည်မှုတည်ဆောက်ရေး၊ ယုံကြည်မှုတည်ဆောက်ရေးမှ အားလုံးပါဝင်သော နိုင်ငံရေးဆွေးနွေးမှုနှင့် ထိုမှတစ်ဆင့် ရေရှည်တည်တံ့သော နိုင်ငံရေးသဘောတူညီချက်များဆီသို့ တိုးတက်နိုင်ရန် လိုအပ်သည်။

။ အဆုံးသတ်အားဖြင့် နိုင်ငံတကာနှင့် လက်ဆွဲနှုတ်ဆက်နိုင်ခြင်းသည် သံတမန်ရေးရာအခွင့်အလမ်းတစ်ခု၏ အစဖြစ်နိုင်သည်။ သို့သော် ထိုလက်ဆွဲနှုတ်ဆက်မှုသည် ပြည်သူများ၏ နေ့စဉ်ဘဝအတွင်း လုံခြုံမှု၊ တရားမျှတမှုနှင့် ယုံကြည်မှုအဖြစ် ပြောင်းလဲလာနိုင်ခြင်း ရှိ၊ မရှိကသာ ၎င်း၏ အမှန်တကယ်တန်ဖိုးကို ဆုံးဖြတ်ပေးမည်ဖြစ်သည်။

။ မြန်မာနိုင်ငံအတွက် လက်တွေ့ကျသော လမ်းကြောင်းမှာ သံတမန်ရေးရာအခွင့်အလမ်းများကို အကျိုးရှိစွာ အသုံးချရင်း ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများကို ငြိမ်းချမ်းစွာ ဖြေရှင်းနိုင်မည့် နိုင်ငံရေးလုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခုကို တည်ဆောက်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ လက်ဆွဲနှုတ်ဆက်ခြင်းက ဆက်ဆံရေးတံခါးကို ဖွင့်ပေးနိုင်သော်လည်း ယုံကြည်မှုတည်ဆောက်ခြင်းကသာ ငြိမ်းချမ်းရေးဆီသို့ ရှေ့ဆက်နိုင်မည့် လမ်းကို ဖော်ဆောင်ပေးနိုင်မည်ဖြစ်သည်။

---

ကိုးကားစာရင်း (အကျဉ်းချုပ်)

၁။ Reuters. (8 October 2026). မြန်မာ–အမေရိကန် ဆက်ဆံရေးနှင့် တိုက်ရိုက်ဆွေးနွေးမှုဆိုင်ရာ သတင်းများ။
၂။ ASEAN. Five-Point Consensus (5PC) နှင့် မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ တရားဝင်ထုတ်ပြန်ချက်များ။
၃။ Ministry of Foreign Affairs, Myanmar. မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒနှင့် အာဆီယံဆက်ဆံရေးဆိုင်ရာ ထုတ်ပြန်ချက်များ။
၄။ United Nations in Myanmar. မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးအကျပ်အတည်းနှင့် လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ ထုတ်ပြန်ချက်များ။
၅။ U.S. Department of State. U.S. Relations With Burma.

🌿အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံတော်ကို
ဘယ်လိုတည်ဆောက်ခဲ့ကြသလဲ🌿

🌿 အာဏာကို ဘယ်လိုထိန်းသိမ်းကြ
သလဲ🌿

ရေးသားသူ = ဆရာကြီး ဦးအောင်ဖေ
Unauthorized copying or distribution of my manuscript is strictly prohibited.

နိဒါန်း

။ အရှေ့တောင်အာရှကို မြေပုံပေါ်မှာ ကြည့်လိုက်ရင် နိုင်ငံ ၁၁ နိုင်ငံဟာ တစ်ဒေသတည်းမှာ တည်ရှိနေကြပေမယ့် သူတို့ရဲ့ နိုင်ငံရေးစနစ်တွေကတော့ တစ်နိုင်ငံနဲ့တစ်နိုင်ငံ အလွန်ကွာခြားကြပါတယ်။

တစ်နိုင်ငံမှာ ဘုရင်စနစ်ရှိတယ်။
တစ်နိုင်ငံမှာ ပါတီတစ်ပါတီက နိုင်ငံရေးအာဏာရဲ့ ဗဟိုဖြစ်တယ်။
တစ်နိုင်ငံမှာ စစ်တပ်က နိုင်ငံရေးမှာ အရေးပါတဲ့ အခန်းကဏ္ဍယူထားတယ်။
တချို့နိုင်ငံတွေမှာ ပါလီမန်ရွေးကောက်ပွဲက အာဏာလွှဲပြောင်းရေးရဲ့ အဓိကနည်းလမ်း ဖြစ်လာတယ်။
တချို့မှာတော့ ရွေးကောက်ပွဲရှိပေမယ့် နိုင်ငံရေးအာဏာပြိုင်ဆိုင်မှုက အကန့်အသတ်ရှိနေတယ်။

ဒါကြောင့် အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံရေးကို လေ့လာတဲ့အခါ “ဘယ်လူမျိုးက အုပ်ချုပ်သလဲ” ဆိုတဲ့ မေးခွန်းတစ်ခုတည်းနဲ့ မလုံလောက်ပါဘူး။

ပိုအရေးကြီးတဲ့ မေးခွန်းတွေက
နိုင်ငံတော်ကို ဘယ်လိုတည်ဆောက်ခဲ့သလဲ။
နိုင်ငံရေးအာဏာကို ဘယ်သူက ကိုင်ထားသလဲ။
အာဏာကို ဘယ်အဖွဲ့အစည်းတွေကနေတစ်ဆင့် ထိန်းသိမ်းထားသလဲ။
အာဏာကို ဘယ်လိုစစ်ဆေးနိုင်သလဲ။
အာဏာကို ဘယ်လိုလွှဲပြောင်းနိုင်သလဲ။
ဆိုတာတွေ ဖြစ်ပါတယ်။

။ အဲဒီမေးခွန်းတွေနဲ့ အရှေ့တောင်အာရှ ၁၁ နိုင်ငံကို ကြည့်မယ်ဆိုရင် နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ရေးရဲ့ မတူညီတဲ့ လမ်းကြောင်းတွေကို ပိုရှင်းရှင်းလင်းလင်း မြင်နိုင်ပါတယ်။

⸻

၁။ အင်ဒိုနီးရှား
ကိုလိုနီနိုင်ငံကနေ ဒီမိုကရေစီ
နိုင်ငံတော်ဆီ

။ အင်ဒိုနီးရှားဟာ အရှေ့တောင်အာရှမှာ အကြီးဆုံး နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံဖြစ်ပြီး ကျွန်းပေါင်းများစွာနဲ့ ဖွဲ့စည်းထားတဲ့ နိုင်ငံဖြစ်ပါတယ်။ ခေတ်သစ်နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ရေးမှာ ဒတ်ချ်ကိုလိုနီအုပ်ချုပ်ရေး၊ အမျိုးသားရေးလှုပ်ရှားမှု၊ ဂျပန်အုပ်ချုပ်ရေး၊ လွတ်လပ်ရေးတိုက်ပွဲနဲ့ နောက်ပိုင်း စစ်တပ်အာဏာတို့ဟာ အရေးကြီးခဲ့ပါတယ်။

။ ၁၉၄၅ ခုနှစ် လွတ်လပ်ရေးကြေညာပြီးနောက် နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ရေးမှာ အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးက အဓိကပြဿနာတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။ အင်ဒိုနီးရှားဟာ လူမျိုး၊ ဘာသာ၊ ကျွန်းစုနဲ့ ဒေသအလိုက် မတူကွဲပြားမှုများစွာရှိတဲ့ နိုင်ငံဖြစ်တာကြောင့် နိုင်ငံတော်တစ်ခုတည်းအဖြစ် စုစည်းထားနိုင်ဖို့ ဗဟိုအစိုးရနဲ့ အမျိုးသားရေးအယူအဆက အရေးပါလာခဲ့ပါတယ်။

။ ၁၉၆၅ နောက်ပိုင်း ဆူဟာတိုခေတ်မှာ စစ်တပ်နဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားတို့ဟာ နိုင်ငံရေးအာဏာရဲ့ အရေးကြီးအစိတ်အပိုင်း ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။ ၁၉၉၈ ခုနှစ် ဆူဟာတိုကျဆုံးပြီးနောက် “Reformasi” ခေတ်ကို ဝင်ရောက်လာပြီး အာဏာခွဲဝေမှု၊ ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရေးနဲ့ ပါတီနိုင်ငံရေး ပြန်လည်တည်ဆောက်ခဲ့ပါတယ်။

။ ယနေ့အင်ဒိုနီးရှားမှာ သမ္မတစနစ်၊ ပါတီစုံရွေးကောက်ပွဲနဲ့ အာဏာလွှဲပြောင်းမှုတွေ ဆက်လက်ရှိနေပါတယ်။ ၂၀၂၄ ခုနှစ်မှာ ပရာဘိုဝို ဆူဘီယန်တို သမ္မတဖြစ်လာပြီး ၂၀၂၆ ခုနှစ်မှာလည်း သူ့အစိုးရက အုပ်ချုပ်ရေးကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်နေပါတယ်။ Freedom House ရဲ့ ၂၀၂၆ အကဲဖြတ်ချက်မှာ အင်ဒိုနီးရှားကို “Partly Free” အဖြစ် သတ်မှတ်ထားပြီး ၁၉၉၈ နောက်ပိုင်း ဒီမိုကရေစီတိုးတက်မှုနဲ့ အာဏာငြိမ်းချမ်းစွာ လွှဲပြောင်းမှုများ ရှိလာခဲ့ကြောင်း၊ တစ်ချိန်တည်းမှာ အကျင့်ပျက်ခြစားမှု၊ လူနည်းစုအခွင့်အရေးနဲ့ ပါပူအာပဋိပက္ခတို့လို စိန်ခေါ်မှုတွေ ဆက်ရှိနေကြောင်း ဖော်ပြထားပါတယ်။

။ အင်ဒိုနီးရှားရဲ့ အတွေ့အကြုံက ပြောပြတာက နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ရေးဟာ တစ်ကြိမ်တည်းနဲ့ ပြီးဆုံးသွားတဲ့ လုပ်ငန်းမဟုတ်ဘဲ အာဏာဖွဲ့စည်းပုံကို အချိန်နဲ့အမျှ ပြန်လည်ပြုပြင်ရတဲ့ လုပ်ငန်း ဖြစ်တယ်ဆိုတာပါ။

⸻

၂။ မလေးရှား
ဖက်ဒရယ်စနစ်၊ ဘုရင်စနစ်နှင့် ပါတီ
နိုင်ငံရေး

။ မလေးရှားရဲ့ နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံဟာ ဗြိတိသျှကိုလိုနီအမွေအနှစ်၊ မလေးဘုရင်စနစ်၊ ဖက်ဒရယ်စနစ်နဲ့ ရွေးကောက်ပွဲနိုင်ငံရေးတို့ ပေါင်းစပ်ထားတဲ့ ပုံစံဖြစ်ပါတယ်။

။ မလေးရှားမှာ ပြည်နယ်အလိုက် ဘုရင်များရှိပြီး ပြည်ထောင်စုအဆင့်မှာလည်း အလှည့်ကျ ရွေးချယ်တဲ့ ဘုရင်စနစ်ရှိပါတယ်။ တစ်ဖက်မှာတော့ ဝန်ကြီးချုပ်ဦးဆောင်တဲ့ ပါလီမန်အစိုးရစနစ်ရှိပါတယ်။

ဒါကြောင့် မလေးရှားမှာ နိုင်ငံတော်အာဏာကို တစ်ဦးတည်းက ကိုင်ထားတဲ့ ပုံစံမဟုတ်ဘဲ ဘုရင်စနစ်၊ ဖက်ဒရယ်အဖွဲ့အစည်း၊ ပါလီမန်နဲ့ နိုင်ငံရေးပါတီတွေကြားမှာ ဖြန့်ဝေထားတဲ့ ပုံစံ ဖြစ်ပါတယ်။

။ လက်ရှိမှာ အန်ဝါ အီဘရာဟင်ဟာ ၂၀၂၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၂၄ ရက်ကတည်းက မလေးရှားဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တာဝန်ယူနေပါတယ်။

။ မလေးရှားရဲ့ နိုင်ငံရေးကို နားလည်ဖို့ အရေးကြီးတဲ့အချက်က လူမျိုးရေးနဲ့ ပါတီနိုင်ငံရေးတို့ရဲ့ ဆက်နွယ်မှုပါ။ မလေး၊ တရုတ်၊ အိန္ဒိယနဲ့ အခြားလူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများရှိတဲ့ နိုင်ငံမှာ နိုင်ငံရေးပါတီတွေဟာ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းဆိုင်ရာ အကျိုးစီးပွားတွေနဲ့ အချိန်ကာလအလိုက် ဆက်စပ်ခဲ့ကြပါတယ်။

။ ဒါပေမယ့် လူမျိုးကွဲပြားမှုရှိခြင်းနဲ့ နိုင်ငံရေးအာဏာဖွဲ့စည်းပုံဟာ အတူတူမဟုတ်ပါဘူး။ မလေးရှားရဲ့ အဓိကစိတ်ဝင်စားစရာက မတူကွဲပြားတဲ့ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းတွေကို ဖက်ဒရယ်စနစ်၊ ဘုရင်စနစ်နဲ့ ပါလီမန်နိုင်ငံရေးအတွင်း ဘယ်လိုထည့်သွင်းထားသလဲ ဆိုတာ ဖြစ်ပါတယ်။

⸻

၃။ စင်ကာပူ
ပါတီဦးဆောင်သော ဖွံ့ဖြိုးရေး
နိုင်ငံတော်

။ စင်ကာပူက အခြားနိုင်ငံတွေထက် အရွယ်အစားသေးပေမယ့် နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ရေးအတွေ့အကြုံမှာ ထူးခြားပါတယ်။

။ ဗြိတိသျှကိုလိုနီဆိပ်ကမ်းကနေ လွတ်လပ်တဲ့ နိုင်ငံတော်ဖြစ်လာပြီးနောက် Lee Kuan Yew ဦးဆောင်တဲ့ People’s Action Party (PAP) ဟာ နိုင်ငံရေးအာဏာရဲ့ အဓိကအင်အားဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။

။ စင်ကာပူရဲ့ နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ရေးမှာ အုပ်ချုပ်ရေးစွမ်းရည်၊ အိမ်ရာ၊ ပညာရေး၊ ဆိပ်ကမ်းနဲ့ ကုန်သွယ်ရေး၊ နိုင်ငံတကာရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနဲ့ အစိုးရအဖွဲ့အစည်းတွေရဲ့ ထိရောက်မှုတို့ဟာ အရေးကြီးခဲ့ပါတယ်။

။ ဒါပေမယ့် နိုင်ငံရေးအာဏာဘက်မှာတော့ PAP က ၁၉၅၉ ခုနှစ်ကတည်းက လွှမ်းမိုးလာခဲ့ပြီး အတိုက်အခံပါတီတွေအတွက် နိုင်ငံရေးအခွင့်အလမ်းဟာ ရှိနေသော်လည်း ဥပဒေနဲ့ ရွေးကောက်ပွဲဆိုင်ရာ ဖွဲ့စည်းပုံတွေက ပြိုင်ဆိုင်မှုကို ကန့်သတ်ထားတယ်လို့ Freedom House က သုံးသပ်ပါတယ်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်မှာ လောရင့်စ်ဝေါင်က ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တာဝန်ယူနေပြီး အစိုးရအတွင်း မျိုးဆက်သစ်ခေါင်းဆောင်တွေကို ပိုမိုတာဝန်ပေးတဲ့ ခေါင်းဆောင်မှုအကူးအပြောင်းကို ဆက်လုပ်နေပါတယ်။

။ ဒီနေရာမှာ စင်ကာပူရဲ့ ထူးခြားချက်က စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုနဲ့ နိုင်ငံရေးစနစ်ကို သီးခြားခွဲကြည့်ဖို့လိုခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

စီးပွားရေးအောင်မြင်မှုရှိခြင်းက နိုင်ငံရေးပြိုင်ဆိုင်မှု အတိုင်းအတာကို အလိုအလျောက် မသတ်မှတ်ပါဘူး။

⸻

၄။ ထိုင်း
ဘုရင်စနစ်၊ စစ်တပ်နှင့်
ရွေးကောက်ပွဲတို့ကြား အာဏာ
ချိန်ခွင်လျှာ

။ ထိုင်းနိုင်ငံရဲ့ နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ရေးဟာ အရှေ့တောင်အာရှထဲမှာ ထူးခြားပါတယ်။ ဥရောပကိုလိုနီအုပ်ချုပ်မှုအောက် တိုက်ရိုက်မကျရောက်ဘဲ ခေတ်မီနိုင်ငံတော်အဖြစ် ပြုပြင်ပြောင်းလဲလာခဲ့ပါတယ်။

။ ၁၉၃၂ ခုနှစ်မှာ အကြွင်းမဲ့ဘုရင်စနစ်ကနေ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဘုရင်စနစ်ဆီ ပြောင်းလဲခဲ့ပြီးနောက် ဘုရင်စနစ်၊ စစ်တပ်၊ ဗျူရိုကရေစီနဲ့ နိုင်ငံရေးပါတီတွေကြား အာဏာချိန်ခွင်လျှာဟာ ထိုင်းနိုင်ငံရေးရဲ့ အဓိကအကြောင်းအရာ ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။

။ စစ်တပ်က နိုင်ငံရေးမှာ အကြိမ်ကြိမ် ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတွေကိုလည်း အကြိမ်ကြိမ် ပြောင်းလဲခဲ့ပါတယ်။

။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်မှာတော့ အခြေအနေသစ်တစ်ခု ရှိလာပါတယ်။ ၂၀၂၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၈ ရက် ရွေးကောက်ပွဲမှာ Bhumjaithai ပါတီက လွှတ်တော်အမတ်နေရာ ၁၉၀ ကျော် ရရှိပြီး အကြီးဆုံးအင်အားစု ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၃ ရက်မှာ ဝန်ကြီးချုပ် အနူတင် ချာန်ဝီရခွန်က Pheu Thai ပါတီနဲ့ မဟာမိတ်ဖွဲ့ခဲ့ပြီး မတ်လ ၁၉ ရက်မှာ လွှတ်တော်က သူ့ကို ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ပြန်လည်ရွေးချယ်ခဲ့ပါတယ်။ တစ်ချိန်တည်းမှာ ၂၀၂၆ ရွေးကောက်ပွဲနဲ့အတူ ဖွဲ့စည်းပုံအသစ်ရေးဆွဲရေးအတွက် ဆန္ဒခံယူပွဲကိုလည်း ကျင်းပခဲ့ပြီး မဲပေးသူ ၆၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်က အသစ်ရေးဆွဲရန် ထောက်ခံခဲ့ပါတယ်။

။ ထိုင်းနိုင်ငံရဲ့ အတွေ့အကြုံက “ ရွေးကောက်ပွဲတစ်ခုရှိရုံနဲ့ နိုင်ငံရေးအာဏာရဲ့ အလုံးစုံဖွဲ့စည်းပုံကို နားလည်နိုင်မှာမဟုတ်ဘူး ” ဆိုတာကို ပြပါတယ်။ စစ်တပ်၊ ဘုရင်စနစ်နဲ့ တရားရုံးအပါအဝင် ရွေးကောက်ခံမဟုတ်တဲ့ အဖွဲ့အစည်းတွေရဲ့ အခန်းကဏ္ဍကိုပါ ထည့်တွက်ရပါတယ်။

⸻

၅။ ဖိလစ်ပိုင်
ရွေးကောက်ပွဲနိုင်ငံရေးနှင့်
အထက်တန်းလွှာအာဏာ

။ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံရဲ့ ခေတ်သစ်နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ရေးမှာ စပိန်ကိုလိုနီ၊ အမေရိကန်အုပ်ချုပ်ရေး၊ ဂျပန်သိမ်းပိုက်မှု၊ လွတ်လပ်ရေးနဲ့ မားကို့စ်ခေတ်တို့ဟာ အရေးကြီးပါတယ်။

အမေရိကန်ခေတ်က တည်ဆောက်ပေးခဲ့တဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးနဲ့ ရွေးကောက်ပွဲစနစ်တွေက နိုင်ငံရေးဖွဲ့စည်းပုံအပေါ် ရေရှည်သက်ရောက်ခဲ့ပါတယ်။

။ ၁၉၇၂ ခုနှစ် မားကို့စ်က စစ်အုပ်ချုပ်ရေးကြေညာခဲ့ပြီးနောက် နိုင်ငံရေးအာဏာဟာ သမ္မတအဖွဲ့အစည်းအတွင်း ပိုမိုစုစည်းခဲ့ပါတယ်။ ၁၉၈၆ People Power လှုပ်ရှားမှုနောက်ပိုင်းမှာ ဒီမိုကရေစီစနစ် ပြန်လည်တည်ဆောက်ခဲ့ပါတယ်။

။ ယနေ့မှာ ရွေးကောက်ပွဲတွေဟာ နိုင်ငံရေးအာဏာရရှိရေးရဲ့ အဓိကနည်းလမ်းဖြစ်ပါတယ်။ ဖာဒီနန် မားကို့စ် ဂျူနီယာဟာ ၂၀၂၂ ခုနှစ်က သမ္မတဖြစ်လာပြီး ၂၀၂၆ ခုနှစ်မှာ သူ့ရဲ့ ဒုတိယနှစ်ဝက်ကာလဆီ ရောက်ရှိနေပါတယ်။ ၂၀၂၆ ဇူလိုင် ၂၇ ရက်မှာလည်း သူက ပဉ္စမအကြိမ် နိုင်ငံတော်အခြေအနေမိန့်ခွန်း ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။

။ ဒါပေမယ့် Freedom House ရဲ့ ၂၀၂၆ အကဲဖြတ်ချက်အရ ဖိလစ်ပိုင်မှာ နိုင်ငံရေးပြိုင်ဆိုင်မှုရှိနေသော်လည်း ရိုးရာနိုင်ငံရေးအထက်တန်းလွှာတွေရဲ့ အကျိုးအမြတ်၊ မဲဝယ်မှု၊ သတင်းမှားဖြန့်မှုနဲ့ အကျင့်ပျက်ခြစားမှုတွေဟာ နိုင်ငံရေးပြိုင်ဆိုင်မှုအပေါ် သက်ရောက်နေပါတယ်။

။ ဒါကြောင့် ဖိလစ်ပိုင်ရဲ့ မေးခွန်းက “ရွေးကောက်ပွဲရှိသလား” ဆိုတာထက် “ရွေးကောက်ပွဲထဲမှာ ဘယ်သူတွေက အရင်းအမြစ်၊ မီဒီယာ၊ နိုင်ငံရေးကွန်ရက်နဲ့ မိသားစုအာဏာတွေကို ဘယ်လောက်အထိ ထိန်းထားနိုင်သလဲ” ဆိုတာ ဖြစ်လာပါတယ်။

⸻

၆။ ဗီယက်နမ်
တော်လှန်ရေးပါတီက နိုင်ငံတော်ရဲ့
ဗဟိုဖြစ်လာခြင်း

။ ဗီယက်နမ်ရဲ့ နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ရေးဟာ ကိုလိုနီဆန့်ကျင်ရေး၊ အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးနဲ့ ကွန်မြူနစ်တော်လှန်ရေးတို့နဲ့ နက်ရှိုင်းစွာ ဆက်စပ်ပါတယ်။

။ ယနေ့ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံရေးစနစ်မှာ ဗီယက်နမ်ကွန်မြူနစ်ပါတီက အဓိကနိုင်ငံရေးအင်အား ဖြစ်ပါတယ်။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကလည်း ပါတီကို နိုင်ငံတော်နဲ့ လူ့အဖွဲ့အစည်းရဲ့ ဦးဆောင်အင်အားအဖြစ် သတ်မှတ်ထားပါတယ်။

။ ဒါကြောင့် ဗီယက်နမ်မှာ အာဏာကို နားလည်ဖို့ “သမ္မတဘယ်သူလဲ” ဆိုတာထက် ပါတီ၊ ပေါ်လစ်ဗျူရို၊ ဗဟိုကော်မတီနဲ့ နိုင်ငံတော်အဖွဲ့အစည်းတွေ ဘယ်လိုဆက်နွယ်နေသလဲ ဆိုတာက ပိုအရေးကြီးပါတယ်။

။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်မှာ တိုလမ်ဟာ ကွန်မြူနစ်ပါတီ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးအဖြစ် ဆက်ရှိနေပြီး ဧပြီ ၇ ရက်မှာ အမျိုးသားလွှတ်တော်က နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်လည်း တညီတညွတ်တည်း ရွေးချယ်ခဲ့ပါတယ်။

။ ဗီယက်နမ်မှာ ၁၉၈၆ ခုနှစ် Đổi Mới နောက်ပိုင်း စျေးကွက်အခြေပြု စီးပွားရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုတွေ ကျယ်ပြန့်လာပေမယ့် နိုင်ငံရေးအာဏာရဲ့ ပါတီဗဟိုပြုဖွဲ့စည်းပုံက ဆက်လက်တည်ရှိနေပါတယ်။

ဒါကြောင့် စီးပွားရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုနဲ့ နိုင်ငံရေးအာဏာပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုဟာ တစ်ခုတည်းမဟုတ်ပါဘူး။

⸻

၇။ လာအို
တစ်ပါတီနိုင်ငံတော်

။ လာအိုရဲ့ ခေတ်သစ်နိုင်ငံတော်ဟာ ၁၉၇၅ ခုနှစ်မှာ ဘုရင်စနစ်အဆုံးသတ်ပြီး လာအိုပြည်သူ့ဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံ တည်ထောင်ပြီးနောက် လာအိုပြည်သူ့တော်လှန်ရေးပါတီကို ဗဟိုပြုတဲ့ နိုင်ငံရေးစနစ် ဖြစ်လာပါတယ်။

။ ယနေ့မှာ လာအိုပြည်သူ့တော်လှန်ရေးပါတီဟာ နိုင်ငံရေးစနစ်ရဲ့ ဦးဆောင်ဗဟို ဖြစ်ပါတယ်။ ရွေးကောက်ပွဲတွေ ရှိပေမယ့် အမျိုးသားအဆင့် နိုင်ငံရေးအာဏာကို ပါတီအမျိုးမျိုးက အပြိုင်အဆိုင် ရယူနိုင်တဲ့ စနစ် မဟုတ်ပါဘူး။

။ ၂၀၂၆ မတ်လမှာ ထုံးလွန်း စီဆူလစ်ဟာ လာအိုသမ္မတအဖြစ် ပြန်လည်ရွေးချယ်ခံခဲ့ရပြီး အမျိုးသားလွှတ်တော်သစ်ရဲ့ အစည်းအဝေးမှာ ၉၉ ရာခိုင်နှုန်း ထောက်ခံမှုရရှိခဲ့ပါတယ်။ သူဟာ လာအိုပြည်သူ့တော်လှန်ရေးပါတီရဲ့ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးလည်း ဖြစ်ပါတယ်။

။ Freedom House ရဲ့ ၂၀၂၆ အကဲဖြတ်ချက်က လာအိုကို တစ်ပါတီနိုင်ငံတော်အဖြစ် ဖော်ပြပြီး နိုင်ငံရေးအတိုက်အခံ၊ လွတ်လပ်တဲ့ လူမှုအဖွဲ့အစည်းနဲ့ လွတ်လပ်တဲ့မီဒီယာတို့ အလွန်ကန့်သတ်ထားကြောင်း ဆိုပါတယ်။

။ ဗီယက်နမ်နဲ့ လာအိုနှစ်နိုင်ငံစလုံးမှာ ပါတီက နိုင်ငံရေးအာဏာရဲ့ အဓိကဗဟို ဖြစ်ပေမယ့် နိုင်ငံတော်သမိုင်း၊ စီးပွားရေးအရွယ်အစားနဲ့ နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေးတွေမှာ ကွာခြားမှုတွေ ရှိပါတယ်။

⸻

၈။ ကမ္ဘောဒီးယား
ရွေးကောက်ပွဲနှင့် ပါတီအာဏာ၏
ရေရှည်တည်တံ့မှု

။ ကမ္ဘောဒီးယားဟာ ပြင်သစ်ကိုလိုနီအမွေအနှစ်၊ မင်းဆက်စနစ်၊ ပြည်တွင်းစစ်၊ ခမာနီခေတ်၊ ဗီယက်နမ်ဝင်ရောက်မှုနဲ့ ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်နောက်ပိုင်း ပါတီနိုင်ငံရေးတို့ကို ဖြတ်သန်းလာတဲ့ နိုင်ငံ ဖြစ်ပါတယ်။

။ ဟွန်ဆန်ဟာ ဆယ်စုနှစ်သုံးစုကျော် နိုင်ငံရေးအာဏာရဲ့ အဓိကပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်ခဲ့ပြီး ၂၀၂၃ ခုနှစ်မှာ သူ့သား ဟွန်မာနက်ထံ ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးကို လွှဲပြောင်းခဲ့ပါတယ်။

။ ဒါပေမယ့် Freedom House ရဲ့ ၂၀၂၆ အကဲဖြတ်ချက်က ဟွန်ဆန်ဟာ နိုင်ငံရေးအာဏာအများစုကို ဆက်လက်ထိန်းထားနိုင်ပြီး ကမ္ဘောဒီးယားပြည်သူ့ပါတီက နိုင်ငံရေးစနစ်ကို ဆက်လက်လွှမ်းမိုးနေတယ်လို့ သုံးသပ်ထားပါတယ်။ အတိုက်အခံ၊ လွတ်လပ်တဲ့မီဒီယာနဲ့ အရပ်ဘက်လူမှုအဖွဲ့အစည်းတွေကိုလည်း ဖိအားပေးမှုတွေ ရှိနေတယ်လို့ ဖော်ပြထားပါတယ်။

။ ဒီနေရာမှာ စိတ်ဝင်စားစရာက ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးက ရာထူးကနေ ထွက်သွားခြင်းနဲ့ နိုင်ငံရေးအာဏာက သူနဲ့အတူ ပျောက်ကွယ်သွားခြင်း မတူတာ ဖြစ်ပါတယ်။

နိုင်ငံရေးပါတီ၊ အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားနဲ့ အာဏာကွန်ရက်တွေက လူတစ်ဦးထက် ပိုမိုရှည်လျားတဲ့ သက်တမ်းရှိနိုင်ပါတယ်။

⸻

၉။ မြန်မာ
အမျိုးသားနိုင်ငံတော်၊ စစ်တပ်နှင့်
အာဏာဖွဲ့စည်းပုံ

။ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ ခေတ်သစ်နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ရေးကို ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ်၊ ၁၉၄၈ လွတ်လပ်ရေး၊ ပါလီမန်ဒီမိုကရေစီ၊ ၁၉၆၂ စစ်အာဏာသိမ်းမှု၊ ၁၉၈၈ စစ်တပ်အာဏာပြန်လည်စုစည်းမှု၊ ၂၀၁၁ နောက်ပိုင်း အရပ်သားအစိုးရနဲ့ ၂၀၂၁ အာဏာထိန်းမှုတို့နဲ့ ခွဲခြမ်းကြည့်ရပါတယ်။

။ မြန်မာ့နိုင်ငံရေးရဲ့ ထူးခြားချက်က စစ်တပ်ဟာ နိုင်ငံတော်ရဲ့ လုံခြုံရေးအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုအဖြစ်သာ မနေဘဲ နိုင်ငံရေးအာဏာရဲ့ တိုက်ရိုက်အင်အားတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

။ ၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအောက်မှာလည်း စစ်တပ်အတွက် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်နေရာ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်းနဲ့ အရေးကြီးဝန်ကြီးဌာနအချို့အပေါ် အခန်းကဏ္ဍတွေ သတ်မှတ်ထားခဲ့ပါတယ်။

။ ၂၀၂၁ ဖေဖော်ဝါရီမှာ စစ်တပ်က နိုင်ငံတော်အာဏာကို ထိန်းယူခဲ့ပြီးနောက် နိုင်ငံရေးအာဏာဖွဲ့စည်းပုံဟာ ထပ်မံပြောင်းလဲသွားပါတယ်။ Freedom House ရဲ့ ၂၀၂၆ အကဲဖြတ်ချက်မှာ ၂၀၂၁ နောက်ပိုင်း စစ်တပ်က အစိုးရအာဏာကို ထိန်းချုပ်ထားပြီး နိုင်ငံရေးအတိုက်အခံနဲ့ လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေးတို့ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေကြောင်း ဖော်ပြထားပါတယ်။

။ ၂၀၂၅ ဒီဇင်ဘာကနေ ၂၀၂၆ ဇန်နဝါရီအထိ ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပခဲ့ပြီး ၂၀၂၆ ဧပြီ ၃ ရက်မှာ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ကို သမ္မတအဖြစ် လွှတ်တော်က ရွေးချယ်ခဲ့တယ်လို့ မြန်မာအစိုးရဘက်က ထုတ်ပြန်ထားပါတယ်။

ဒီနေရာမှာ အရေးကြီးတာတစ်ခု ရှိပါတယ်။ “ စစ်တပ်နဲ့ ဗမာလူမျိုးကို တစ်ခုတည်းအဖြစ် မသတ်မှတ်သင့်ပါဘူး။”
စစ်တပ်ဟာ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ဗမာဟာ လူမျိုးတစ်မျိုး ဖြစ်ပါတယ်။

အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုရဲ့ နိုင်ငံရေးလုပ်ဆောင်ချက်ကို လူမျိုးတစ်မျိုးလုံးရဲ့ သဘာဝအဖြစ် ပြောင်းလဲသတ်မှတ်လိုက်ရင် နိုင်ငံရေးအာဏာဖွဲ့စည်းပုံကို မှန်ကန်စွာ မမြင်နိုင်တော့ပါဘူး။

⸻

၁၀။ ဘရူနိုင်း
ဘုရင်စနစ်က နိုင်ငံတော်ရဲ့ ဗဟို
ဖြစ်နေခြင်း

။ ဘရူနိုင်းဟာ အခြားအရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံတွေနဲ့ မတူဘဲ ဘုရင်စနစ်ကို နိုင်ငံတော်အာဏာရဲ့ ဗဟိုအဖြစ် ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားပါတယ်။

။ ဆူလ်တန် ဟာဆနယ် ဘိုလ်ကီးယားဟာ နိုင်ငံတော်ရဲ့ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်ဖြစ်သလို ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးနဲ့ ကာကွယ်ရေး၊ ဘဏ္ဍာရေးစတဲ့ အရေးကြီးရာထူးတွေကိုလည်း ကိုင်တွယ်ထားပါတယ်။

။ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇွန်လမှာ ဘရူနိုင်းက ၂၀၂၂ နောက်ပိုင်း ပထမဆုံး ဝန်ကြီးအဖွဲ့ပြင်ဆင်မှုကို ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး ဆူလ်တန်က ဝန်ကြီးအသစ် ၁၇ ဦးနဲ့ ဒုဝန်ကြီး ၄ ဦး ခန့်အပ်ခဲ့ပါတယ်။ သူ့သား မင်းသား အဗ္ဒူလ် မာတင်ကိုလည်း နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ပါတယ်။

။ Freedom House ရဲ့ ၂၀၂၆ အကဲဖြတ်ချက်မှာ ဘရူနိုင်းကို အကြွင်းမဲ့ဘုရင်စနစ်အဖြစ် ဖော်ပြပြီး အမျိုးသားအဆင့် ရွေးကောက်ခံကိုယ်စားလှယ်တွေ မရှိကြောင်း၊ သတင်းမီဒီယာနဲ့ စုဝေးခွင့်တွေကို သိသိသာသာ ကန့်သတ်ထားကြောင်း ဆိုပါတယ်။

။ ဘရူနိုင်းရဲ့ နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ရေးကို နားလည်ရာမှာ ဘုရင်စနစ်၊ အစ္စလာမ်ဘာသာနဲ့ သဘာဝဓာတ်ငွေ့အခြေပြု စီးပွားရေး တို့ကြား ဆက်နွယ်မှုက အရေးကြီးပါတယ်။

⸻

၁၁။ တီမော-လက်စတေ
လွတ်လပ်ရေးတိုက်ပွဲကနေ ဒီမိုက
ရေစီနိုင်ငံတော်ဆီ

။ တီမော-လက်စတေက အရှေ့တောင်အာရှထဲမှာ နောက်ဆုံးလွတ်လပ်ရေးရခဲ့တဲ့ နိုင်ငံတွေထဲက တစ်နိုင်ငံဖြစ်ပါတယ်။

။ အင်ဒိုနီးရှားအုပ်ချုပ်မှု၊ လွတ်လပ်ရေးတိုက်ပွဲနဲ့ ၂၀၀၂ ခုနှစ် လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ရေးဟာ နိုင်ငံရေးအင်စတီကျူးရှင်းတွေကို အသစ်ကနေ တည်ဆောက်ရတဲ့ လုပ်ငန်းဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။

။ တီမော-လက်စတေရဲ့ နိုင်ငံရေးစနစ်ဟာ Semi-Presidential Republic ဖြစ်ပြီး သမ္မတကို ပြည်သူက တိုက်ရိုက်ရွေးချယ်ပါတယ်။ အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုလည်း ပြည်သူက ရွေးချယ်ပြီး အစိုးရအဖွဲ့ကို ဝန်ကြီးချုပ်က ဦးဆောင်ပါတယ်။ လွှတ်တော်ရွေးကောက်ပွဲနောက်ပိုင်း အများစုပါတီ သို့မဟုတ် မဟာမိတ်အဖွဲ့ခေါင်းဆောင်ကို သမ္မတက ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်ပါတယ်။

။ Freedom House ရဲ့ ၂၀၂၆ အကဲဖြတ်ချက်မှာ တီမော-လက်စတေကို “Free” အဖြစ် သတ်မှတ်ထားပြီး ၂၀၀၂ လွတ်လပ်ရေးနောက်ပိုင်း ယှဉ်ပြိုင်မှုရှိတဲ့ ရွေးကောက်ပွဲတွေနဲ့ ငြိမ်းချမ်းတဲ့ အာဏာလွှဲပြောင်းမှုတွေ ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားပါတယ်။ တစ်ချိန်တည်းမှာ ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့အစည်းတွေဟာ နုနယ်နေဆဲဖြစ်ပြီး အုပ်ချုပ်ရေးစွမ်းရည်နဲ့ တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးဘက်မှာ စိန်ခေါ်မှုတွေ ရှိနေကြောင်းလည်း ဆိုပါတယ်။

။ တီမော-လက်စတေရဲ့ အတွေ့အကြုံက နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ရေးနဲ့ ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့အစည်းတည်ဆောက်ရေးဟာ တစ်ပြိုင်တည်း ဖြစ်နိုင်ပေမယ့် နှစ်ခုစလုံးဟာ အချိန်ယူရတဲ့ လုပ်ငန်းတွေ ဖြစ်တယ် ဆိုတာကို ပြပါတယ်။

⸻

အရှေ့တောင်အာရှ ၁၁ နိုင်ငံကို တစ်ခါတည်းကြည့်မယ်ဆိုရင်

။ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံချင်းစီရဲ့ သမိုင်းကို ခွဲပြီးကြည့်ရင် မတူညီမှုတွေ အများကြီးရှိပါတယ်။ ဒါပေမယ့် အာဏာဖွဲ့စည်းပုံကို အခြေခံပြီး ကြည့်ရင် အုပ်စုအချို့ကို တွေ့နိုင်ပါတယ်။

၁။ ဘုရင်စနစ်ကို အာဏာဖွဲ့စည်းပုံရဲ့ အဓိကအစိတ်အပိုင်းအဖြစ် ဆက်လက်ထားရှိသောနိုင်ငံများ

။ ဘရူနိုင်းမှာ ဘုရင်စနစ်က အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာရဲ့ ဗဟိုဖြစ်ပါတယ်။

မလေးရှားနဲ့ ထိုင်းမှာတော့ ဘုရင်စနစ်ရှိသော်လည်း ပါလီမန်၊ ဝန်ကြီးချုပ်နဲ့ နိုင်ငံရေးပါတီတွေကလည်း အရေးကြီးတဲ့ အခန်းကဏ္ဍမှာ ရှိနေပါတယ်။

ဒါကြောင့် “ဘုရင်စနစ်ရှိခြင်း” ဆိုတာနဲ့ နိုင်ငံသုံးနိုင်ငံရဲ့ နိုင်ငံရေးစနစ် တူညီသွားတာ မဟုတ်ပါဘူး။

၂။ ပါတီကို နိုင်ငံရေးအာဏာရဲ့ အဓိကဗဟိုအဖြစ် ထားသောနိုင်ငံများ

။ ဗီယက်နမ်နဲ့ လာအိုမှာ တော်လှန်ရေးပါတီတွေဟာ နိုင်ငံရေးစနစ်ရဲ့ ဦးဆောင်ဗဟို ဖြစ်ပါတယ်။

စင်ကာပူမှာတော့ ရွေးကောက်ပွဲစနစ်နဲ့ ပါလီမန်ရှိနေသော်လည်း PAP က ရေရှည်နိုင်ငံရေးလွှမ်းမိုးမှုကို ထိန်းသိမ်းထားပါတယ်။

ကမ္ဘောဒီးယားမှာလည်း CPP ရဲ့ ရေရှည်နိုင်ငံရေးလွှမ်းမိုးမှုဟာ အရေးကြီးပါတယ်။

၃။ စစ်တပ်ရဲ့ နိုင်ငံရေးအခန်းကဏ္ဍ ထင်ရှားသောနိုင်ငံများ

။ မြန်မာမှာ စစ်တပ်ဟာ နိုင်ငံရေးအာဏာရဲ့ တိုက်ရိုက်အင်အားတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။

ထိုင်းမှာလည်း စစ်တပ်က နိုင်ငံရေးသမိုင်းတစ်လျှောက် အရေးကြီးတဲ့ အခန်းကဏ္ဍယူခဲ့ပါတယ်။ သို့သော် ၂၀၂၆ အခြေအနေမှာ ထိုင်းဟာ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ပါလီမန်၊ တရားရုံးနဲ့ စစ်တပ်တို့ အပြန်အလှန်သက်ရောက်နေတဲ့ ပိုမိုရှုပ်ထွေးတဲ့ ဖွဲ့စည်းပုံ ဖြစ်ပါတယ်။

၄။ ရွေးကောက်ပွဲနဲ့ အာဏာလွှဲပြောင်းရေးကို အဓိကထားသော နိုင်ငံများ

။ အင်ဒိုနီးရှား၊ ဖိလစ်ပိုင်၊ မလေးရှားနဲ့ တီမော-လက်စတေတို့မှာ ရွေးကောက်ပွဲက အာဏာရရှိရေးနဲ့ အာဏာလွှဲပြောင်းရေးရဲ့ အရေးကြီးတဲ့ လမ်းကြောင်း ဖြစ်ပါတယ်။

။ ဒါပေမယ့် ဒီနိုင်ငံတွေရဲ့ ဒီမိုကရေစီအရည်အသွေး၊ ပါတီပြိုင်ဆိုင်မှုနဲ့ အာဏာလွှမ်းမိုးနိုင်မှုတွေက တစ်နိုင်ငံနဲ့တစ်နိုင်ငံ မတူကြပါဘူး။ ဥပမာ အင်ဒိုနီးရှားမှာ ၁၉၉၈ နောက်ပိုင်း အာဏာငြိမ်းချမ်းစွာ လွှဲပြောင်းမှုတွေ ရှိခဲ့သလို တီမော-လက်စတေမှာလည်း လွတ်လပ်ရေးနောက်ပိုင်း ငြိမ်းချမ်းတဲ့ အာဏာလွှဲပြောင်းမှုတွေ ရှိခဲ့ပါတယ်။
⸻

နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ရေးနဲ့ အာဏာထိန်းသိမ်းရေး — ဘာက အဓိကလဲ

။ အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံတွေကို စုစည်းပြီးကြည့်တဲ့အခါ အာဏာကို ထိန်းသိမ်းတဲ့ နည်းလမ်းတွေဟာ အဓိကအားဖြင့် အောက်ပါအရာတွေကို တွေ့ရပါတယ်။

၁။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ

။ အာဏာကို ဘယ်သူက ကိုင်ထားမလဲဆိုတာကို ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေက သတ်မှတ်ပေးနိုင်ပါတယ်။

ဒါပေမယ့် စာအုပ်ထဲမှာ ရေးထားတဲ့ အာဏာခွဲဝေမှုနဲ့ လက်တွေ့နိုင်ငံရေးမှာ ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ အာဏာချိန်ခွင်လျှာဟာ အမြဲတမ်း တူညီနေတာ မဟုတ်ပါဘူး။

၂။ နိုင်ငံရေးပါတီ

။ ပါတီတစ်ခုဟာ ရွေးကောက်ပွဲဝင်ဖို့အတွက်သာ မဟုတ်ပါဘူး။

ပါတီတစ်ခုက အုပ်ချုပ်ရေး၊ လွှတ်တော်၊ ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရေးနဲ့ လူမှုအဖွဲ့အစည်းတွေထဲမှာ အမြစ်တွယ်လာတဲ့အခါ နိုင်ငံရေးအာဏာကို ရေရှည်ထိန်းသိမ်းနိုင်တဲ့ ကွန်ရက်တစ်ခု ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။

၃။ စစ်တပ်

။ စစ်တပ်ဟာ နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးအတွက် တာဝန်ယူတဲ့ အဖွဲ့အစည်း ဖြစ်နိုင်သလို နိုင်ငံရေးအာဏာရဲ့ တိုက်ရိုက်အင်အားအဖြစ်လည်း ဝင်ရောက်လာနိုင်ပါတယ်။

မြန်မာနဲ့ ထိုင်းတို့ရဲ့ သမိုင်းက ဒီအချက်ကို နားလည်ဖို့ အရေးကြီးတဲ့ ဥပမာတွေ ဖြစ်ပါတယ်။

၄။ ဘုရင်စနစ်

။ ဘုရင်စနစ်ကလည်း နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ရေးနဲ့ အာဏာဖွဲ့စည်းပုံအပေါ် သက်ရောက်မှုရှိပါတယ်။

ဒါပေမယ့် ဘုရင်စနစ်ရှိတဲ့ နိုင်ငံတိုင်းဟာ တစ်ပုံစံတည်း မဟုတ်ပါဘူး။

ဘရူနိုင်းမှာ ဆူလ်တန်က အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာရဲ့ အဓိကဗဟို ဖြစ်နေသော်လည်း မလေးရှားမှာ ဘုရင်စနစ်ဟာ ဖက်ဒရယ်ပါလီမန်စနစ်နဲ့ ပေါင်းစပ်ထားပြီး ထိုင်းမှာတော့ ဘုရင်စနစ်၊ ရွေးကောက်ပွဲနဲ့ စစ်တပ်တို့ရဲ့ ဆက်နွယ်မှုက သီးခြားသမိုင်းကြောင်းရှိပါတယ်။

၅။ အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရား

။ နိုင်ငံတော်တစ်ခုရဲ့ အာဏာဟာ သမ္မတ၊ ဝန်ကြီးချုပ် ဒါမှမဟုတ် ဘုရင်တစ်ဦးတည်းမှာပဲ ရှိနေတာ မဟုတ်ပါဘူး။

ဝန်ကြီးဌာနတွေ၊ တရားရုံးတွေ၊ လုံခြုံရေးအဖွဲ့အစည်းတွေ၊ ဒေသန္တရအစိုးရတွေ၊ ဘဏ္ဍာရေးအဖွဲ့အစည်းတွေနဲ့ ဥပဒေစိုးမိုးရေးယန္တရားတွေကလည်း နိုင်ငံတော်အာဏာကို လက်တွေ့ကျကျ အကောင်အထည်ဖော်ပေးနေကြပါတယ်။

⸻

နောက်ဆုံးမေးခွန်း “ဘယ်သူအုပ်ချုပ်သလဲ” ထက် “အာဏာကို ဘယ်လိုဖွဲ့စည်းထားသလဲ”

။ အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံ ၁၁ နိုင်ငံကို လေ့လာကြည့်ရင် အရေးကြီးဆုံး သင်ခန်းစာတစ်ခု ရှိပါတယ်။

နိုင်ငံတော်တစ်ခုရဲ့ အာဏာကို လူတစ်ဦးတည်းနဲ့ ရှင်းလို့မရပါဘူး။

တစ်ခါတစ်ရံ ဘုရင်က အရေးကြီးပါတယ်။
တစ်ခါတစ်ရံ ပါတီက အရေးကြီးပါတယ်။
တစ်ခါတစ်ရံ စစ်တပ်က အရေးကြီးပါတယ်။
တစ်ခါတစ်ရံ ရွေးကောက်ပွဲနဲ့ ပါလီမန်က အရေးကြီးပါတယ်။
တချို့နိုင်ငံတွေမှာတော့ ဒီအဖွဲ့အစည်းတွေ အားလုံး အပြန်အလှန်သက်ရောက်နေကြပါတယ်။

ဒါကြောင့် နိုင်ငံရေးကို လေ့လာတဲ့အခါ—

“ဘယ်သူက အာဏာရသလဲ”

ဆိုတဲ့ မေးခွန်းနဲ့တင် မရပ်သင့်ပါဘူး။

“အာဏာကို ဘယ်အဖွဲ့အစည်းက ကိုင်ထားသလဲ။
အဲဒီအဖွဲ့အစည်းကို ဘယ်သူက ထိန်းချုပ်နိုင်သလဲ။
အာဏာကို ဘယ်လိုကန့်သတ်ထားသလဲ။
အာဏာကို ဘယ်လိုလွှဲပြောင်းနိုင်သလဲ။
ပြည်သူက အာဏာကို ဘယ်လိုပြန်လည်သက်ရောက်နိုင်သလဲ” ဆိုတဲ့ မေးခွန်းတွေကိုပါ ဆက်မေးရပါတယ်။

⸻

နိဂုံး
နိုင်ငံတော်ဟာ လူမျိုးတစ်မျိုးရဲ့
ပိုင်ဆိုင်မှု မဟုတ်

။ အရှေ့တောင်အာရှရဲ့ သမိုင်းကို တစ်နိုင်ငံချင်းစီ လေ့လာကြည့်ရင် နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ရေးဟာ လူမျိုးတစ်မျိုးရဲ့ သဘောသဘာဝတစ်ခုတည်းနဲ့ ဖြစ်ပေါ်လာတာ မဟုတ်ကြောင်း မြင်နိုင်ပါတယ်။

။ ကိုလိုနီသမိုင်းက သက်ရောက်တယ်။
စစ်ပွဲတွေက သက်ရောက်တယ်။
ဘာသာရေးက သက်ရောက်တယ်။
ဘုရင်စနစ်က သက်ရောက်တယ်။
နိုင်ငံရေးပါတီတွေက သက်ရောက်တယ်။
စစ်တပ်က သက်ရောက်တယ်။
စီးပွားရေးအင်အားစုတွေ သက်ရောက်တယ်။
ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ သက်ရောက်တယ်။

။ နောက်ဆုံးမှာတော့ အာဏာကို ဘယ်လိုဖွဲ့စည်းထားသလဲဆိုတာက နိုင်ငံတော်တစ်ခုရဲ့ နိုင်ငံရေးဘဝကို အလွန်အမင်း သတ်မှတ်ပေးနိုင်ပါတယ်။

အင်ဒိုနီးရှားက အာဏာရှင်ခေတ်ကနေ ဒီမိုကရေစီပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုကို ဖြတ်သန်းခဲ့တယ်။

မလေးရှားက ဘုရင်စနစ်နဲ့ ဖက်ဒရယ်ပါလီမန်စနစ်ကို ပေါင်းစပ်ထားတယ်။

စင်ကာပူက ပါတီဦးဆောင်တဲ့ ဖွံ့ဖြိုးရေးနိုင်ငံတော်အဖြစ် ထူးခြားတယ်။

ထိုင်းက ဘုရင်စနစ်၊ စစ်တပ်၊ ပါလီမန်နဲ့ တရားရုံးတို့ရဲ့ ဆက်နွယ်မှုနဲ့ ရှုပ်ထွေးတယ်။

ဖိလစ်ပိုင်က ရွေးကောက်ပွဲရှိပေမယ့် နိုင်ငံရေးအထက်တန်းလွှာတွေရဲ့ သြဇာက အရေးကြီးနေတယ်။

ဗီယက်နမ်နဲ့ လာအိုက ပါတီဗဟိုပြု နိုင်ငံတော်တွေ ဖြစ်တယ်။

ကမ္ဘောဒီးယားက ပါတီအာဏာရဲ့ ရေရှည်တည်တံ့မှုကို ပြသတယ်။

မြန်မာက စစ်တပ်ရဲ့ နိုင်ငံရေးအခန်းကဏ္ဍဟာ နိုင်ငံတော်အာဏာဖွဲ့စည်းပုံကို ဘယ်လောက်အထိ သက်ရောက်နိုင်သလဲဆိုတာကို ပြသတယ်။

ဘရူနိုင်းက ဘုရင်စနစ်ကို နိုင်ငံတော်အာဏာရဲ့ ဗဟိုအဖြစ် ဆက်လက်ထားရှိတယ်။

တီမော-လက်စတေကတော့ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့အစည်းတွေကို အသစ်တည်ဆောက်လာတဲ့ နိုင်ငံတစ်ခုအဖြစ် ထင်ရှားတယ်။

။ ဒီနိုင်ငံတွေအားလုံးကို တစ်ခုတည်းသော စကားလုံးနဲ့ မရှင်းနိုင်ပါဘူး။ ဒါပေမယ့် တစ်ခုတော့ ရှင်းပါတယ်။

လူမျိုးဟာ လူမျိုးဖြစ်ပြီး၊ နိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်းဟာ နိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်း ဖြစ်ပါတယ်။

နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ရေးနဲ့ နိုင်ငံရေးအာဏာကို လေ့လာရာမှာ လူမျိုးတစ်မျိုးရဲ့ သဘာဝကို အပြစ်တင်ခြင်းထက် အာဏာကို ဘယ်လိုဖွဲ့စည်းထားသလဲ၊ ဘယ်လိုထိန်းသိမ်းထားသလဲ၊ ဘယ်လိုကန့်သတ်နိုင်သလဲ၊ ဘယ်လိုလွှဲပြောင်းနိုင်သလဲ ဆိုတာကို ဆန်းစစ်နိုင်မှသာ နိုင်ငံရေးသမိုင်းရဲ့ အဓိကအကြောင်းကို ပိုမိုရှင်းလင်းစွာ မြင်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

🌿အရှေ့တောင်အာရှ — နိုင်ငံတော်ကို ဘယ်လိုတည်ဆောက်ခဲ့ကြသလဲ၊ အာဏာကို ဘယ်လိုထိန်းသိမ်းကြသလဲ🌿

ဆရာကြီး ဦးအောင်ဖေနှင့် ဆရာကြီး ဦးရွှေအောင်တို့၏ လွတ်လပ်စွာ ဆွေးနွေးချက်

⸻

နိဒါန်း

ဆရာကြီး ဦးအောင်ဖေ

ဆရာကြီးရေ… အရှေ့တောင်အာရှကို မြေပုံပေါ်မှာကြည့်လိုက်ရင် နိုင်ငံ ၁၁ နိုင်ငံဟာ တစ်ဒေသတည်းမှာ အတူတကွရှိနေကြတာပဲ။ ဒါပေမယ့် နိုင်ငံရေးစနစ်တွေကို ကြည့်လိုက်ရင်တော့ တစ်နိုင်ငံနဲ့တစ်နိုင်ငံ တော်တော်လေး ကွာခြားနေကြတယ်နော်။

တစ်နိုင်ငံမှာ ဘုရင်စနစ်ရှိတယ်။

တစ်နိုင်ငံမှာ ပါတီတစ်ပါတီက နိုင်ငံရေးအာဏာရဲ့ ဗဟိုဖြစ်တယ်။

တစ်နိုင်ငံမှာ စစ်တပ်က နိုင်ငံရေးမှာ အရေးကြီးတဲ့ အခန်းကဏ္ဍယူထားတယ်။

တချို့နိုင်ငံတွေမှာ ရွေးကောက်ပွဲကနေ အာဏာလွှဲပြောင်းကြတယ်။

တချို့မှာလည်း ရွေးကောက်ပွဲရှိပေမယ့် နိုင်ငံရေးပြိုင်ဆိုင်မှုက အကန့်အသတ်ရှိနေတယ်။

ဒါဆို ဒီ ၁၁ နိုင်ငံကို တစ်စုတစ်စည်းတည်း ဘယ်လိုနားလည်ကြမလဲ။

ဆရာကြီး ဦးရွှေအောင်

အဲဒီနေရာမှာ အရေးကြီးတာက “ဘယ်လူမျိုးက အုပ်ချုပ်သလဲ” ဆိုတာထက် “အာဏာကို ဘယ်လိုဖွဲ့စည်းထားသလဲ” ဆိုတာကို ကြည့်ဖို့ပါ။

နိုင်ငံရေးကို လူမျိုးရေးနဲ့ပဲ ရှင်းလိုက်ရင် အလွန်လွယ်သွားတယ်။ ဒါပေမယ့် အမှန်တကယ် နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ရေးကို နားလည်ဖို့ဆိုရင် ကိုလိုနီသမိုင်း၊ လွတ်လပ်ရေးလှုပ်ရှားမှု၊ စစ်တပ်၊ ဘုရင်စနစ်၊ နိုင်ငံရေးပါတီ၊ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ၊ အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရား၊ စီးပွားရေးနဲ့ လူမှုအဖွဲ့အစည်းတွေကိုပါ ထည့်ကြည့်ရတယ်။

ဒါကြောင့် ကျွန်တော်တို့ မေးရမယ့်မေးခွန်းက—

နိုင်ငံတော်ကို ဘယ်လိုတည်ဆောက်ခဲ့သလဲ။
အာဏာကို ဘယ်သူက ကိုင်ထားသလဲ။
ဘယ်အဖွဲ့အစည်းတွေကနေတစ်ဆင့် ထိန်းသိမ်းထားသလဲ။
ဘယ်သူက အဲဒီအာဏာကို စစ်ဆေးနိုင်သလဲ။
အာဏာကို ဘယ်လိုလွှဲပြောင်းနိုင်သလဲ။

ဆိုတာတွေပါ။

⸻

၁။ အင်ဒိုနီးရှား — အာဏာရှင်စနစ်ကနေ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးဆီ

ဦးအောင်ဖေ

အင်ဒိုနီးရှားက စလိုက်ရအောင်။ ကျွန်းပေါင်းများစွာနဲ့ ဖွဲ့စည်းထားတဲ့ နိုင်ငံဖြစ်တော့ နိုင်ငံတော်တစ်ခုတည်းအဖြစ် စုစည်းနိုင်ဖို့က အလွယ်တကူ မဟုတ်ဘူးထင်တယ်။

ဦးရွှေအောင်

ဟုတ်တယ်။ အင်ဒိုနီးရှားရဲ့ နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ရေးမှာ ဒတ်ချ်ကိုလိုနီအုပ်ချုပ်ရေး၊ အမျိုးသားရေးလှုပ်ရှားမှု၊ ဂျပန်အုပ်ချုပ်ရေး၊ ၁၉၄၅ လွတ်လပ်ရေးကြေညာမှုနဲ့ နောက်ပိုင်း ဗဟိုအစိုးရတည်ဆောက်ရေးတို့ အားလုံး ဆက်စပ်နေတယ်။

အထူးသဖြင့် လူမျိုး၊ ဘာသာ၊ ကျွန်းစုနဲ့ ဒေသအလိုက် ကွဲပြားမှုများတဲ့ နိုင်ငံတစ်ခုကို နိုင်ငံတော်တစ်ခုအဖြစ် စုစည်းဖို့ အမျိုးသားနိုင်ငံရေးအယူအဆက အရေးကြီးလာတယ်။

ဦးအောင်ဖေ

ဒါပေမယ့် နောက်ပိုင်း ဆူဟာတိုခေတ်မှာတော့ စစ်တပ်နဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားက နိုင်ငံရေးအာဏာကို အလွန်အမင်း လွှမ်းမိုးခဲ့တာပေါ့။

ဦးရွှေအောင်

ဟုတ်တယ်။ ၁၉၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်တွေကနေ ၁၉၉၈ ခုနှစ် ဆူဟာတိုကျဆုံးတဲ့အထိ စစ်တပ်နဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာ ပေါင်းစပ်ထားတဲ့ စနစ်က အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံရေးမှာ အရေးကြီးခဲ့တယ်။

ဒါပေမယ့် ၁၉၉၈ နောက်ပိုင်း “Reformasi” ခေတ်မှာတော့ နိုင်ငံရေးပါတီပြိုင်ဆိုင်မှု၊ မီဒီယာလွတ်လပ်ခွင့်၊ ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရေးနဲ့ ရွေးကောက်ပွဲစနစ်တွေ ပြန်လည်ပြုပြင်လာတယ်။

၂၀၂၆ ခုနှစ် Freedom House အကဲဖြတ်ချက်မှာလည်း အင်ဒိုနီးရှားကို “Partly Free” အဖြစ် သတ်မှတ်ထားပြီး ၁၉၉၈ နောက်ပိုင်း ဒီမိုကရေစီတိုးတက်မှုနဲ့ ငြိမ်းချမ်းတဲ့ အာဏာလွှဲပြောင်းမှုတွေ ရှိလာခဲ့တယ်လို့ ဖော်ပြထားတယ်။ တစ်ချိန်တည်းမှာ အကျင့်ပျက်ခြစားမှု၊ ပါပူအာပဋိပက္ခနဲ့ လူနည်းစုအခွင့်အရေး စတဲ့ ပြဿနာတွေ ဆက်ရှိနေတယ်လို့လည်း သုံးသပ်ထားတယ်။

ဦးအောင်ဖေ

ဆိုတော့ အင်ဒိုနီးရှားက ပြောပြတာက နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ရေးဆိုတာ တစ်ကြိမ်တည်းနဲ့ ပြီးသွားတဲ့အလုပ်မဟုတ်ဘူး။ အာဏာဖွဲ့စည်းပုံကို ခေတ်အလိုက် ပြန်ပြင်နေရတယ်ဆိုတာပေါ့။

ဦးရွှေအောင်

အဲဒါပဲ။

⸻

၂။ မလေးရှား — ဘုရင်စနစ်၊ ဖက်ဒရယ်စနစ်နှင့် ပါလီမန်နိုင်ငံရေး

ဦးအောင်ဖေ

မလေးရှားကိုရော ဘယ်လိုမြင်မလဲ။

ဦးရွှေအောင်

မလေးရှားက အလွန်စိတ်ဝင်စားဖို့ကောင်းတယ်။ ဗြိတိသျှကိုလိုနီအမွေအနှစ်၊ ဖက်ဒရယ်စနစ်၊ မလေးဘုရင်စနစ်နဲ့ ပါလီမန်ဒီမိုကရေစီတို့ ပေါင်းစပ်ထားတဲ့ နိုင်ငံဖြစ်တယ်။

ပြည်နယ်အချို့မှာ မလေးဘုရင်တွေရှိတယ်။ ပြည်ထောင်စုအဆင့်မှာတော့ ပြည်နယ်ဘုရင်တွေထဲက တစ်ဦးကို အလှည့်ကျ “Yang di-Pertuan Agong” အဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်တဲ့ စနစ်ရှိတယ်။

ဒါပေမယ့် နိုင်ငံရေးအုပ်ချုပ်ရေးရဲ့ နေ့စဉ်လုပ်ငန်းတွေကို ဝန်ကြီးချုပ်နဲ့ ပါလီမန်စနစ်က ဆောင်ရွက်တယ်။

ဦးအောင်ဖေ

ဒါဆို ဘုရင်စနစ်ရှိတယ်ဆိုပေမယ့် ဘရူနိုင်းလို ဘုရင်က အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာရဲ့ ဗဟိုဖြစ်နေတဲ့ စနစ်တော့ မဟုတ်ဘူးပေါ့။

ဦးရွှေအောင်

တိတိကျကျပြောရရင် အဲဒီလို ခွဲကြည့်ရမယ်။

မလေးရှားမှာ ဘုရင်စနစ်၊ ဖက်ဒရယ်အဖွဲ့အစည်း၊ ပါလီမန်နဲ့ နိုင်ငံရေးပါတီတွေကြား အာဏာခွဲဝေမှုရှိတယ်။

၁၉၅၇ လွတ်လပ်ရေးကနေ ၂၀၁၈ အထိ Barisan Nasional မဟာမိတ်အဖွဲ့က အာဏာကို ရေရှည်ထိန်းထားနိုင်ခဲ့ပေမယ့် ၂၀၁၈ ရွေးကောက်ပွဲမှာ အာဏာလွှဲပြောင်းမှု ဖြစ်ခဲ့တယ်။ ၂၀၂၆ Freedom House ကလည်း ၂၀၁၈ နောက်ပိုင်း မဟာမိတ်အဖွဲ့အမျိုးမျိုးကြား ပြိုင်ဆိုင်မှုနဲ့ ပူးပေါင်းမှု ပိုမိုရှုပ်ထွေးလာတယ်လို့ ဖော်ပြထားတယ်။

ဦးအောင်ဖေ

ဒါဆို လူမျိုးရေးက မလေးရှားနိုင်ငံရေးမှာ အရေးမကြီးဘူးလို့ ပြောလို့ရမလား။

ဦးရွှေအောင်

အဲဒီလို မပြောသင့်ဘူး။

မလေး၊ တရုတ်၊ အိန္ဒိယနဲ့ အခြားလူမှုအသိုင်းအဝိုင်းတွေကြား ဆက်နွယ်မှုက နိုင်ငံရေးမှာ အရေးကြီးတယ်။ ဒါပေမယ့် လူမျိုးရေးနဲ့ နိုင်ငံရေးအာဏာဖွဲ့စည်းပုံကို တစ်ခုတည်းအဖြစ် မသတ်မှတ်သင့်ဘူး။

အရေးကြီးတာက အဲဒီကွဲပြားမှုတွေကို ဘယ်လိုနိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်းထဲမှာ ထည့်သွင်းစီမံထားသလဲ ဆိုတာပါ။

⸻

၃။ စင်ကာပူ — ပါတီဦးဆောင်သော ဖွံ့ဖြိုးရေးနိုင်ငံတော်

ဦးအောင်ဖေ

စင်ကာပူကတော့ အခြားနိုင်ငံတွေနဲ့ တော်တော်ကွာတယ်။ နိုင်ငံသေးသေးလေးပေမယ့် အုပ်ချုပ်ရေးစွမ်းရည် အလွန်ထင်ရှားတယ်။

ဦးရွှေအောင်

ဟုတ်တယ်။ ဗြိတိသျှကိုလိုနီဆိပ်ကမ်းကနေ လွတ်လပ်တဲ့ နိုင်ငံတော်ဖြစ်လာပြီးနောက် People’s Action Party — PAP က ၁၉၅၉ ကတည်းက နိုင်ငံရေးအာဏာမှာ လွှမ်းမိုးလာတယ်။

အိမ်ရာ၊ ပညာရေး၊ ဆိပ်ကမ်း၊ ကုန်သွယ်ရေး၊ နိုင်ငံခြားရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးစွမ်းရည်တွေက စင်ကာပူနိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ရေးရဲ့ အဓိကအစိတ်အပိုင်းတွေ ဖြစ်လာတယ်။

ဦးအောင်ဖေ
ဒါပေမယ့် စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်တာနဲ့ နိုင်ငံရေးပြိုင်ဆိုင်မှုကို တစ်ခုတည်းလို့ မယူဆသင့်ဘူးပေါ့။

ဦးရွှေအောင်
အဲဒါကို ခွဲထားဖို့ အလွန်အရေးကြီးတယ်။

Freedom House ၂၀၂၆ က စင်ကာပူကို “Partly Free” အဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး PAP ရဲ့ ရေရှည်လွှမ်းမိုးမှု၊ ရွေးကောက်ပွဲနဲ့ ဥပဒေဖွဲ့စည်းပုံတွေက အတိုက်အခံပါတီတွေရဲ့ ကြီးထွားနိုင်မှုကို ကန့်သတ်နေတယ်လို့ သုံးသပ်ထားတယ်။

လက်ရှိမှာ လောရင့်စ်ဝေါင်က ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်နေပြီ။ ဒါကြောင့် စင်ကာပူမှာလည်း ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးပြောင်းသွားတာနဲ့ စနစ်တစ်ခုလုံး ပြောင်းသွားတာမဟုတ်ဘူးဆိုတာ တွေ့ရတယ်။

ဦးအောင်ဖေ
ဆိုတော့ “ဘယ်သူဝန်ကြီးချုပ်လဲ” ထက် “ဘယ်ပါတီနဲ့ ဘယ်အဖွဲ့အစည်းတွေက အာဏာကို ဘယ်လောက်အထိ ထိန်းထားနိုင်သလဲ” ဆိုတာကို ကြည့်ရမယ်။

ဦးရွှေအောင်

အဲဒါပဲ။

⸻

၄။ ထိုင်း — ဘုရင်စနစ်၊ စစ်တပ်၊ ပါလီမန်နှင့် တရားရုံး

ဦးအောင်ဖေ
ထိုင်းကတော့ ပိုပြီးရှုပ်ထွေးတယ်ထင်တယ်။

ဦးရွှေအောင်

အလွန်ရှုပ်ထွေးတယ်။
ထိုင်းဟာ ဥရောပကိုလိုနီအုပ်ချုပ်မှုအောက် တိုက်ရိုက်မကျရောက်ဘဲ ခေတ်မီနိုင်ငံတော်အဖြစ် ပြုပြင်ပြောင်းလဲလာခဲ့တယ်။ ၁၉၃၂ ခုနှစ်မှာ အကြွင်းမဲ့ဘုရင်စနစ်ကနေ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဘုရင်စနစ်ဆီ ပြောင်းလဲခဲ့တယ်။

အဲဒီနောက် ဘုရင်စနစ်၊ စစ်တပ်၊ ဗျူရိုကရေစီ၊ နိုင်ငံရေးပါတီ၊ တရားရုံးတို့ကြား အာဏာချိန်ခွင်လျှာက ထိုင်းနိုင်ငံရေးရဲ့ အဓိကအကြောင်းအရာ ဖြစ်လာတယ်။

ဦးအောင်ဖေ

၂၀၂၆ မှာတော့ ရွေးကောက်ပွဲတောင် ကျင်းပပြီးပြီမဟုတ်လား။

ဦးရွှေအောင်

ဟုတ်တယ်။ ၂၀၂၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၈ ရက် ရွေးကောက်ပွဲမှာ Bhumjaithai ပါတီက အင်အားအကြီးဆုံး ဖြစ်လာပြီး အနူတင် ချာန်ဝီရခွန် ဦးဆောင်တဲ့ အစိုးရက ပါလီမန်ထောက်ခံမှုနဲ့ ဆက်လက်တည်ရှိနေတယ်။ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ အထိ တရားရုံးကလည်း ရွေးကောက်ပွဲရဲ့ တရားဝင်မှုကို စိန်ခေါ်ထားတဲ့ တိုင်ကြားချက်ကို ပယ်ချခဲ့တယ်။

ဒါပေမယ့် ဒီနေ့ ထိုင်းနိုင်ငံရေးကို နားလည်ဖို့ ရွေးကောက်ပွဲတစ်ခုတည်းနဲ့ မလုံလောက်ဘူး။

Freedom House ၂၀၂၆ ကလည်း စစ်တပ်ခန့်အပ်ထားတဲ့ အထက်လွှတ်တော်၊ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတရားရုံးနဲ့ အခြားရွေးကောက်ခံမဟုတ်တဲ့ အဖွဲ့အစည်းတွေရဲ့ အခန်းကဏ္ဍဟာ နိုင်ငံရေးအာဏာပေါ် အရေးကြီးတဲ့ သက်ရောက်မှုရှိနေဆဲလို့ သုံးသပ်ထားတယ်။

ဦးအောင်ဖေ

ဒါဆို ထိုင်းရဲ့ သင်ခန်းစာက “ရွေးကောက်ပွဲရှိတယ်” ဆိုတာနဲ့ “အာဏာအားလုံး ရွေးကောက်ခံအဖွဲ့အစည်းတွေလက်ထဲမှာ ရှိတယ်” လို့ တစ်ထပ်တည်း မယူဆရဘူးဆိုတာပေါ့။

ဦးရွှေအောင်

အတိအကျပဲ။

⸻

၅။ ဖိလစ်ပိုင် — ရွေးကောက်ပွဲရှိသော်လည်း အထက်တန်းလွှာကွန်ရက်များ

ဦးအောင်ဖေ

ဖိလစ်ပိုင်ကတော့ ရွေးကောက်ပွဲနိုင်ငံရေး အားကောင်းတဲ့ နိုင်ငံမဟုတ်လား။

ဦးရွှေအောင်

ဟုတ်တယ်။ ဒါပေမယ့် ရွေးကောက်ပွဲရှိခြင်းနဲ့ နိုင်ငံရေးအာဏာ တန်းတူဖြန့်ဝေနိုင်ခြင်းက တစ်ခုတည်းမဟုတ်ဘူး။

စပိန်ကိုလိုနီ၊ အမေရိကန်အုပ်ချုပ်ရေး၊ ဂျပန်သိမ်းပိုက်မှု၊ လွတ်လပ်ရေးနဲ့ မားကို့စ်ခေတ်တို့က ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံရေးဖွဲ့စည်းပုံအပေါ် ရေရှည်သက်ရောက်ခဲ့တယ်။

၁၉၇၂ မားကို့စ်ရဲ့ စစ်အုပ်ချုပ်ရေးနောက်ပိုင်း အာဏာဟာ သမ္မတအဖွဲ့အစည်းထဲ ပိုမိုစုစည်းခဲ့တယ်။ ၁၉၈၆ People Power လှုပ်ရှားမှုနောက်ပိုင်း ဒီမိုကရေစီစနစ် ပြန်လည်တည်ဆောက်ခဲ့တယ်။

ဦးအောင်ဖေ

ဒါပေမယ့် ဒီနေ့မှာလည်း နိုင်ငံရေးမိသားစုတွေ၊ စီးပွားရေးအင်အားစုတွေနဲ့ ဒေသန္တရအာဏာကွန်ရက်တွေက အရေးကြီးနေတုန်းပဲလား။

ဦးရွှေအောင်

အဲဒါကို လျစ်လျူရှုလို့ မရဘူး။

Freedom House ၂၀၂၆ က ဖိလစ်ပိုင်မှာ နိုင်ငံရေးပြိုင်ဆိုင်မှုနဲ့ ရွေးကောက်ပွဲတွေ ရှိနေသော်လည်း နိုင်ငံရေးအထက်တန်းလွှာတွေရဲ့ ဖွဲ့စည်းပုံဆိုင်ရာ အားသာချက်၊ မဲဝယ်မှု၊ သတင်းမှားဖြန့်မှုနဲ့ အကျင့်ပျက်ခြစားမှုတွေက ပြိုင်ဆိုင်မှုကို သက်ရောက်နေတယ်လို့ ဖော်ပြထားတယ်။

ဦးအောင်ဖေ

ဒါဆို မေးခွန်းက “ရွေးကောက်ပွဲရှိသလား” မဟုတ်တော့ဘဲ “ရွေးကောက်ပွဲထဲမှာ ဘယ်သူတွေက အရင်းအမြစ်နဲ့ ကွန်ရက်တွေကို ဘယ်လောက်အထိ ကိုင်ထားနိုင်သလဲ” ဖြစ်လာတာပေါ့။

ဦးရွှေအောင်

ဟုတ်တယ်။

⸻

၆။ ဗီယက်နမ် — တော်လှန်ရေးပါတီက နိုင်ငံရေးစနစ်ရဲ့ ဗဟိုဖြစ်လာခြင်း

ဦးအောင်ဖေ

ဗီယက်နမ်ကတော့ အင်ဒိုနီးရှား၊ ဖိလစ်ပိုင်တို့နဲ့ အတော်ကွာတယ်။

ဦးရွှေအောင်

အရမ်းကွာတယ်။

ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ရေးမှာ ကိုလိုနီဆန့်ကျင်ရေး၊ အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးနဲ့ ကွန်မြူနစ်တော်လှန်ရေးတို့ဟာ အခြေခံအခန်းကဏ္ဍတွေ ဖြစ်ခဲ့တယ်။

ယနေ့ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ဗီယက်နမ်ကွန်မြူနစ်ပါတီဟာ နိုင်ငံတော်နဲ့ လူ့အဖွဲ့အစည်းရဲ့ ဦးဆောင်အင်အားဖြစ်တယ်။

ဒါကြောင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံရေးကို “သမ္မတဘယ်သူလဲ” ဆိုတာနဲ့ မရှင်းနိုင်ဘူး။

ပါတီ၊ ပေါ်လစ်ဗျူရို၊ ဗဟိုကော်မတီနဲ့ နိုင်ငံတော်အဖွဲ့အစည်းတွေ ဘယ်လိုဆက်နွယ်နေသလဲဆိုတာကို ကြည့်ရတယ်။

ဦးအောင်ဖေ

၂၀၂၆ မှာ တိုလမ်က ပါတီအထွေထွေအတွင်းရေးမှူးရော သမ္မတရော ဖြစ်လာတာက ဒီအချက်ကို ပိုပြီး ထင်ရှားစေတယ်လား။

ဦးရွှေအောင်

ဟုတ်တယ်။ ၂၀၂၆ ဧပြီ ၇ ရက်မှာ ၁၆ ကြိမ်မြောက် အမျိုးသားလွှတ်တော်က တိုလမ်ကို သမ္မတအဖြစ် တညီတညွတ်တည်း ရွေးချယ်ခဲ့တယ်။ သူဟာ ကွန်မြူနစ်ပါတီ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးအဖြစ်လည်း ဆက်ရှိနေတယ်။

ဒါပေမယ့် တိုလမ်တစ်ဦးတည်းကို အာဏာရဲ့ အကြောင်းပြချက်အဖြစ် မယူသင့်ဘူး။ အရေးကြီးတာက ပါတီဗဟိုပြု နိုင်ငံရေးဖွဲ့စည်းပုံ ဖြစ်တယ်။

၁၉၈၆ Đổi Mới နောက်ပိုင်း စျေးကွက်အခြေပြု စီးပွားရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုတွေ ရှိလာပေမယ့် နိုင်ငံရေးစနစ်မှာ ကွန်မြူနစ်ပါတီရဲ့ ဦးဆောင်မှုက ဆက်ရှိနေတယ်။ Freedom House ၂၀၂၆ ကလည်း ဗီယက်နမ်ကို တစ်ပါတီနိုင်ငံအဖြစ် သတ်မှတ်ထားတယ်။

ဦးအောင်ဖေ
ဒါဆို စီးပွားရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုနဲ့ နိုင်ငံရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုကို သီးခြားကြည့်ရမယ်။

ဦးရွှေအောင်
အဲဒါက အလွန်အရေးကြီးတဲ့ သင်ခန်းစာတစ်ခုပါ။

⸻

၇။ လာအို — တစ်ပါတီစနစ်နှင့် နိုင်ငံတော်

ဦးအောင်ဖေ
လာအိုက ဗီယက်နမ်နဲ့ အလားတူတယ်မဟုတ်လား။

ဦးရွှေအောင်
နိုင်ငံရေးဖွဲ့စည်းပုံအရ အလားတူတဲ့ အချက်တွေ အများကြီးရှိတယ်။

၁၉၇၅ ခုနှစ်မှာ ဘုရင်စနစ် အဆုံးသတ်ပြီး လာအိုပြည်သူ့ဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံ ပေါ်ပေါက်လာပြီးနောက် လာအိုပြည်သူ့တော်လှန်ရေးပါတီက နိုင်ငံရေးစနစ်ရဲ့ ဗဟိုဖြစ်လာတယ်။

Freedom House ၂၀၂၆ က လာအိုကို တစ်ပါတီနိုင်ငံအဖြစ် ဖော်ပြပြီး LPRP က နိုင်ငံရေးကဏ္ဍအားလုံးကို လွှမ်းမိုးထားကြောင်း၊ ဖွဲ့စည်းထားတဲ့ အတိုက်အခံ၊ လွတ်လပ်တဲ့ လူမှုအဖွဲ့အစည်းနဲ့ လွတ်လပ်တဲ့ မီဒီယာကဏ္ဍ မရှိကြောင်း ဖော်ပြထားတယ်။

ဦးအောင်ဖေ
ဒါဆို ရွေးကောက်ပွဲရှိပေမယ့် ပါတီအာဏာကို ပြိုင်ဆိုင်ပြီး အခြားပါတီက နိုင်ငံတော်အာဏာကို ရယူနိုင်တဲ့ ပုံစံမဟုတ်ဘူးပေါ့။

ဦးရွှေအောင်
အဲဒီလို ခွဲခြားနားလည်ရမယ်။

ဗီယက်နမ်နဲ့ လာအိုနှစ်နိုင်ငံစလုံးမှာ ရွေးကောက်ပွဲနဲ့ နိုင်ငံတော်အဖွဲ့အစည်းတွေ ရှိကြပေမယ့် နိုင်ငံရေးစနစ်ရဲ့ ဗဟိုနေရာကို တော်လှန်ရေးပါတီတွေက ဆက်လက်ကိုင်ထားတယ်။

⸻

၈။ ကမ္ဘောဒီးယား — ရာထူးလွှဲခြင်းနှင့် အာဏာလွှဲခြင်း မတူ

ဦးအောင်ဖေ
ကမ္ဘောဒီးယားမှာတော့ ဟွန်ဆန်ကနေ ဟွန်မာနက်ဆီ ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူး လွှဲပေးခဲ့တာကို တွေ့ရတယ်။

ဒါဆို အာဏာလွှဲပြောင်းသွားပြီလို့ ပြောလို့ရမလား။

ဦးရွှေအောင်
ဒီနေရာမှာ “ရာထူးလွှဲပြောင်းခြင်း” နဲ့ “နိုင်ငံရေးအာဏာလွှဲပြောင်းခြင်း” ကို ခွဲရမယ်။

ဟွန်ဆန်ဟာ ဆယ်စုနှစ်သုံးစုကျော် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံရေးမှာ အဓိကပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်ခဲ့ပြီး ၂၀၂၃ မှာ သားဖြစ်သူ ဟွန်မာနက်ကို ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူး လွှဲပေးခဲ့တယ်။

ဒါပေမယ့် Freedom House ၂၀၂၆ က ဟွန်ဆန်ဟာ နိုင်ငံရေးအာဏာအများစုကို ဆက်လက်ထိန်းထားနိုင်ပြီး CPP က နိုင်ငံရေးစနစ်ကို ဆက်လက်လွှမ်းမိုးနေတယ်လို့ သုံးသပ်ထားတယ်။

ဦးအောင်ဖေ
ဒါဆို လူတစ်ယောက်က ရာထူးက ထွက်သွားတာနဲ့ အာဏာက သူနဲ့အတူ ပျောက်သွားတာ မဟုတ်ဘူး။

ဦးရွှေအောင်
အဲဒါကို နိုင်ငံရေးလေ့လာတဲ့အခါ မမေ့သင့်ဘူး။

ပါတီ၊ အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရား၊ စီးပွားရေးကွန်ရက်နဲ့ လူမှုနိုင်ငံရေးဆက်နွယ်မှုတွေဟာ လူတစ်ဦးထက် အသက်ရှည်နိုင်တယ်။

⸻

၉။ မြန်မာ — နိုင်ငံတော်၊ စစ်တပ်နှင့် နိုင်ငံရေးအာဏာ

ဦးအောင်ဖေ
ဒီနေရာမှာတော့ မြန်မာကို မလွဲမသွေ ပြောရတော့မယ်။

ဦးရွှေအောင်
ဟုတ်တယ်။ မြန်မာ့နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ရေးကို ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ်၊ ၁၉၄၈ လွတ်လပ်ရေး၊ ပါလီမန်ဒီမိုကရေစီ၊ ၁၉၆၂ စစ်အာဏာသိမ်းမှု၊ ၁၉၈၈ နောက်ပိုင်း စစ်တပ်အာဏာပြန်လည်စုစည်းမှု၊ ၂၀၁၁ နောက်ပိုင်း အရပ်သားအစိုးရနဲ့ ၂၀၂၁ အာဏာထိန်းမှုတို့နဲ့ ဆက်စပ်ကြည့်ရမယ်။

အဓိကအချက်က စစ်တပ်ဟာ လုံခြုံရေးအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုအဖြစ်သာ မနေဘဲ နိုင်ငံရေးအာဏာရဲ့ တိုက်ရိုက်အင်အားတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့တာပဲ။

ဦးအောင်ဖေ
၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကလည်း စစ်တပ်အတွက် အထူးအခန်းကဏ္ဍ သတ်မှတ်ထားခဲ့တယ်မဟုတ်လား။

ဦးရွှေအောင်
ဟုတ်တယ်။ လွှတ်တော်နှစ်ရပ်စလုံးမှာ စစ်တပ်က ခန့်အပ်တဲ့ ကိုယ်စားလှယ် ၂၅ ရာခိုင်နှုန်း ရှိခဲ့ပြီး အမျိုးသားလုံခြုံရေးနဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးအရေးကြီးကဏ္ဍတွေမှာလည်း စစ်တပ်အတွက် ဖွဲ့စည်းပုံဆိုင်ရာ အခန်းကဏ္ဍတွေ ရှိခဲ့တယ်။

၂၀၂၁ ဖေဖော်ဝါရီနောက်ပိုင်းမှာတော့ စစ်တပ်က နိုင်ငံတော်အစိုးရအာဏာကို ထိန်းချုပ်လာပြီး ပြည်တွင်းစစ်နဲ့ လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခတွေ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေတယ်လို့ Freedom House ၂၀၂၆ က ဖော်ပြထားတယ်။

၂၀၂၆ ဧပြီ ၃ ရက်မှာတော့ လွှတ်တော်က ဦးမင်းအောင်လှိုင်ကို သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့ပြီး သမ္မတရာထူးကို တရားဝင် ရယူခဲ့တယ်လို့ ရိုက်တာသတင်းဌာနက ဖော်ပြခဲ့တယ်။

ဦးအောင်ဖေ
ဒါပေမယ့် ဒီနေရာမှာ ကျွန်တော်တို့ အရေးကြီးတဲ့ ခွဲခြားချက်တစ်ခု ထည့်ရမယ်ထင်တယ်။

စစ်တပ်နဲ့ ဗမာလူမျိုးကို တစ်ခုတည်းအဖြစ် မသတ်မှတ်သင့်ဘူး။

ဦးရွှေအောင်
အဲဒီအချက်က အလွန်အရေးကြီးတယ်။

စစ်တပ်ဟာ အဖွဲ့အစည်း ဖြစ်တယ်။

ဗမာဟာ လူမျိုး ဖြစ်တယ်။

အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုရဲ့ နိုင်ငံရေးလုပ်ဆောင်ချက်ကို လူမျိုးတစ်မျိုးလုံးရဲ့ သဘာဝအဖြစ် ပြောင်းလဲသတ်မှတ်လိုက်ရင် နိုင်ငံရေးအာဏာဖွဲ့စည်းပုံကို လွဲမှားစွာ မြင်နိုင်တယ်။

ဒီဆွေးနွေးမှုတစ်ခုလုံးရဲ့ အဓိကအချက်ကလည်း အဲဒါပဲ။

လူမျိုးကို မေးခွန်းထုတ်တာထက် အာဏာဖွဲ့စည်းပုံကို မေးခွန်းထုတ်ရမယ်။

⸻

၁၀။ ဘရူနိုင်း — ဘုရင်စနစ်က နိုင်ငံတော်အာဏာရဲ့ ဗဟို

ဦးအောင်ဖေ
ဘရူနိုင်းကတော့ အရှေ့တောင်အာရှမှာ တခြားနိုင်ငံတွေနဲ့ အလွန်ကွာတယ်။

ဦးရွှေအောင်
ဟုတ်တယ်။ ဘရူနိုင်းမှာ ဆူလ်တန်ဟာ နိုင်ငံတော်အာဏာရဲ့ အဓိကဗဟိုဖြစ်နေတယ်။

Freedom House ၂၀၂၆ ကလည်း ဘရူနိုင်းကို အကြွင်းမဲ့ဘုရင်စနစ်အဖြစ် ဖော်ပြပြီး အမျိုးသားအဆင့် ရွေးကောက်ခံကိုယ်စားလှယ် မရှိကြောင်းနဲ့ ဆူလ်တန်က အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာကို ကျင့်သုံးနေကြောင်း ဖော်ပြထားတယ်။

ဦးအောင်ဖေ
၂၀၂၆ မှာတောင် အစိုးရအဖွဲ့ပြင်ဆင်ပြီး မိသားစုဝင်တွေကို အစိုးရအတွင်း အရေးကြီးရာထူးတွေ ပေးထားတာ ရှိတယ်မဟုတ်လား။

ဦးရွှေအောင်
ရှိတယ်။ ၂၀၂၆ ဇွန် ၄ ရက်မှာ ဆူလ်တန် ဟာဆနယ် ဘိုလ်ကီးယားက ဝန်ကြီးနဲ့ ဒုဝန်ကြီးအသစ်တွေ ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး မင်းသားအဗ္ဒူလ် မာတင်ကိုလည်း အစိုးရအဖွဲ့ထဲမှာ အရေးကြီးတာဝန်တစ်ခု ပေးခဲ့တယ်။

ဘရူနိုင်းကို နားလည်ရာမှာတော့ ဘုရင်စနစ်၊ အစ္စလာမ်ဘာသာနဲ့ သဘာဝဓာတ်ငွေ့အခြေပြု စီးပွားရေး တို့ရဲ့ ဆက်နွယ်မှုကိုလည်း ထည့်ကြည့်ရမယ်။

⸻

၁၁။ တီမော-လက်စတေ — လွတ်လပ်ရေးတိုက်ပွဲမှ ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံတော်ဆီ

ဦးအောင်ဖေ
နောက်ဆုံး တီမော-လက်စတေကို ကြည့်ရအောင်။

ဦးရွှေအောင်
တီမော-လက်စတေကတော့ ဒီစာရင်းထဲမှာ နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ရေးသမိုင်း အတော်လေးသစ်တဲ့ နိုင်ငံတစ်ခုပါ။

၁၉၇၅ လွတ်လပ်ရေးကြေညာပြီးနောက် အင်ဒိုနီးရှားအုပ်ချုပ်မှုအောက် ရောက်ခဲ့ပြီး လွတ်လပ်ရေးတိုက်ပွဲရှည်ကြာခဲ့တယ်။ ၂၀၀၂ မှာ အပြည့်အဝလွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် နိုင်ငံတော်အဖွဲ့အစည်းတွေကို အသစ်တည်ဆောက်လာရတယ်။

ဦးအောင်ဖေ
နိုင်ငံရေးစနစ်က ဘယ်လိုလဲ။

ဦးရွှေအောင်
တီမော-လက်စတေဟာ သမ္မတကို ပြည်သူက တိုက်ရိုက်ရွေးချယ်တဲ့ အစိုးရစနစ်နဲ့ လွှတ်တော်အခြေပြု အစိုးရစနစ် ပေါင်းစပ်ထားတဲ့ တစ်ဝက်သမ္မတစနစ် ဖြစ်တယ်။ သမ္မတက နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲ၊ ဝန်ကြီးချုပ်က အစိုးရအကြီးအကဲ ဖြစ်တယ်။ လွှတ်တော်ကိုလည်း ပြည်သူက ရွေးချယ်တယ်။

Freedom House ၂၀၂၆ က တီမော-လက်စတေကို “Free” အဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး ၂၀၀၂ လွတ်လပ်ရေးနောက်ပိုင်း ယှဉ်ပြိုင်မှုရှိတဲ့ ရွေးကောက်ပွဲတွေနဲ့ ငြိမ်းချမ်းတဲ့ အာဏာလွှဲပြောင်းမှုတွေ ရှိခဲ့တယ်လို့ ဖော်ပြထားတယ်။ တစ်ချိန်တည်းမှာ ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့အစည်းတွေ နုနယ်နေဆဲဖြစ်ပြီး တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးနဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးစွမ်းရည်မှာ စိန်ခေါ်မှုတွေ ရှိနေတယ်လို့လည်း ဆိုထားတယ်။

ဦးအောင်ဖေ
ဒါဆို နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ရေးနဲ့ ဒီမိုကရေစီတည်ဆောက်ရေးကို တစ်ပြိုင်တည်းလုပ်နိုင်ပေမယ့် နှစ်ခုစလုံးက အချိန်ယူရတယ်ဆိုတာပေါ့။

ဦးရွှေအောင်
ဟုတ်တယ်။

⸻

စုစည်းဆွေးနွေးချက်

ဦးအောင်ဖေ
ဆရာကြီးရေ… အခု ၁၁ နိုင်ငံလုံးကို ဖြတ်သန်းကြည့်ပြီးပြီဆိုတော့ စိတ်ဝင်စားစရာကောင်းတာတစ်ခု တွေ့လာတယ်။

နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ရေးလမ်းကြောင်းက မတူကြဘူး။

ဒါပေမယ့် အာဏာကို ထိန်းသိမ်းတဲ့ ယန္တရားတွေမှာတော့ ထပ်တူကျတဲ့ အရာတွေ ရှိနေတယ်။

ဦးရွှေအောင်
အဲဒါမှန်တယ်။
ကျွန်တော်ဆိုရင် အောက်ပါအတိုင်း ခွဲကြည့်ချင်တယ်။

ပထမ — ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ

ဦးအောင်ဖေ
ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေက အာဏာကို ဘယ်လိုခွဲဝေပေးသလဲဆိုတာ သတ်မှတ်ပေးတယ်။

ဦးရွှေအောင်
ဒါပေမယ့် စာအုပ်ထဲမှာ ရေးထားတဲ့ အာဏာခွဲဝေမှုနဲ့ လက်တွေ့မှာ ဖြစ်နေတဲ့ အာဏာချိန်ခွင်လျှာက အမြဲတမ်း တူနေမှာမဟုတ်ဘူး။

အဲဒါကြောင့် “ဥပဒေမှာ ဘာရေးထားသလဲ” နဲ့ “လက်တွေ့မှာ ဘယ်သူက ဘာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်သလဲ” ဆိုတာ နှစ်ခုခွဲပြီး ကြည့်ရတယ်။

ဒုတိယ — နိုင်ငံရေးပါတီ

ဦးအောင်ဖေ
ပါတီဆိုတာ ရွေးကောက်ပွဲဝင်ဖို့အတွက်ပဲ မဟုတ်ဘူး။

ဦးရွှေအောင်
ဟုတ်တယ်။ ပါတီတစ်ခုက အုပ်ချုပ်ရေး၊ လွှတ်တော်၊ ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရေးနဲ့ လူမှုအဖွဲ့အစည်းတွေထဲမှာ အမြစ်တွယ်လာရင် ရွေးကောက်ပွဲတစ်ကြိမ်ပြီးတစ်ကြိမ် ကျော်လွန်ပြီး အာဏာကို ထိန်းထားနိုင်တဲ့ ကွန်ရက်တစ်ခု ဖြစ်လာနိုင်တယ်။

စင်ကာပူမှာ PAP၊ ဗီယက်နမ်မှာ CPV၊ လာအိုမှာ LPRP၊ ကမ္ဘောဒီးယားမှာ CPP စတဲ့ ဥပမာတွေက မတူညီတဲ့ ပုံစံတွေနဲ့ ဒီအချက်ကို ပြတယ်။

တတိယ — စစ်တပ်

ဦးအောင်ဖေ
စစ်တပ်က နိုင်ငံရေးထဲ ဝင်လာတဲ့အခါ ဘာဖြစ်သလဲ။

ဦးရွှေအောင်
စစ်တပ်ဟာ နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးအတွက် အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုအဖြစ် ရှိနိုင်တယ်။ ဒါပေမယ့် နိုင်ငံရေးအာဏာကို ကိုင်တွယ်လာတဲ့အခါ နိုင်ငံတော်အာဏာဖွဲ့စည်းပုံကို တိုက်ရိုက်ပြောင်းလဲစေနိုင်တယ်။

မြန်မာက အဲဒီအချက်ရဲ့ အလွန်ရှင်းလင်းတဲ့ ဥပမာတစ်ခု ဖြစ်တယ်။

ထိုင်းမှာလည်း စစ်တပ်ရဲ့ နိုင်ငံရေးသမိုင်းက အရေးကြီးတယ်။ သို့သော် နိုင်ငံနှစ်ခုရဲ့ အခြေအနေကို တစ်ပုံစံတည်းလို့ မသတ်မှတ်သင့်ဘူး။

စတုတ္ထ — ဘုရင်စနစ်

ဦးအောင်ဖေ
ဘုရင်စနစ်လည်း တစ်ပုံစံတည်း မဟုတ်ဘူးဆိုတာ မလေးရှား၊ ထိုင်းနဲ့ ဘရူနိုင်းကို ကြည့်ရင် သိသာတယ်။

ဦးရွှေအောင်
အတိအကျပဲ။

ဘရူနိုင်းမှာ ဆူလ်တန်က အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာရဲ့ ဗဟိုဖြစ်နေတယ်။ မလေးရှားမှာ ဘုရင်စနစ်နဲ့ ဖက်ဒရယ်ပါလီမန်စနစ် ပေါင်းစပ်ထားတယ်။ ထိုင်းမှာတော့ ဘုရင်စနစ်၊ စစ်တပ်၊ ပါလီမန်နဲ့ တရားရုံးတို့ကြား ဆက်နွယ်မှုက သီးခြားသမိုင်းကြောင်းရှိတယ်။

ဒါကြောင့် “ဘုရင်စနစ်ရှိတယ်” ဆိုတဲ့ စကားတစ်ခုပဲနဲ့ နိုင်ငံသုံးနိုင်ငံကို တစ်ပုံစံတည်း သတ်မှတ်လို့ မရဘူး။

ပဉ္စမ — အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရား

ဦးအောင်ဖေ
နောက်ဆုံး အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားကို မမေ့သင့်ဘူး။

ဦးရွှေအောင်
ဒါက အရေးကြီးတယ်။

နိုင်ငံတော်အာဏာဟာ သမ္မတ၊ ဝန်ကြီးချုပ် ဒါမှမဟုတ် ဘုရင်တစ်ဦးတည်းမှာပဲ ရှိနေတာမဟုတ်ဘူး။

ဝန်ကြီးဌာနတွေ၊ တရားရုံးတွေ၊ လုံခြုံရေးအဖွဲ့အစည်းတွေ၊ ဒေသန္တရအစိုးရတွေ၊ ဘဏ္ဍာရေးအဖွဲ့အစည်းတွေ၊ ဥပဒေစိုးမိုးရေးယန္တရားတွေက အာဏာကို လက်တွေ့အကောင်အထည်ဖော်ပေးနေကြတယ်။

ဒါကြောင့် နိုင်ငံရေးအာဏာကို နားလည်ဖို့ “အာဏာရှိတဲ့ လူတစ်ယောက်” ကို ရှာတာနဲ့ မပြီးဘူး။

အာဏာကို သယ်ဆောင်ပေးနေတဲ့ အဖွဲ့အစည်းကွန်ရက်ကို ရှာရတယ်။

⸻

နောက်ဆုံးဆွေးနွေးချက် — “ဘယ်သူအုပ်ချုပ်သလဲ” ထက် “အာဏာကို ဘယ်လိုဖွဲ့စည်းထားသလဲ”

ဦးအောင်ဖေ
ဒါဆို အရှေ့တောင်အာရှ ၁၁ နိုင်ငံကို တစ်ကြောင်းတည်းနဲ့ ပြောမယ်ဆိုရင် ဘာပြောမလဲ။

ဦးရွှေအောင်
ကျွန်တော်ကတော့ ဒီလိုပြောချင်တယ်။

အာဏာကို ဘယ်သူက ကိုင်ထားသလဲဆိုတာ အရေးကြီးတယ်။
ဒါပေမယ့် အဲဒီထက် ပိုအရေးကြီးတာက အာဏာကို ဘယ်လိုဖွဲ့စည်းထားသလဲဆိုတာ ဖြစ်တယ်။

အင်ဒိုနီးရှားမှာ အာဏာရှင်စနစ်ကနေ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးဆီ ရောက်လာတယ်။

မလေးရှားမှာ ဘုရင်စနစ်၊ ဖက်ဒရယ်စနစ်နဲ့ ပါလီမန်နိုင်ငံရေး ပေါင်းစပ်ထားတယ်။

စင်ကာပူမှာ PAP ရဲ့ ရေရှည်နိုင်ငံရေးလွှမ်းမိုးမှုနဲ့ ထိရောက်တဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရား ပေါင်းစပ်ထားတယ်။

ထိုင်းမှာ ဘုရင်စနစ်၊ စစ်တပ်၊ ပါလီမန်နဲ့ တရားရုံးတို့ကြား အာဏာချိန်ခွင်လျှာက အရေးကြီးတယ်။

ဖိလစ်ပိုင်မှာ ရွေးကောက်ပွဲပြိုင်ဆိုင်မှုရှိပေမယ့် နိုင်ငံရေးနဲ့ စီးပွားရေးအထက်တန်းလွှာတွေရဲ့ အားသာချက်တွေက ဆက်လက်သက်ရောက်နေတယ်။

ဗီယက်နမ်နဲ့ လာအိုမှာ တော်လှန်ရေးပါတီတွေက နိုင်ငံရေးစနစ်ရဲ့ ဗဟိုဖြစ်နေတယ်။

ကမ္ဘောဒီးယားမှာ ပါတီနဲ့ နိုင်ငံရေးကွန်ရက်တွေက ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးထက် ပိုရှည်လျားတဲ့ အာဏာဖွဲ့စည်းပုံ ဖြစ်လာနိုင်တယ်။

မြန်မာမှာ စစ်တပ်ရဲ့ နိုင်ငံရေးအခန်းကဏ္ဍက နိုင်ငံတော်အာဏာဖွဲ့စည်းပုံကို အလွန်အမင်း သက်ရောက်နေတယ်။

ဘရူနိုင်းမှာ ဘုရင်စနစ်က နိုင်ငံတော်အာဏာရဲ့ ဗဟိုဖြစ်နေတယ်။

တီမော-လက်စတေမှာတော့ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့အစည်းတွေကို အသစ်တည်ဆောက်နေတယ်။

ဦးအောင်ဖေ
ဒါဆို “အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံတွေဟာ ဘယ်လိုနိုင်ငံရေးစနစ်ရှိကြသလဲ” ဆိုတဲ့ မေးခွန်းထက်

“နိုင်ငံတော်တစ်ခုရဲ့ အာဏာကို ဘယ်သူက ကိုင်ထားသလဲ၊ ဘယ်အဖွဲ့အစည်းကနေတစ်ဆင့် ကိုင်ထားသလဲ၊ ဘယ်လိုကန့်သတ်ထားသလဲ၊ ဘယ်လိုလွှဲပြောင်းနိုင်သလဲ” ဆိုတာကို မေးတာက ပိုမှန်တယ်ပေါ့။

ဦးရွှေအောင်
အဲဒါပဲ။
ပြီးတော့ ဒီအချက်ကို မမေ့သင့်ဘူး။
ရွေးကောက်ပွဲရှိခြင်း က အာဏာလွှဲပြောင်းနိုင်တဲ့ လမ်းကြောင်းတစ်ခု ရှိနေကြောင်း ပြတယ်။

ဒါပေမယ့် ရွေးကောက်ပွဲရှိတာတစ်ခုတည်းနဲ့ နိုင်ငံရေးအာဏာရဲ့ အလုံးစုံဖွဲ့စည်းပုံကို မရှင်းနိုင်ဘူး။

အလားတူ
ပါတီတစ်ခု လွှမ်းမိုးနေခြင်း ကလည်း ပါတီတစ်ခုတည်းကြောင့် ဖြစ်လာတာမဟုတ်ဘူး။

ဥပဒေ၊ အုပ်ချုပ်ရေး၊ မီဒီယာ၊ လုံခြုံရေးအဖွဲ့အစည်း၊ စီးပွားရေးနဲ့ လူမှုကွန်ရက်တွေပါ ပါဝင်နိုင်တယ်။

ဘုရင်စနစ်ရှိခြင်း ကလည်း နိုင်ငံတိုင်းမှာ တူညီတဲ့ အာဏာဖွဲ့စည်းပုံ မဖြစ်စေဘူး။

စစ်တပ်ရှိခြင်း ကလည်း စစ်တပ်က နိုင်ငံရေးအာဏာကို တိုက်ရိုက်ကိုင်ထားတယ်လို့ အလိုအလျောက် မဆိုလိုဘူး။

အဓိကက အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုရဲ့ တရားဝင်အာဏာနဲ့ လက်တွေ့အာဏာ ဘယ်လောက်တူသလဲ ဆိုတာကို စစ်ဆေးရတာ။

⸻

နိဂုံး
နိုင်ငံတော်ဟာ လူမျိုးတစ်မျိုးရဲ့ ပိုင်ဆိုင်မှုမဟုတ်

ဦးအောင်ဖေ
နောက်ဆုံးတော့ ဒီဆွေးနွေးချက်က လူမျိုးရေးကိစ္စဆီ ပြန်ရောက်လာတယ်ထင်တယ်။

ဦးရွှေအောင်
ဟုတ်တယ်။ ဒါပေမယ့် လူမျိုးရေးကို အပြစ်တင်ဖို့ မဟုတ်ဘူး။

အရှေ့တောင်အာရှသမိုင်းကို ကြည့်လိုက်ရင် နိုင်ငံတော်တွေဟာ လူမျိုးတစ်မျိုးရဲ့ သဘာဝကြောင့် တည်ဆောက်လာတာ မဟုတ်ဘူး။

ကိုလိုနီသမိုင်းက သက်ရောက်တယ်။

လွတ်လပ်ရေးတိုက်ပွဲတွေက သက်ရောက်တယ်။

စစ်ပွဲတွေက သက်ရောက်တယ်။

ဘာသာရေးက သက်ရောက်တယ်။

ဘုရင်စနစ်က သက်ရောက်တယ်။

နိုင်ငံရေးပါတီတွေက သက်ရောက်တယ်။

စစ်တပ်က သက်ရောက်တယ်။

စီးပွားရေးအင်အားစုတွေက သက်ရောက်တယ်။

ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေက သက်ရောက်တယ်။

အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားက သက်ရောက်တယ်။

နောက်ဆုံးမှာတော့—

အာဏာကို ဘယ်လိုဖွဲ့စည်းထားသလဲဆိုတာက နိုင်ငံတော်ရဲ့ နိုင်ငံရေးဘဝကို အလွန်အမင်း သတ်မှတ်ပေးနိုင်တယ်။

ဦးအောင်ဖေ
ဒါဆို ကျွန်တော်တို့ ဒီလိုနိဂုံးချုပ်လို့ရမလား။

လူမျိုးဟာ လူမျိုးဖြစ်တယ်။
နိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်းဟာ နိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်းဖြစ်တယ်။
စစ်တပ်ဟာ အဖွဲ့အစည်းဖြစ်တယ်။
ပါတီဟာ ပါတီဖြစ်တယ်။
နိုင်ငံတော်ဟာ အဲဒီအဖွဲ့အစည်းတွေကြားက အာဏာဆက်နွယ်မှုနဲ့ တည်ဆောက်ထားတဲ့ နိုင်ငံရေးဖွဲ့စည်းပုံတစ်ခု ဖြစ်တယ်။

ဦးရွှေအောင်
အဲဒါကို ကျွန်တော်လည်း သဘောတူတယ်။

ဒါကြောင့် နိုင်ငံရေးသမိုင်းကို လေ့လာတဲ့အခါ

“ဘယ်လူမျိုးက အုပ်ချုပ်သလဲ”
ဆိုတဲ့ မေးခွန်းနဲ့ပဲ မရပ်သင့်ဘူး။

ဒီမေးခွန်းတွေကို ဆက်မေးသင့်တယ်။
“ဘယ်သူက အာဏာကို ကိုင်ထားသလဲ။
ဘယ်အဖွဲ့အစည်းက အာဏာကို သယ်ဆောင်ပေးနေသလဲ။
အဲဒီအာဏာကို ဘယ်သူက စစ်ဆေးနိုင်သလဲ။
ဘယ်လိုကန့်သတ်ထားသလဲ။
ဘယ်လိုလွှဲပြောင်းနိုင်သလဲ။
ပြည်သူက အဲဒီအာဏာအပေါ် ဘယ်လိုသက်ရောက်နိုင်သလဲ။”

ဒီမေးခွန်းတွေကို ဖြေနိုင်လာတဲ့အခါမှ နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ရေးနဲ့ နိုင်ငံရေးအာဏာရဲ့ အရင်းခံသဘောကို ပိုမိုရှင်းလင်းစွာ မြင်လာနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

နိုင်ငံတော်ကို လူမျိုးတစ်မျိုးရဲ့ ပိုင်ဆိုင်မှုအဖြစ် မကြည့်ဘဲ
အာဏာဖွဲ့စည်းပုံတစ်ရပ်အဖြစ် လေ့လာကြည့်နိုင်ခြင်းက
နိုင်ငံရေးသမိုင်းကို ပိုမိုရှင်းလင်းစွာ မြင်နိုင်စေမယ့် အမြင်တစ်ရပ် ဖြစ်ပါတယ်။