🌿အရှေ့တောင်အာရှ — နိုင်ငံတော်ကို ဘယ်လိုတည်ဆောက်ခဲ့ကြသလဲ၊ အာဏာကို ဘယ်လိုထိန်းသိမ်းကြသလဲ🌿
ဆရာကြီး ဦးအောင်ဖေနှင့် ဆရာကြီး ဦးရွှေအောင်တို့၏ လွတ်လပ်စွာ ဆွေးနွေးချက်
⸻
နိဒါန်း
ဆရာကြီး ဦးအောင်ဖေ
ဆရာကြီးရေ… အရှေ့တောင်အာရှကို မြေပုံပေါ်မှာကြည့်လိုက်ရင် နိုင်ငံ ၁၁ နိုင်ငံဟာ တစ်ဒေသတည်းမှာ အတူတကွရှိနေကြတာပဲ။ ဒါပေမယ့် နိုင်ငံရေးစနစ်တွေကို ကြည့်လိုက်ရင်တော့ တစ်နိုင်ငံနဲ့တစ်နိုင်ငံ တော်တော်လေး ကွာခြားနေကြတယ်နော်။
တစ်နိုင်ငံမှာ ဘုရင်စနစ်ရှိတယ်။
တစ်နိုင်ငံမှာ ပါတီတစ်ပါတီက နိုင်ငံရေးအာဏာရဲ့ ဗဟိုဖြစ်တယ်။
တစ်နိုင်ငံမှာ စစ်တပ်က နိုင်ငံရေးမှာ အရေးကြီးတဲ့ အခန်းကဏ္ဍယူထားတယ်။
တချို့နိုင်ငံတွေမှာ ရွေးကောက်ပွဲကနေ အာဏာလွှဲပြောင်းကြတယ်။
တချို့မှာလည်း ရွေးကောက်ပွဲရှိပေမယ့် နိုင်ငံရေးပြိုင်ဆိုင်မှုက အကန့်အသတ်ရှိနေတယ်။
ဒါဆို ဒီ ၁၁ နိုင်ငံကို တစ်စုတစ်စည်းတည်း ဘယ်လိုနားလည်ကြမလဲ။
ဆရာကြီး ဦးရွှေအောင်
အဲဒီနေရာမှာ အရေးကြီးတာက “ဘယ်လူမျိုးက အုပ်ချုပ်သလဲ” ဆိုတာထက် “အာဏာကို ဘယ်လိုဖွဲ့စည်းထားသလဲ” ဆိုတာကို ကြည့်ဖို့ပါ။
နိုင်ငံရေးကို လူမျိုးရေးနဲ့ပဲ ရှင်းလိုက်ရင် အလွန်လွယ်သွားတယ်။ ဒါပေမယ့် အမှန်တကယ် နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ရေးကို နားလည်ဖို့ဆိုရင် ကိုလိုနီသမိုင်း၊ လွတ်လပ်ရေးလှုပ်ရှားမှု၊ စစ်တပ်၊ ဘုရင်စနစ်၊ နိုင်ငံရေးပါတီ၊ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ၊ အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရား၊ စီးပွားရေးနဲ့ လူမှုအဖွဲ့အစည်းတွေကိုပါ ထည့်ကြည့်ရတယ်။
ဒါကြောင့် ကျွန်တော်တို့ မေးရမယ့်မေးခွန်းက—
နိုင်ငံတော်ကို ဘယ်လိုတည်ဆောက်ခဲ့သလဲ။
အာဏာကို ဘယ်သူက ကိုင်ထားသလဲ။
ဘယ်အဖွဲ့အစည်းတွေကနေတစ်ဆင့် ထိန်းသိမ်းထားသလဲ။
ဘယ်သူက အဲဒီအာဏာကို စစ်ဆေးနိုင်သလဲ။
အာဏာကို ဘယ်လိုလွှဲပြောင်းနိုင်သလဲ။
ဆိုတာတွေပါ။
⸻
၁။ အင်ဒိုနီးရှား — အာဏာရှင်စနစ်ကနေ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးဆီ
ဦးအောင်ဖေ
အင်ဒိုနီးရှားက စလိုက်ရအောင်။ ကျွန်းပေါင်းများစွာနဲ့ ဖွဲ့စည်းထားတဲ့ နိုင်ငံဖြစ်တော့ နိုင်ငံတော်တစ်ခုတည်းအဖြစ် စုစည်းနိုင်ဖို့က အလွယ်တကူ မဟုတ်ဘူးထင်တယ်။
ဦးရွှေအောင်
ဟုတ်တယ်။ အင်ဒိုနီးရှားရဲ့ နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ရေးမှာ ဒတ်ချ်ကိုလိုနီအုပ်ချုပ်ရေး၊ အမျိုးသားရေးလှုပ်ရှားမှု၊ ဂျပန်အုပ်ချုပ်ရေး၊ ၁၉၄၅ လွတ်လပ်ရေးကြေညာမှုနဲ့ နောက်ပိုင်း ဗဟိုအစိုးရတည်ဆောက်ရေးတို့ အားလုံး ဆက်စပ်နေတယ်။
အထူးသဖြင့် လူမျိုး၊ ဘာသာ၊ ကျွန်းစုနဲ့ ဒေသအလိုက် ကွဲပြားမှုများတဲ့ နိုင်ငံတစ်ခုကို နိုင်ငံတော်တစ်ခုအဖြစ် စုစည်းဖို့ အမျိုးသားနိုင်ငံရေးအယူအဆက အရေးကြီးလာတယ်။
ဦးအောင်ဖေ
ဒါပေမယ့် နောက်ပိုင်း ဆူဟာတိုခေတ်မှာတော့ စစ်တပ်နဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားက နိုင်ငံရေးအာဏာကို အလွန်အမင်း လွှမ်းမိုးခဲ့တာပေါ့။
ဦးရွှေအောင်
ဟုတ်တယ်။ ၁၉၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်တွေကနေ ၁၉၉၈ ခုနှစ် ဆူဟာတိုကျဆုံးတဲ့အထိ စစ်တပ်နဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာ ပေါင်းစပ်ထားတဲ့ စနစ်က အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံရေးမှာ အရေးကြီးခဲ့တယ်။
ဒါပေမယ့် ၁၉၉၈ နောက်ပိုင်း “Reformasi” ခေတ်မှာတော့ နိုင်ငံရေးပါတီပြိုင်ဆိုင်မှု၊ မီဒီယာလွတ်လပ်ခွင့်၊ ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရေးနဲ့ ရွေးကောက်ပွဲစနစ်တွေ ပြန်လည်ပြုပြင်လာတယ်။
၂၀၂၆ ခုနှစ် Freedom House အကဲဖြတ်ချက်မှာလည်း အင်ဒိုနီးရှားကို “Partly Free” အဖြစ် သတ်မှတ်ထားပြီး ၁၉၉၈ နောက်ပိုင်း ဒီမိုကရေစီတိုးတက်မှုနဲ့ ငြိမ်းချမ်းတဲ့ အာဏာလွှဲပြောင်းမှုတွေ ရှိလာခဲ့တယ်လို့ ဖော်ပြထားတယ်။ တစ်ချိန်တည်းမှာ အကျင့်ပျက်ခြစားမှု၊ ပါပူအာပဋိပက္ခနဲ့ လူနည်းစုအခွင့်အရေး စတဲ့ ပြဿနာတွေ ဆက်ရှိနေတယ်လို့လည်း သုံးသပ်ထားတယ်။
ဦးအောင်ဖေ
ဆိုတော့ အင်ဒိုနီးရှားက ပြောပြတာက နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ရေးဆိုတာ တစ်ကြိမ်တည်းနဲ့ ပြီးသွားတဲ့အလုပ်မဟုတ်ဘူး။ အာဏာဖွဲ့စည်းပုံကို ခေတ်အလိုက် ပြန်ပြင်နေရတယ်ဆိုတာပေါ့။
ဦးရွှေအောင်
အဲဒါပဲ။
⸻
၂။ မလေးရှား — ဘုရင်စနစ်၊ ဖက်ဒရယ်စနစ်နှင့် ပါလီမန်နိုင်ငံရေး
ဦးအောင်ဖေ
မလေးရှားကိုရော ဘယ်လိုမြင်မလဲ။
ဦးရွှေအောင်
မလေးရှားက အလွန်စိတ်ဝင်စားဖို့ကောင်းတယ်။ ဗြိတိသျှကိုလိုနီအမွေအနှစ်၊ ဖက်ဒရယ်စနစ်၊ မလေးဘုရင်စနစ်နဲ့ ပါလီမန်ဒီမိုကရေစီတို့ ပေါင်းစပ်ထားတဲ့ နိုင်ငံဖြစ်တယ်။
ပြည်နယ်အချို့မှာ မလေးဘုရင်တွေရှိတယ်။ ပြည်ထောင်စုအဆင့်မှာတော့ ပြည်နယ်ဘုရင်တွေထဲက တစ်ဦးကို အလှည့်ကျ “Yang di-Pertuan Agong” အဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်တဲ့ စနစ်ရှိတယ်။
ဒါပေမယ့် နိုင်ငံရေးအုပ်ချုပ်ရေးရဲ့ နေ့စဉ်လုပ်ငန်းတွေကို ဝန်ကြီးချုပ်နဲ့ ပါလီမန်စနစ်က ဆောင်ရွက်တယ်။
ဦးအောင်ဖေ
ဒါဆို ဘုရင်စနစ်ရှိတယ်ဆိုပေမယ့် ဘရူနိုင်းလို ဘုရင်က အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာရဲ့ ဗဟိုဖြစ်နေတဲ့ စနစ်တော့ မဟုတ်ဘူးပေါ့။
ဦးရွှေအောင်
တိတိကျကျပြောရရင် အဲဒီလို ခွဲကြည့်ရမယ်။
မလေးရှားမှာ ဘုရင်စနစ်၊ ဖက်ဒရယ်အဖွဲ့အစည်း၊ ပါလီမန်နဲ့ နိုင်ငံရေးပါတီတွေကြား အာဏာခွဲဝေမှုရှိတယ်။
၁၉၅၇ လွတ်လပ်ရေးကနေ ၂၀၁၈ အထိ Barisan Nasional မဟာမိတ်အဖွဲ့က အာဏာကို ရေရှည်ထိန်းထားနိုင်ခဲ့ပေမယ့် ၂၀၁၈ ရွေးကောက်ပွဲမှာ အာဏာလွှဲပြောင်းမှု ဖြစ်ခဲ့တယ်။ ၂၀၂၆ Freedom House ကလည်း ၂၀၁၈ နောက်ပိုင်း မဟာမိတ်အဖွဲ့အမျိုးမျိုးကြား ပြိုင်ဆိုင်မှုနဲ့ ပူးပေါင်းမှု ပိုမိုရှုပ်ထွေးလာတယ်လို့ ဖော်ပြထားတယ်။
ဦးအောင်ဖေ
ဒါဆို လူမျိုးရေးက မလေးရှားနိုင်ငံရေးမှာ အရေးမကြီးဘူးလို့ ပြောလို့ရမလား။
ဦးရွှေအောင်
အဲဒီလို မပြောသင့်ဘူး။
မလေး၊ တရုတ်၊ အိန္ဒိယနဲ့ အခြားလူမှုအသိုင်းအဝိုင်းတွေကြား ဆက်နွယ်မှုက နိုင်ငံရေးမှာ အရေးကြီးတယ်။ ဒါပေမယ့် လူမျိုးရေးနဲ့ နိုင်ငံရေးအာဏာဖွဲ့စည်းပုံကို တစ်ခုတည်းအဖြစ် မသတ်မှတ်သင့်ဘူး။
အရေးကြီးတာက အဲဒီကွဲပြားမှုတွေကို ဘယ်လိုနိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်းထဲမှာ ထည့်သွင်းစီမံထားသလဲ ဆိုတာပါ။
⸻
၃။ စင်ကာပူ — ပါတီဦးဆောင်သော ဖွံ့ဖြိုးရေးနိုင်ငံတော်
ဦးအောင်ဖေ
စင်ကာပူကတော့ အခြားနိုင်ငံတွေနဲ့ တော်တော်ကွာတယ်။ နိုင်ငံသေးသေးလေးပေမယ့် အုပ်ချုပ်ရေးစွမ်းရည် အလွန်ထင်ရှားတယ်။
ဦးရွှေအောင်
ဟုတ်တယ်။ ဗြိတိသျှကိုလိုနီဆိပ်ကမ်းကနေ လွတ်လပ်တဲ့ နိုင်ငံတော်ဖြစ်လာပြီးနောက် People’s Action Party — PAP က ၁၉၅၉ ကတည်းက နိုင်ငံရေးအာဏာမှာ လွှမ်းမိုးလာတယ်။
အိမ်ရာ၊ ပညာရေး၊ ဆိပ်ကမ်း၊ ကုန်သွယ်ရေး၊ နိုင်ငံခြားရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးစွမ်းရည်တွေက စင်ကာပူနိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ရေးရဲ့ အဓိကအစိတ်အပိုင်းတွေ ဖြစ်လာတယ်။
ဦးအောင်ဖေ
ဒါပေမယ့် စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်တာနဲ့ နိုင်ငံရေးပြိုင်ဆိုင်မှုကို တစ်ခုတည်းလို့ မယူဆသင့်ဘူးပေါ့။
ဦးရွှေအောင်
အဲဒါကို ခွဲထားဖို့ အလွန်အရေးကြီးတယ်။
Freedom House ၂၀၂၆ က စင်ကာပူကို “Partly Free” အဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး PAP ရဲ့ ရေရှည်လွှမ်းမိုးမှု၊ ရွေးကောက်ပွဲနဲ့ ဥပဒေဖွဲ့စည်းပုံတွေက အတိုက်အခံပါတီတွေရဲ့ ကြီးထွားနိုင်မှုကို ကန့်သတ်နေတယ်လို့ သုံးသပ်ထားတယ်။
လက်ရှိမှာ လောရင့်စ်ဝေါင်က ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်နေပြီ။ ဒါကြောင့် စင်ကာပူမှာလည်း ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးပြောင်းသွားတာနဲ့ စနစ်တစ်ခုလုံး ပြောင်းသွားတာမဟုတ်ဘူးဆိုတာ တွေ့ရတယ်။
ဦးအောင်ဖေ
ဆိုတော့ “ဘယ်သူဝန်ကြီးချုပ်လဲ” ထက် “ဘယ်ပါတီနဲ့ ဘယ်အဖွဲ့အစည်းတွေက အာဏာကို ဘယ်လောက်အထိ ထိန်းထားနိုင်သလဲ” ဆိုတာကို ကြည့်ရမယ်။
ဦးရွှေအောင်
အဲဒါပဲ။
⸻
၄။ ထိုင်း — ဘုရင်စနစ်၊ စစ်တပ်၊ ပါလီမန်နှင့် တရားရုံး
ဦးအောင်ဖေ
ထိုင်းကတော့ ပိုပြီးရှုပ်ထွေးတယ်ထင်တယ်။
ဦးရွှေအောင်
အလွန်ရှုပ်ထွေးတယ်။
ထိုင်းဟာ ဥရောပကိုလိုနီအုပ်ချုပ်မှုအောက် တိုက်ရိုက်မကျရောက်ဘဲ ခေတ်မီနိုင်ငံတော်အဖြစ် ပြုပြင်ပြောင်းလဲလာခဲ့တယ်။ ၁၉၃၂ ခုနှစ်မှာ အကြွင်းမဲ့ဘုရင်စနစ်ကနေ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဘုရင်စနစ်ဆီ ပြောင်းလဲခဲ့တယ်။
အဲဒီနောက် ဘုရင်စနစ်၊ စစ်တပ်၊ ဗျူရိုကရေစီ၊ နိုင်ငံရေးပါတီ၊ တရားရုံးတို့ကြား အာဏာချိန်ခွင်လျှာက ထိုင်းနိုင်ငံရေးရဲ့ အဓိကအကြောင်းအရာ ဖြစ်လာတယ်။
ဦးအောင်ဖေ
၂၀၂၆ မှာတော့ ရွေးကောက်ပွဲတောင် ကျင်းပပြီးပြီမဟုတ်လား။
ဦးရွှေအောင်
ဟုတ်တယ်။ ၂၀၂၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၈ ရက် ရွေးကောက်ပွဲမှာ Bhumjaithai ပါတီက အင်အားအကြီးဆုံး ဖြစ်လာပြီး အနူတင် ချာန်ဝီရခွန် ဦးဆောင်တဲ့ အစိုးရက ပါလီမန်ထောက်ခံမှုနဲ့ ဆက်လက်တည်ရှိနေတယ်။ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ အထိ တရားရုံးကလည်း ရွေးကောက်ပွဲရဲ့ တရားဝင်မှုကို စိန်ခေါ်ထားတဲ့ တိုင်ကြားချက်ကို ပယ်ချခဲ့တယ်။
ဒါပေမယ့် ဒီနေ့ ထိုင်းနိုင်ငံရေးကို နားလည်ဖို့ ရွေးကောက်ပွဲတစ်ခုတည်းနဲ့ မလုံလောက်ဘူး။
Freedom House ၂၀၂၆ ကလည်း စစ်တပ်ခန့်အပ်ထားတဲ့ အထက်လွှတ်တော်၊ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတရားရုံးနဲ့ အခြားရွေးကောက်ခံမဟုတ်တဲ့ အဖွဲ့အစည်းတွေရဲ့ အခန်းကဏ္ဍဟာ နိုင်ငံရေးအာဏာပေါ် အရေးကြီးတဲ့ သက်ရောက်မှုရှိနေဆဲလို့ သုံးသပ်ထားတယ်။
ဦးအောင်ဖေ
ဒါဆို ထိုင်းရဲ့ သင်ခန်းစာက “ရွေးကောက်ပွဲရှိတယ်” ဆိုတာနဲ့ “အာဏာအားလုံး ရွေးကောက်ခံအဖွဲ့အစည်းတွေလက်ထဲမှာ ရှိတယ်” လို့ တစ်ထပ်တည်း မယူဆရဘူးဆိုတာပေါ့။
ဦးရွှေအောင်
အတိအကျပဲ။
⸻
၅။ ဖိလစ်ပိုင် — ရွေးကောက်ပွဲရှိသော်လည်း အထက်တန်းလွှာကွန်ရက်များ
ဦးအောင်ဖေ
ဖိလစ်ပိုင်ကတော့ ရွေးကောက်ပွဲနိုင်ငံရေး အားကောင်းတဲ့ နိုင်ငံမဟုတ်လား။
ဦးရွှေအောင်
ဟုတ်တယ်။ ဒါပေမယ့် ရွေးကောက်ပွဲရှိခြင်းနဲ့ နိုင်ငံရေးအာဏာ တန်းတူဖြန့်ဝေနိုင်ခြင်းက တစ်ခုတည်းမဟုတ်ဘူး။
စပိန်ကိုလိုနီ၊ အမေရိကန်အုပ်ချုပ်ရေး၊ ဂျပန်သိမ်းပိုက်မှု၊ လွတ်လပ်ရေးနဲ့ မားကို့စ်ခေတ်တို့က ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံရေးဖွဲ့စည်းပုံအပေါ် ရေရှည်သက်ရောက်ခဲ့တယ်။
၁၉၇၂ မားကို့စ်ရဲ့ စစ်အုပ်ချုပ်ရေးနောက်ပိုင်း အာဏာဟာ သမ္မတအဖွဲ့အစည်းထဲ ပိုမိုစုစည်းခဲ့တယ်။ ၁၉၈၆ People Power လှုပ်ရှားမှုနောက်ပိုင်း ဒီမိုကရေစီစနစ် ပြန်လည်တည်ဆောက်ခဲ့တယ်။
ဦးအောင်ဖေ
ဒါပေမယ့် ဒီနေ့မှာလည်း နိုင်ငံရေးမိသားစုတွေ၊ စီးပွားရေးအင်အားစုတွေနဲ့ ဒေသန္တရအာဏာကွန်ရက်တွေက အရေးကြီးနေတုန်းပဲလား။
ဦးရွှေအောင်
အဲဒါကို လျစ်လျူရှုလို့ မရဘူး။
Freedom House ၂၀၂၆ က ဖိလစ်ပိုင်မှာ နိုင်ငံရေးပြိုင်ဆိုင်မှုနဲ့ ရွေးကောက်ပွဲတွေ ရှိနေသော်လည်း နိုင်ငံရေးအထက်တန်းလွှာတွေရဲ့ ဖွဲ့စည်းပုံဆိုင်ရာ အားသာချက်၊ မဲဝယ်မှု၊ သတင်းမှားဖြန့်မှုနဲ့ အကျင့်ပျက်ခြစားမှုတွေက ပြိုင်ဆိုင်မှုကို သက်ရောက်နေတယ်လို့ ဖော်ပြထားတယ်။
ဦးအောင်ဖေ
ဒါဆို မေးခွန်းက “ရွေးကောက်ပွဲရှိသလား” မဟုတ်တော့ဘဲ “ရွေးကောက်ပွဲထဲမှာ ဘယ်သူတွေက အရင်းအမြစ်နဲ့ ကွန်ရက်တွေကို ဘယ်လောက်အထိ ကိုင်ထားနိုင်သလဲ” ဖြစ်လာတာပေါ့။
ဦးရွှေအောင်
ဟုတ်တယ်။
⸻
၆။ ဗီယက်နမ် — တော်လှန်ရေးပါတီက နိုင်ငံရေးစနစ်ရဲ့ ဗဟိုဖြစ်လာခြင်း
ဦးအောင်ဖေ
ဗီယက်နမ်ကတော့ အင်ဒိုနီးရှား၊ ဖိလစ်ပိုင်တို့နဲ့ အတော်ကွာတယ်။
ဦးရွှေအောင်
အရမ်းကွာတယ်။
ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ရေးမှာ ကိုလိုနီဆန့်ကျင်ရေး၊ အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးနဲ့ ကွန်မြူနစ်တော်လှန်ရေးတို့ဟာ အခြေခံအခန်းကဏ္ဍတွေ ဖြစ်ခဲ့တယ်။
ယနေ့ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ဗီယက်နမ်ကွန်မြူနစ်ပါတီဟာ နိုင်ငံတော်နဲ့ လူ့အဖွဲ့အစည်းရဲ့ ဦးဆောင်အင်အားဖြစ်တယ်။
ဒါကြောင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံရေးကို “သမ္မတဘယ်သူလဲ” ဆိုတာနဲ့ မရှင်းနိုင်ဘူး။
ပါတီ၊ ပေါ်လစ်ဗျူရို၊ ဗဟိုကော်မတီနဲ့ နိုင်ငံတော်အဖွဲ့အစည်းတွေ ဘယ်လိုဆက်နွယ်နေသလဲဆိုတာကို ကြည့်ရတယ်။
ဦးအောင်ဖေ
၂၀၂၆ မှာ တိုလမ်က ပါတီအထွေထွေအတွင်းရေးမှူးရော သမ္မတရော ဖြစ်လာတာက ဒီအချက်ကို ပိုပြီး ထင်ရှားစေတယ်လား။
ဦးရွှေအောင်
ဟုတ်တယ်။ ၂၀၂၆ ဧပြီ ၇ ရက်မှာ ၁၆ ကြိမ်မြောက် အမျိုးသားလွှတ်တော်က တိုလမ်ကို သမ္မတအဖြစ် တညီတညွတ်တည်း ရွေးချယ်ခဲ့တယ်။ သူဟာ ကွန်မြူနစ်ပါတီ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးအဖြစ်လည်း ဆက်ရှိနေတယ်။
ဒါပေမယ့် တိုလမ်တစ်ဦးတည်းကို အာဏာရဲ့ အကြောင်းပြချက်အဖြစ် မယူသင့်ဘူး။ အရေးကြီးတာက ပါတီဗဟိုပြု နိုင်ငံရေးဖွဲ့စည်းပုံ ဖြစ်တယ်။
၁၉၈၆ Đổi Mới နောက်ပိုင်း စျေးကွက်အခြေပြု စီးပွားရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုတွေ ရှိလာပေမယ့် နိုင်ငံရေးစနစ်မှာ ကွန်မြူနစ်ပါတီရဲ့ ဦးဆောင်မှုက ဆက်ရှိနေတယ်။ Freedom House ၂၀၂၆ ကလည်း ဗီယက်နမ်ကို တစ်ပါတီနိုင်ငံအဖြစ် သတ်မှတ်ထားတယ်။
ဦးအောင်ဖေ
ဒါဆို စီးပွားရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုနဲ့ နိုင်ငံရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုကို သီးခြားကြည့်ရမယ်။
ဦးရွှေအောင်
အဲဒါက အလွန်အရေးကြီးတဲ့ သင်ခန်းစာတစ်ခုပါ။
⸻
၇။ လာအို — တစ်ပါတီစနစ်နှင့် နိုင်ငံတော်
ဦးအောင်ဖေ
လာအိုက ဗီယက်နမ်နဲ့ အလားတူတယ်မဟုတ်လား။
ဦးရွှေအောင်
နိုင်ငံရေးဖွဲ့စည်းပုံအရ အလားတူတဲ့ အချက်တွေ အများကြီးရှိတယ်။
၁၉၇၅ ခုနှစ်မှာ ဘုရင်စနစ် အဆုံးသတ်ပြီး လာအိုပြည်သူ့ဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံ ပေါ်ပေါက်လာပြီးနောက် လာအိုပြည်သူ့တော်လှန်ရေးပါတီက နိုင်ငံရေးစနစ်ရဲ့ ဗဟိုဖြစ်လာတယ်။
Freedom House ၂၀၂၆ က လာအိုကို တစ်ပါတီနိုင်ငံအဖြစ် ဖော်ပြပြီး LPRP က နိုင်ငံရေးကဏ္ဍအားလုံးကို လွှမ်းမိုးထားကြောင်း၊ ဖွဲ့စည်းထားတဲ့ အတိုက်အခံ၊ လွတ်လပ်တဲ့ လူမှုအဖွဲ့အစည်းနဲ့ လွတ်လပ်တဲ့ မီဒီယာကဏ္ဍ မရှိကြောင်း ဖော်ပြထားတယ်။
ဦးအောင်ဖေ
ဒါဆို ရွေးကောက်ပွဲရှိပေမယ့် ပါတီအာဏာကို ပြိုင်ဆိုင်ပြီး အခြားပါတီက နိုင်ငံတော်အာဏာကို ရယူနိုင်တဲ့ ပုံစံမဟုတ်ဘူးပေါ့။
ဦးရွှေအောင်
အဲဒီလို ခွဲခြားနားလည်ရမယ်။
ဗီယက်နမ်နဲ့ လာအိုနှစ်နိုင်ငံစလုံးမှာ ရွေးကောက်ပွဲနဲ့ နိုင်ငံတော်အဖွဲ့အစည်းတွေ ရှိကြပေမယ့် နိုင်ငံရေးစနစ်ရဲ့ ဗဟိုနေရာကို တော်လှန်ရေးပါတီတွေက ဆက်လက်ကိုင်ထားတယ်။
⸻
၈။ ကမ္ဘောဒီးယား — ရာထူးလွှဲခြင်းနှင့် အာဏာလွှဲခြင်း မတူ
ဦးအောင်ဖေ
ကမ္ဘောဒီးယားမှာတော့ ဟွန်ဆန်ကနေ ဟွန်မာနက်ဆီ ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူး လွှဲပေးခဲ့တာကို တွေ့ရတယ်။
ဒါဆို အာဏာလွှဲပြောင်းသွားပြီလို့ ပြောလို့ရမလား။
ဦးရွှေအောင်
ဒီနေရာမှာ “ရာထူးလွှဲပြောင်းခြင်း” နဲ့ “နိုင်ငံရေးအာဏာလွှဲပြောင်းခြင်း” ကို ခွဲရမယ်။
ဟွန်ဆန်ဟာ ဆယ်စုနှစ်သုံးစုကျော် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံရေးမှာ အဓိကပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်ခဲ့ပြီး ၂၀၂၃ မှာ သားဖြစ်သူ ဟွန်မာနက်ကို ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူး လွှဲပေးခဲ့တယ်။
ဒါပေမယ့် Freedom House ၂၀၂၆ က ဟွန်ဆန်ဟာ နိုင်ငံရေးအာဏာအများစုကို ဆက်လက်ထိန်းထားနိုင်ပြီး CPP က နိုင်ငံရေးစနစ်ကို ဆက်လက်လွှမ်းမိုးနေတယ်လို့ သုံးသပ်ထားတယ်။
ဦးအောင်ဖေ
ဒါဆို လူတစ်ယောက်က ရာထူးက ထွက်သွားတာနဲ့ အာဏာက သူနဲ့အတူ ပျောက်သွားတာ မဟုတ်ဘူး။
ဦးရွှေအောင်
အဲဒါကို နိုင်ငံရေးလေ့လာတဲ့အခါ မမေ့သင့်ဘူး။
ပါတီ၊ အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရား၊ စီးပွားရေးကွန်ရက်နဲ့ လူမှုနိုင်ငံရေးဆက်နွယ်မှုတွေဟာ လူတစ်ဦးထက် အသက်ရှည်နိုင်တယ်။
⸻
၉။ မြန်မာ — နိုင်ငံတော်၊ စစ်တပ်နှင့် နိုင်ငံရေးအာဏာ
ဦးအောင်ဖေ
ဒီနေရာမှာတော့ မြန်မာကို မလွဲမသွေ ပြောရတော့မယ်။
ဦးရွှေအောင်
ဟုတ်တယ်။ မြန်မာ့နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ရေးကို ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ်၊ ၁၉၄၈ လွတ်လပ်ရေး၊ ပါလီမန်ဒီမိုကရေစီ၊ ၁၉၆၂ စစ်အာဏာသိမ်းမှု၊ ၁၉၈၈ နောက်ပိုင်း စစ်တပ်အာဏာပြန်လည်စုစည်းမှု၊ ၂၀၁၁ နောက်ပိုင်း အရပ်သားအစိုးရနဲ့ ၂၀၂၁ အာဏာထိန်းမှုတို့နဲ့ ဆက်စပ်ကြည့်ရမယ်။
အဓိကအချက်က စစ်တပ်ဟာ လုံခြုံရေးအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုအဖြစ်သာ မနေဘဲ နိုင်ငံရေးအာဏာရဲ့ တိုက်ရိုက်အင်အားတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့တာပဲ။
ဦးအောင်ဖေ
၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကလည်း စစ်တပ်အတွက် အထူးအခန်းကဏ္ဍ သတ်မှတ်ထားခဲ့တယ်မဟုတ်လား။
ဦးရွှေအောင်
ဟုတ်တယ်။ လွှတ်တော်နှစ်ရပ်စလုံးမှာ စစ်တပ်က ခန့်အပ်တဲ့ ကိုယ်စားလှယ် ၂၅ ရာခိုင်နှုန်း ရှိခဲ့ပြီး အမျိုးသားလုံခြုံရေးနဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးအရေးကြီးကဏ္ဍတွေမှာလည်း စစ်တပ်အတွက် ဖွဲ့စည်းပုံဆိုင်ရာ အခန်းကဏ္ဍတွေ ရှိခဲ့တယ်။
၂၀၂၁ ဖေဖော်ဝါရီနောက်ပိုင်းမှာတော့ စစ်တပ်က နိုင်ငံတော်အစိုးရအာဏာကို ထိန်းချုပ်လာပြီး ပြည်တွင်းစစ်နဲ့ လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခတွေ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေတယ်လို့ Freedom House ၂၀၂၆ က ဖော်ပြထားတယ်။
၂၀၂၆ ဧပြီ ၃ ရက်မှာတော့ လွှတ်တော်က ဦးမင်းအောင်လှိုင်ကို သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့ပြီး သမ္မတရာထူးကို တရားဝင် ရယူခဲ့တယ်လို့ ရိုက်တာသတင်းဌာနက ဖော်ပြခဲ့တယ်။
ဦးအောင်ဖေ
ဒါပေမယ့် ဒီနေရာမှာ ကျွန်တော်တို့ အရေးကြီးတဲ့ ခွဲခြားချက်တစ်ခု ထည့်ရမယ်ထင်တယ်။
စစ်တပ်နဲ့ ဗမာလူမျိုးကို တစ်ခုတည်းအဖြစ် မသတ်မှတ်သင့်ဘူး။
ဦးရွှေအောင်
အဲဒီအချက်က အလွန်အရေးကြီးတယ်။
စစ်တပ်ဟာ အဖွဲ့အစည်း ဖြစ်တယ်။
ဗမာဟာ လူမျိုး ဖြစ်တယ်။
အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုရဲ့ နိုင်ငံရေးလုပ်ဆောင်ချက်ကို လူမျိုးတစ်မျိုးလုံးရဲ့ သဘာဝအဖြစ် ပြောင်းလဲသတ်မှတ်လိုက်ရင် နိုင်ငံရေးအာဏာဖွဲ့စည်းပုံကို လွဲမှားစွာ မြင်နိုင်တယ်။
ဒီဆွေးနွေးမှုတစ်ခုလုံးရဲ့ အဓိကအချက်ကလည်း အဲဒါပဲ။
လူမျိုးကို မေးခွန်းထုတ်တာထက် အာဏာဖွဲ့စည်းပုံကို မေးခွန်းထုတ်ရမယ်။
⸻
၁၀။ ဘရူနိုင်း — ဘုရင်စနစ်က နိုင်ငံတော်အာဏာရဲ့ ဗဟို
ဦးအောင်ဖေ
ဘရူနိုင်းကတော့ အရှေ့တောင်အာရှမှာ တခြားနိုင်ငံတွေနဲ့ အလွန်ကွာတယ်။
ဦးရွှေအောင်
ဟုတ်တယ်။ ဘရူနိုင်းမှာ ဆူလ်တန်ဟာ နိုင်ငံတော်အာဏာရဲ့ အဓိကဗဟိုဖြစ်နေတယ်။
Freedom House ၂၀၂၆ ကလည်း ဘရူနိုင်းကို အကြွင်းမဲ့ဘုရင်စနစ်အဖြစ် ဖော်ပြပြီး အမျိုးသားအဆင့် ရွေးကောက်ခံကိုယ်စားလှယ် မရှိကြောင်းနဲ့ ဆူလ်တန်က အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာကို ကျင့်သုံးနေကြောင်း ဖော်ပြထားတယ်။
ဦးအောင်ဖေ
၂၀၂၆ မှာတောင် အစိုးရအဖွဲ့ပြင်ဆင်ပြီး မိသားစုဝင်တွေကို အစိုးရအတွင်း အရေးကြီးရာထူးတွေ ပေးထားတာ ရှိတယ်မဟုတ်လား။
ဦးရွှေအောင်
ရှိတယ်။ ၂၀၂၆ ဇွန် ၄ ရက်မှာ ဆူလ်တန် ဟာဆနယ် ဘိုလ်ကီးယားက ဝန်ကြီးနဲ့ ဒုဝန်ကြီးအသစ်တွေ ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး မင်းသားအဗ္ဒူလ် မာတင်ကိုလည်း အစိုးရအဖွဲ့ထဲမှာ အရေးကြီးတာဝန်တစ်ခု ပေးခဲ့တယ်။
ဘရူနိုင်းကို နားလည်ရာမှာတော့ ဘုရင်စနစ်၊ အစ္စလာမ်ဘာသာနဲ့ သဘာဝဓာတ်ငွေ့အခြေပြု စီးပွားရေး တို့ရဲ့ ဆက်နွယ်မှုကိုလည်း ထည့်ကြည့်ရမယ်။
⸻
၁၁။ တီမော-လက်စတေ — လွတ်လပ်ရေးတိုက်ပွဲမှ ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံတော်ဆီ
ဦးအောင်ဖေ
နောက်ဆုံး တီမော-လက်စတေကို ကြည့်ရအောင်။
ဦးရွှေအောင်
တီမော-လက်စတေကတော့ ဒီစာရင်းထဲမှာ နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ရေးသမိုင်း အတော်လေးသစ်တဲ့ နိုင်ငံတစ်ခုပါ။
၁၉၇၅ လွတ်လပ်ရေးကြေညာပြီးနောက် အင်ဒိုနီးရှားအုပ်ချုပ်မှုအောက် ရောက်ခဲ့ပြီး လွတ်လပ်ရေးတိုက်ပွဲရှည်ကြာခဲ့တယ်။ ၂၀၀၂ မှာ အပြည့်အဝလွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် နိုင်ငံတော်အဖွဲ့အစည်းတွေကို အသစ်တည်ဆောက်လာရတယ်။
ဦးအောင်ဖေ
နိုင်ငံရေးစနစ်က ဘယ်လိုလဲ။
ဦးရွှေအောင်
တီမော-လက်စတေဟာ သမ္မတကို ပြည်သူက တိုက်ရိုက်ရွေးချယ်တဲ့ အစိုးရစနစ်နဲ့ လွှတ်တော်အခြေပြု အစိုးရစနစ် ပေါင်းစပ်ထားတဲ့ တစ်ဝက်သမ္မတစနစ် ဖြစ်တယ်။ သမ္မတက နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲ၊ ဝန်ကြီးချုပ်က အစိုးရအကြီးအကဲ ဖြစ်တယ်။ လွှတ်တော်ကိုလည်း ပြည်သူက ရွေးချယ်တယ်။
Freedom House ၂၀၂၆ က တီမော-လက်စတေကို “Free” အဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး ၂၀၀၂ လွတ်လပ်ရေးနောက်ပိုင်း ယှဉ်ပြိုင်မှုရှိတဲ့ ရွေးကောက်ပွဲတွေနဲ့ ငြိမ်းချမ်းတဲ့ အာဏာလွှဲပြောင်းမှုတွေ ရှိခဲ့တယ်လို့ ဖော်ပြထားတယ်။ တစ်ချိန်တည်းမှာ ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့အစည်းတွေ နုနယ်နေဆဲဖြစ်ပြီး တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးနဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးစွမ်းရည်မှာ စိန်ခေါ်မှုတွေ ရှိနေတယ်လို့လည်း ဆိုထားတယ်။
ဦးအောင်ဖေ
ဒါဆို နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ရေးနဲ့ ဒီမိုကရေစီတည်ဆောက်ရေးကို တစ်ပြိုင်တည်းလုပ်နိုင်ပေမယ့် နှစ်ခုစလုံးက အချိန်ယူရတယ်ဆိုတာပေါ့။
ဦးရွှေအောင်
ဟုတ်တယ်။
⸻
စုစည်းဆွေးနွေးချက်
ဦးအောင်ဖေ
ဆရာကြီးရေ… အခု ၁၁ နိုင်ငံလုံးကို ဖြတ်သန်းကြည့်ပြီးပြီဆိုတော့ စိတ်ဝင်စားစရာကောင်းတာတစ်ခု တွေ့လာတယ်။
နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ရေးလမ်းကြောင်းက မတူကြဘူး။
ဒါပေမယ့် အာဏာကို ထိန်းသိမ်းတဲ့ ယန္တရားတွေမှာတော့ ထပ်တူကျတဲ့ အရာတွေ ရှိနေတယ်။
ဦးရွှေအောင်
အဲဒါမှန်တယ်။
ကျွန်တော်ဆိုရင် အောက်ပါအတိုင်း ခွဲကြည့်ချင်တယ်။
ပထမ — ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ
ဦးအောင်ဖေ
ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေက အာဏာကို ဘယ်လိုခွဲဝေပေးသလဲဆိုတာ သတ်မှတ်ပေးတယ်။
ဦးရွှေအောင်
ဒါပေမယ့် စာအုပ်ထဲမှာ ရေးထားတဲ့ အာဏာခွဲဝေမှုနဲ့ လက်တွေ့မှာ ဖြစ်နေတဲ့ အာဏာချိန်ခွင်လျှာက အမြဲတမ်း တူနေမှာမဟုတ်ဘူး။
အဲဒါကြောင့် “ဥပဒေမှာ ဘာရေးထားသလဲ” နဲ့ “လက်တွေ့မှာ ဘယ်သူက ဘာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်သလဲ” ဆိုတာ နှစ်ခုခွဲပြီး ကြည့်ရတယ်။
ဒုတိယ — နိုင်ငံရေးပါတီ
ဦးအောင်ဖေ
ပါတီဆိုတာ ရွေးကောက်ပွဲဝင်ဖို့အတွက်ပဲ မဟုတ်ဘူး။
ဦးရွှေအောင်
ဟုတ်တယ်။ ပါတီတစ်ခုက အုပ်ချုပ်ရေး၊ လွှတ်တော်၊ ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရေးနဲ့ လူမှုအဖွဲ့အစည်းတွေထဲမှာ အမြစ်တွယ်လာရင် ရွေးကောက်ပွဲတစ်ကြိမ်ပြီးတစ်ကြိမ် ကျော်လွန်ပြီး အာဏာကို ထိန်းထားနိုင်တဲ့ ကွန်ရက်တစ်ခု ဖြစ်လာနိုင်တယ်။
စင်ကာပူမှာ PAP၊ ဗီယက်နမ်မှာ CPV၊ လာအိုမှာ LPRP၊ ကမ္ဘောဒီးယားမှာ CPP စတဲ့ ဥပမာတွေက မတူညီတဲ့ ပုံစံတွေနဲ့ ဒီအချက်ကို ပြတယ်။
တတိယ — စစ်တပ်
ဦးအောင်ဖေ
စစ်တပ်က နိုင်ငံရေးထဲ ဝင်လာတဲ့အခါ ဘာဖြစ်သလဲ။
ဦးရွှေအောင်
စစ်တပ်ဟာ နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးအတွက် အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုအဖြစ် ရှိနိုင်တယ်။ ဒါပေမယ့် နိုင်ငံရေးအာဏာကို ကိုင်တွယ်လာတဲ့အခါ နိုင်ငံတော်အာဏာဖွဲ့စည်းပုံကို တိုက်ရိုက်ပြောင်းလဲစေနိုင်တယ်။
မြန်မာက အဲဒီအချက်ရဲ့ အလွန်ရှင်းလင်းတဲ့ ဥပမာတစ်ခု ဖြစ်တယ်။
ထိုင်းမှာလည်း စစ်တပ်ရဲ့ နိုင်ငံရေးသမိုင်းက အရေးကြီးတယ်။ သို့သော် နိုင်ငံနှစ်ခုရဲ့ အခြေအနေကို တစ်ပုံစံတည်းလို့ မသတ်မှတ်သင့်ဘူး။
စတုတ္ထ — ဘုရင်စနစ်
ဦးအောင်ဖေ
ဘုရင်စနစ်လည်း တစ်ပုံစံတည်း မဟုတ်ဘူးဆိုတာ မလေးရှား၊ ထိုင်းနဲ့ ဘရူနိုင်းကို ကြည့်ရင် သိသာတယ်။
ဦးရွှေအောင်
အတိအကျပဲ။
ဘရူနိုင်းမှာ ဆူလ်တန်က အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာရဲ့ ဗဟိုဖြစ်နေတယ်။ မလေးရှားမှာ ဘုရင်စနစ်နဲ့ ဖက်ဒရယ်ပါလီမန်စနစ် ပေါင်းစပ်ထားတယ်။ ထိုင်းမှာတော့ ဘုရင်စနစ်၊ စစ်တပ်၊ ပါလီမန်နဲ့ တရားရုံးတို့ကြား ဆက်နွယ်မှုက သီးခြားသမိုင်းကြောင်းရှိတယ်။
ဒါကြောင့် “ဘုရင်စနစ်ရှိတယ်” ဆိုတဲ့ စကားတစ်ခုပဲနဲ့ နိုင်ငံသုံးနိုင်ငံကို တစ်ပုံစံတည်း သတ်မှတ်လို့ မရဘူး။
ပဉ္စမ — အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရား
ဦးအောင်ဖေ
နောက်ဆုံး အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားကို မမေ့သင့်ဘူး။
ဦးရွှေအောင်
ဒါက အရေးကြီးတယ်။
နိုင်ငံတော်အာဏာဟာ သမ္မတ၊ ဝန်ကြီးချုပ် ဒါမှမဟုတ် ဘုရင်တစ်ဦးတည်းမှာပဲ ရှိနေတာမဟုတ်ဘူး။
ဝန်ကြီးဌာနတွေ၊ တရားရုံးတွေ၊ လုံခြုံရေးအဖွဲ့အစည်းတွေ၊ ဒေသန္တရအစိုးရတွေ၊ ဘဏ္ဍာရေးအဖွဲ့အစည်းတွေ၊ ဥပဒေစိုးမိုးရေးယန္တရားတွေက အာဏာကို လက်တွေ့အကောင်အထည်ဖော်ပေးနေကြတယ်။
ဒါကြောင့် နိုင်ငံရေးအာဏာကို နားလည်ဖို့ “အာဏာရှိတဲ့ လူတစ်ယောက်” ကို ရှာတာနဲ့ မပြီးဘူး။
အာဏာကို သယ်ဆောင်ပေးနေတဲ့ အဖွဲ့အစည်းကွန်ရက်ကို ရှာရတယ်။
⸻
နောက်ဆုံးဆွေးနွေးချက် — “ဘယ်သူအုပ်ချုပ်သလဲ” ထက် “အာဏာကို ဘယ်လိုဖွဲ့စည်းထားသလဲ”
ဦးအောင်ဖေ
ဒါဆို အရှေ့တောင်အာရှ ၁၁ နိုင်ငံကို တစ်ကြောင်းတည်းနဲ့ ပြောမယ်ဆိုရင် ဘာပြောမလဲ။
ဦးရွှေအောင်
ကျွန်တော်ကတော့ ဒီလိုပြောချင်တယ်။
အာဏာကို ဘယ်သူက ကိုင်ထားသလဲဆိုတာ အရေးကြီးတယ်။
ဒါပေမယ့် အဲဒီထက် ပိုအရေးကြီးတာက အာဏာကို ဘယ်လိုဖွဲ့စည်းထားသလဲဆိုတာ ဖြစ်တယ်။
အင်ဒိုနီးရှားမှာ အာဏာရှင်စနစ်ကနေ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးဆီ ရောက်လာတယ်။
မလေးရှားမှာ ဘုရင်စနစ်၊ ဖက်ဒရယ်စနစ်နဲ့ ပါလီမန်နိုင်ငံရေး ပေါင်းစပ်ထားတယ်။
စင်ကာပူမှာ PAP ရဲ့ ရေရှည်နိုင်ငံရေးလွှမ်းမိုးမှုနဲ့ ထိရောက်တဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရား ပေါင်းစပ်ထားတယ်။
ထိုင်းမှာ ဘုရင်စနစ်၊ စစ်တပ်၊ ပါလီမန်နဲ့ တရားရုံးတို့ကြား အာဏာချိန်ခွင်လျှာက အရေးကြီးတယ်။
ဖိလစ်ပိုင်မှာ ရွေးကောက်ပွဲပြိုင်ဆိုင်မှုရှိပေမယ့် နိုင်ငံရေးနဲ့ စီးပွားရေးအထက်တန်းလွှာတွေရဲ့ အားသာချက်တွေက ဆက်လက်သက်ရောက်နေတယ်။
ဗီယက်နမ်နဲ့ လာအိုမှာ တော်လှန်ရေးပါတီတွေက နိုင်ငံရေးစနစ်ရဲ့ ဗဟိုဖြစ်နေတယ်။
ကမ္ဘောဒီးယားမှာ ပါတီနဲ့ နိုင်ငံရေးကွန်ရက်တွေက ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးထက် ပိုရှည်လျားတဲ့ အာဏာဖွဲ့စည်းပုံ ဖြစ်လာနိုင်တယ်။
မြန်မာမှာ စစ်တပ်ရဲ့ နိုင်ငံရေးအခန်းကဏ္ဍက နိုင်ငံတော်အာဏာဖွဲ့စည်းပုံကို အလွန်အမင်း သက်ရောက်နေတယ်။
ဘရူနိုင်းမှာ ဘုရင်စနစ်က နိုင်ငံတော်အာဏာရဲ့ ဗဟိုဖြစ်နေတယ်။
တီမော-လက်စတေမှာတော့ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့အစည်းတွေကို အသစ်တည်ဆောက်နေတယ်။
ဦးအောင်ဖေ
ဒါဆို “အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံတွေဟာ ဘယ်လိုနိုင်ငံရေးစနစ်ရှိကြသလဲ” ဆိုတဲ့ မေးခွန်းထက်
“နိုင်ငံတော်တစ်ခုရဲ့ အာဏာကို ဘယ်သူက ကိုင်ထားသလဲ၊ ဘယ်အဖွဲ့အစည်းကနေတစ်ဆင့် ကိုင်ထားသလဲ၊ ဘယ်လိုကန့်သတ်ထားသလဲ၊ ဘယ်လိုလွှဲပြောင်းနိုင်သလဲ” ဆိုတာကို မေးတာက ပိုမှန်တယ်ပေါ့။
ဦးရွှေအောင်
အဲဒါပဲ။
ပြီးတော့ ဒီအချက်ကို မမေ့သင့်ဘူး။
ရွေးကောက်ပွဲရှိခြင်း က အာဏာလွှဲပြောင်းနိုင်တဲ့ လမ်းကြောင်းတစ်ခု ရှိနေကြောင်း ပြတယ်။
ဒါပေမယ့် ရွေးကောက်ပွဲရှိတာတစ်ခုတည်းနဲ့ နိုင်ငံရေးအာဏာရဲ့ အလုံးစုံဖွဲ့စည်းပုံကို မရှင်းနိုင်ဘူး။
အလားတူ
ပါတီတစ်ခု လွှမ်းမိုးနေခြင်း ကလည်း ပါတီတစ်ခုတည်းကြောင့် ဖြစ်လာတာမဟုတ်ဘူး။
ဥပဒေ၊ အုပ်ချုပ်ရေး၊ မီဒီယာ၊ လုံခြုံရေးအဖွဲ့အစည်း၊ စီးပွားရေးနဲ့ လူမှုကွန်ရက်တွေပါ ပါဝင်နိုင်တယ်။
ဘုရင်စနစ်ရှိခြင်း ကလည်း နိုင်ငံတိုင်းမှာ တူညီတဲ့ အာဏာဖွဲ့စည်းပုံ မဖြစ်စေဘူး။
စစ်တပ်ရှိခြင်း ကလည်း စစ်တပ်က နိုင်ငံရေးအာဏာကို တိုက်ရိုက်ကိုင်ထားတယ်လို့ အလိုအလျောက် မဆိုလိုဘူး။
အဓိကက အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုရဲ့ တရားဝင်အာဏာနဲ့ လက်တွေ့အာဏာ ဘယ်လောက်တူသလဲ ဆိုတာကို စစ်ဆေးရတာ။
⸻
နိဂုံး
နိုင်ငံတော်ဟာ လူမျိုးတစ်မျိုးရဲ့ ပိုင်ဆိုင်မှုမဟုတ်
ဦးအောင်ဖေ
နောက်ဆုံးတော့ ဒီဆွေးနွေးချက်က လူမျိုးရေးကိစ္စဆီ ပြန်ရောက်လာတယ်ထင်တယ်။
ဦးရွှေအောင်
ဟုတ်တယ်။ ဒါပေမယ့် လူမျိုးရေးကို အပြစ်တင်ဖို့ မဟုတ်ဘူး။
အရှေ့တောင်အာရှသမိုင်းကို ကြည့်လိုက်ရင် နိုင်ငံတော်တွေဟာ လူမျိုးတစ်မျိုးရဲ့ သဘာဝကြောင့် တည်ဆောက်လာတာ မဟုတ်ဘူး။
ကိုလိုနီသမိုင်းက သက်ရောက်တယ်။
လွတ်လပ်ရေးတိုက်ပွဲတွေက သက်ရောက်တယ်။
စစ်ပွဲတွေက သက်ရောက်တယ်။
ဘာသာရေးက သက်ရောက်တယ်။
ဘုရင်စနစ်က သက်ရောက်တယ်။
နိုင်ငံရေးပါတီတွေက သက်ရောက်တယ်။
စစ်တပ်က သက်ရောက်တယ်။
စီးပွားရေးအင်အားစုတွေက သက်ရောက်တယ်။
ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေက သက်ရောက်တယ်။
အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားက သက်ရောက်တယ်။
နောက်ဆုံးမှာတော့—
အာဏာကို ဘယ်လိုဖွဲ့စည်းထားသလဲဆိုတာက နိုင်ငံတော်ရဲ့ နိုင်ငံရေးဘဝကို အလွန်အမင်း သတ်မှတ်ပေးနိုင်တယ်။
ဦးအောင်ဖေ
ဒါဆို ကျွန်တော်တို့ ဒီလိုနိဂုံးချုပ်လို့ရမလား။
လူမျိုးဟာ လူမျိုးဖြစ်တယ်။
နိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်းဟာ နိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်းဖြစ်တယ်။
စစ်တပ်ဟာ အဖွဲ့အစည်းဖြစ်တယ်။
ပါတီဟာ ပါတီဖြစ်တယ်။
နိုင်ငံတော်ဟာ အဲဒီအဖွဲ့အစည်းတွေကြားက အာဏာဆက်နွယ်မှုနဲ့ တည်ဆောက်ထားတဲ့ နိုင်ငံရေးဖွဲ့စည်းပုံတစ်ခု ဖြစ်တယ်။
ဦးရွှေအောင်
အဲဒါကို ကျွန်တော်လည်း သဘောတူတယ်။
ဒါကြောင့် နိုင်ငံရေးသမိုင်းကို လေ့လာတဲ့အခါ
“ဘယ်လူမျိုးက အုပ်ချုပ်သလဲ”
ဆိုတဲ့ မေးခွန်းနဲ့ပဲ မရပ်သင့်ဘူး။
ဒီမေးခွန်းတွေကို ဆက်မေးသင့်တယ်။
“ဘယ်သူက အာဏာကို ကိုင်ထားသလဲ။
ဘယ်အဖွဲ့အစည်းက အာဏာကို သယ်ဆောင်ပေးနေသလဲ။
အဲဒီအာဏာကို ဘယ်သူက စစ်ဆေးနိုင်သလဲ။
ဘယ်လိုကန့်သတ်ထားသလဲ။
ဘယ်လိုလွှဲပြောင်းနိုင်သလဲ။
ပြည်သူက အဲဒီအာဏာအပေါ် ဘယ်လိုသက်ရောက်နိုင်သလဲ။”
ဒီမေးခွန်းတွေကို ဖြေနိုင်လာတဲ့အခါမှ နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ရေးနဲ့ နိုင်ငံရေးအာဏာရဲ့ အရင်းခံသဘောကို ပိုမိုရှင်းလင်းစွာ မြင်လာနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။
နိုင်ငံတော်ကို လူမျိုးတစ်မျိုးရဲ့ ပိုင်ဆိုင်မှုအဖြစ် မကြည့်ဘဲ
အာဏာဖွဲ့စည်းပုံတစ်ရပ်အဖြစ် လေ့လာကြည့်နိုင်ခြင်းက
နိုင်ငံရေးသမိုင်းကို ပိုမိုရှင်းလင်းစွာ မြင်နိုင်စေမယ့် အမြင်တစ်ရပ် ဖြစ်ပါတယ်။
