အာဏာကြီးနိုင်ငံတစ်နိုင်ငံက
တရားရုံးတစ်ရုံးကို
ဆန့်ကျင်လိုက်တဲ့အခါ
ရေးသားသူ အဲးခိုး
ဓာတ်ပုံ = ယူသုံးပါသည်။
၁။ ထရမ့်ရဲ့ စကားနောက်ကွယ်မှာ ဘာရှိသလဲ?
၂၀၂၆ စက်တင်ဘာ ၂၂ ရက် ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေညီလာခံမှာ ထရမ့်က အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ရာဇဝတ်မှုခုံရုံးကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ဝေဖန်ပြီး အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတွေ အဖွဲ့ကနေ ချက်ချင်းနုတ်ထွက်ကြဖို့ တောင်းဆိုခဲ့ပါတယ်။ သူ့အမြင်အရ ICC ဟာ အမေရိကန်ရဲ့ အချုပ်အခြာအာဏာနဲ့ အမေရိကန်စစ်သည်တွေကို ထိခိုက်စေနိုင်တဲ့ အဖွဲ့အစည်းဖြစ်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။
ဒါဟာ စကားတစ်ခွန်းတည်းနဲ့ ပြီးသွားတဲ့ကိစ္စတော့ မဟုတ်ပါဘူး။
၂၀၂၅ ဖေဖော်ဝါရီမှာလည်း ထရမ့်အစိုးရက ICC အပေါ် ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုတွေ ချမှတ်ခဲ့ပြီး၊ ICC က အမေရိကန်နဲ့ အစ္စရေးအရာရှိတွေကို တရားစီရင်ပိုင်ခွင့် အသုံးချဖို့ ကြိုးစားတာကို အမေရိကန်အမျိုးသားအကျိုးစီးပွားနဲ့ အချုပ်အခြာအာဏာကို ခြိမ်းခြောက်မှုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားပါတယ်။
ဒါကြောင့် စက်တင်ဘာ ၂၂ ရက် မိန့်ခွန်းဟာ ယခင်မူဝါဒကို ထပ်မံအတည်ပြုလိုက်ခြင်းထက် ICC အပေါ် နိုင်ငံတကာဖိအားကို တိုးမြှင့်ဖို့ ကြိုးပမ်းမှုတစ်ခု လို့ မြင်နိုင်ပါတယ်။
၂။ ဒါပေမဲ့ ICC ဆိုတာ အမေရိကန်တရားရုံး မဟုတ်ဘူး
ဒီနေရာမှာ အရေးကြီးတဲ့အချက်တစ်ခု ရှိပါတယ်။
ICC ဟာ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံရဲ့ ပြည်တွင်းတရားရုံး မဟုတ်ပါဘူး။ ရောမဥပဒေစာချုပ်အပေါ် အခြေခံပြီး တည်ထောင်ထားတဲ့ နိုင်ငံတကာရာဇဝတ်မှုတရားရုံး ဖြစ်ပါတယ်။
အဓိကအားဖြင့် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု၊ လူသားမျိုးနွယ်အပေါ် ကျူးလွန်သော ရာဇဝတ်မှု၊ စစ်ရာဇဝတ်မှုနဲ့ ကျူးကျော်စစ်ရာဇဝတ်မှုတို့ကို ကိုင်တွယ်ဖို့ ရည်ရွယ်ထားတာပါ။
အမေရိကန်ကတော့ ရောမဥပဒေစာချုပ်အဖွဲ့ဝင် မဟုတ်တဲ့အတွက် ICC ရဲ့ တရားစီရင်ပိုင်ခွင့်ကို အမေရိကန်ဘက်က အပြည့်အဝ လက်ခံထားတာ မဟုတ်ပါဘူး။
ဒါပေမဲ့ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံရဲ့ နယ်မြေအတွင်း ဖြစ်ပွားတဲ့ အချို့ရာဇဝတ်မှုတွေမှာ အဖွဲ့ဝင်မဟုတ်တဲ့ နိုင်ငံသားတွေပါ ICC ရဲ့ တရားစီရင်ပိုင်ခွင့်အတွင်း ကျရောက်နိုင်တဲ့ အခြေအနေတွေ ရှိပါတယ်။
ဒီအချက်ကပဲ အမေရိကန်နဲ့ ICC ကြား အဓိကအငြင်းပွားစရာ ဖြစ်နေပါတယ်။
၃။ အမေရိကန်ရဲ့ အချုပ်အခြာအာဏာအမြင်နဲ့ ICC ရဲ့ တာဝန်ခံမှုအမြင်
ဒီကိစ္စကို တစ်ဖက်တည်းက ကြည့်ရင် မပြည့်စုံပါဘူး။
အမေရိကန်ဘက်က အမြင်
နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံဟာ မိမိလက်မှတ်မထိုးထားတဲ့ နိုင်ငံတကာတရားရုံးတစ်ခုက မိမိနိုင်ငံသားတွေ၊ စစ်ဘက်ဝန်ထမ်းတွေအပေါ် တရားစီရင်ပိုင်ခွင့် တိုးချဲ့အသုံးပြုတာကို လက်မခံနိုင်ဘူးဆိုတဲ့ အချုပ်အခြာအာဏာဆိုင်ရာ အခြေခံချက် ဖြစ်ပါတယ်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ် အမေရိကန်သမ္မတအမိန့်မှာလည်း ဒီအချက်ကို တိတိကျကျ ဖော်ပြထားပါတယ်။
ICC နဲ့ ထောက်ခံသူတွေရဲ့ အမြင်
နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံရဲ့ ပြည်တွင်းစနစ်က ပြင်းထန်တဲ့ နိုင်ငံတကာရာဇဝတ်မှုတွေကို ထိထိရောက်ရောက် တရားစီရင်နိုင်ခြင်း မရှိတဲ့အခါ နိုင်ငံတကာတရားစီရင်ရေးစနစ်က တာဝန်ခံမှုရရှိစေဖို့ လိုအပ်တယ်လို့ မြင်ကြပါတယ်။
ဒါကြောင့် အဓိကမေးခွန်းက
“အချုပ်အခြာအာဏာကို ဦးစားပေးမလား၊ နိုင်ငံတကာတာဝန်ခံမှုကို ဦးစားပေးမလား” ဆိုတာထက်
“အချုပ်အခြာအာဏာနဲ့ နိုင်ငံတကာတာဝန်ခံမှုကို ဘယ်လိုမျှတအောင် ထိန်းညှိမလဲ” ဆိုတာ ဖြစ်ပါတယ်။
၄။ ICC ကို ဖိအားပေးမှုက ဘယ်လောက်အထိ ရောက်လာပြီလဲ
၂၀၂၆ ဇူလိုင်မှာ အမေရိကန်အစိုးရက ICC ကို နိုင်ငံတကာအဆင့်မှာ ပိုမိုအထီးကျန်စေဖို့ ကြိုးပမ်းနေပြီး ခရီးသွားခွင့်ကန့်သတ်ခြင်း၊ ပြည်ဝင်ခွင့်ပိတ်ခြင်းနဲ့ ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုတွေကို တိုးမြှင့်ဖို့ စဉ်းစားနေတယ်လို့ Reuters က ဖော်ပြခဲ့ပါတယ်။
စက်တင်ဘာ ၂၁ ရက်မှာလည်း အမေရိကန်ဘက်က ICC အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုလုံးနဲ့ ဝန်ထမ်းတွေကို ထိခိုက်စေနိုင်တဲ့ ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော ပိတ်ဆို့မှုတွေ ပြင်ဆင်နေတယ်လို့ Reuters က ရေးသားထားပါတယ်။
အဲဒီနောက် တစ်ရက်အကြာမှာ ထရမ့်က ကုလသမဂ္ဂစင်မြင့်ကနေ ICC အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံအားလုံးကို နုတ်ထွက်ဖို့ တိုက်တွန်းလာတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကြောင့် မိန့်ခွန်းတစ်ခွန်းထက် ပိုပြီး မူဝါဒတစ်ခုရဲ့ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ အဆင့်တစ်ခု လို့ သုံးသပ်နိုင်ပါတယ်။
၅။ “ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာဝါဒ” နဲ့ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်မှုကိစ္စ
ထရမ့်ရဲ့ မိန့်ခွန်းမှာ ICC တစ်ခုတည်း မဟုတ်ပါဘူး။ တရားမဝင် ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်နေထိုင်မှုကို လူ့အခွင့်အရေးအဖြစ် မသတ်မှတ်နိုင်ကြောင်း၊ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာဝါဒီတွေက အကန့်အသတ်မရှိ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်မှုကို တွန်းအားပေးနေတယ်လို့လည်း ဝေဖန်ခဲ့ပါတယ်။
ဒီနေရာမှာလည်း အယူအဆနှစ်ခု ခွဲခြားဖို့လိုပါတယ်။
နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံအနေနဲ့ မိမိနယ်စပ်၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနဲ့ အမျိုးသားလုံခြုံရေးမူဝါဒကို သတ်မှတ်ပိုင်ခွင့် ရှိပါတယ်။
တစ်ဖက်မှာလည်း ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူ၊ ဒုက္ခသည်နဲ့ လူကုန်ကူးခံရသူတို့ရဲ့ အခြေအနေတွေကို တစ်မျိုးတည်းအဖြစ် မသတ်မှတ်သင့်ပါဘူး။
အထူးသဖြင့် တရားမဝင်နယ်စပ်ဖြတ်ကျော်မှု၊ ဒုက္ခသည်အကာအကွယ်၊ လူ့အခွင့်အရေးနဲ့ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးဥပဒေ တွေဟာ သီးခြားဥပဒေရေးရာအကြောင်းအရာတွေ ဖြစ်ပါတယ်။
၆။ အဓိကအန္တရာယ်က ICC ပျက်စီးသွားမလားဆိုတာထက် ပိုကျယ်တယ်
ဒီကိစ္စကို အဲးခိုးအမြင်နဲ့ ကြည့်ရင် အရေးကြီးဆုံးမေးခွန်းက—
“ICC ကို ဘယ်သူမှန်၊ ဘယ်သူမှား” ဆိုတာတစ်ခုတည်း မဟုတ်ပါဘူး။
အမှန်တကယ် စဉ်းစားရမှာက
“ကမ္ဘာပေါ်မှာ အာဏာအကြီးဆုံးနိုင်ငံတွေကို ဘယ်လိုတာဝန်ခံစေမလဲ” ဆိုတာပါ။
တစ်ဖက်က နိုင်ငံတကာတရားရုံးဟာ အာဏာပိုင်နိုင်ငံတွေရဲ့ အချုပ်အခြာအာဏာကို မကျော်လွန်သင့်ဘူးလို့ ပြောနိုင်ပါတယ်။
တစ်ဖက်ကလည်း နိုင်ငံတကာရာဇဝတ်မှုတွေကို နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံချင်းစီရဲ့ အာဏာနဲ့ပဲ ဖြေရှင်းမယ်ဆိုရင် အာဏာရှိသူတွေကို တာဝန်ခံစေဖို့ ပိုခက်ခဲလာနိုင်တယ် ဆိုတဲ့ စိုးရိမ်ချက်ရှိပါတယ်။
ဒီနှစ်ဖက်စလုံးမှာ စဉ်းစားစရာရှိပါတယ်။
၇။ ကမ္ဘာ့နိုင်ငံရေးအတွက် ဘာကို သတိထားသင့်သလဲ
အမေရိကန်လို အင်အားကြီးနိုင်ငံတစ်နိုင်ငံက ICC ကို ဖိအားပေးလာတဲ့အခါ နိုင်ငံတကာတရားစီရင်ရေးစနစ်အပေါ် သက်ရောက်မှုရှိနိုင်ပါတယ်။
အထူးသဖြင့် ICC နဲ့ ပူးပေါင်းနေတဲ့ နိုင်ငံတွေဟာ အမေရိကန်နဲ့ ဆက်ဆံရေး၊ မိမိတို့နိုင်ငံရဲ့ အချုပ်အခြာအာဏာ၊ နိုင်ငံတကာဥပဒေ တာဝန်ဝတ္တရားတွေကြားမှာ ချိန်ညှိရနိုင်ပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ ထရမ့်ရဲ့ တောင်းဆိုချက်ကြောင့် ICC အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတွေ အလိုအလျောက် နုတ်ထွက်သွားမယ်လို့တော့ မဆိုနိုင်ပါဘူး။ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံချင်းစီမှာ မိမိတို့ရဲ့ ဥပဒေ၊ နိုင်ငံရေးနဲ့ နိုင်ငံခြားရေးအကျိုးစီးပွားတွေ ရှိကြပါတယ်။
နိဂုံး
[အာဏာထက် ဥပဒေက ဘယ်လောက်ခိုင်မာသလဲ]
ကမ္ဘာ့နိုင်ငံရေးမှာ အင်အားကြီးနိုင်ငံတစ်နိုင်ငံရဲ့ အသံက အရေးကြီးပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အင်အားကြီးတာနဲ့ တရားမျှတတာဟာ အဓိပ္ပာယ်တူတာ မဟုတ်ပါဘူး။
အလားတူပဲ နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းတစ်ခု ဖြစ်တာနဲ့ အမြဲမှန်ကန်နေတယ်လို့လည်း မဆိုနိုင်ပါဘူး။
အရေးကြီးတာက အာဏာရှိသူကိုလည်း ဥပဒေက ထိန်းနိုင်ရမယ်၊ ဥပဒေကို အကောင်အထည်ဖော်တဲ့ အဖွဲ့အစည်းကိုလည်း ဥပဒေနဲ့ စည်းမျဉ်းက ပြန်ထိန်းနိုင်ရမယ် ဆိုတဲ့ အခြေခံသဘောတရားပါ။
ထရမ့်ရဲ့ ICC ဆန့်ကျင်ရေးစကားဟာ အမေရိကန်–ICC ပြဿနာတစ်ခုတည်း မဟုတ်တော့ဘဲ “နိုင်ငံတကာအုပ်ချုပ်ရေးမှာ အချုပ်အခြာအာဏာနဲ့ တာဝန်ခံမှု ဘယ်နေရာမှာ မျှတမလဲ” ဆိုတဲ့ ပိုကြီးမားတဲ့ မေးခွန်းကို ကမ္ဘာ့စင်မြင့်ပေါ် ပြန်တင်လိုက်တာ ဖြစ်ပါတယ်။
အာဏာက ခိုင်မာဖို့လိုသလို၊ အာဏာကို ထိန်းတဲ့ ဥပဒေကလည်း ခိုင်မာဖို့လိုပါတယ်။
ဥပဒေက ခိုင်မာဖို့လိုသလို၊ ဥပဒေကို အသုံးချတဲ့သူတွေကလည်း တာဝန်ခံဖို့လိုပါတယ်။
ဒါဟာ ဒီကိစ္စရဲ့ အလယ်ဗဟိုမှာရှိတဲ့ မဇ္ဈိမပဋိပဒါပါ။
