Categories
ပညာရေး လူမှုရေး အခြား

။ လူသားဒိုင်းအဖြစ် အသက်စွန့်သွားခဲ့တဲ့ ဆရာမ ဂါစီယာ ။

။ အမေရိကန်နိုင်ငံ၊ တက္ကဆက်ပြည်နယ်၊ ယူဗယ်ဒီမြို့ကို အမြဲတမ်းလိုလို ဖြတ်ကျော်ပြီးသွားရတဲ့မြို့တစ်မြို့ပေါ့။ ဒီမြို့လေးကိုရောက်ရင် စိတ်ထဲက သတိရစရာတွေရှိနေသလိုလိုပါပဲ။ ဘာတွေသတိကိုရနေသလဲတော့ မပြောတတ်ပါ။ ဒီမြို့ကိုကျော်ပြီးလို့ တောင်မို့မို့လေးတစ်ခုပေါ်မှာ နားပြုရတဲ့နေရာရောက်ပါတယ်။ နားပြုတဲ့နေရာရောက်ရင် ပတ်ဝန်းကျင်လေးဖက်လေးတန်ကိုကြည့်လိုက်ရရင်ပဲ အတော်လေးကိုပျော်စရာပါ။ လူတွေက တက္ကဆက်ပြည်နယ်ကို မသွားလိုကြဘူးလေ။ အရမ်းပူအရမ်းခရီးကြမ်းတယ်ဆိုပြီးပြောကြတာပေါ့။

။ ပထမဦးဆုံးသွားခဲ့တဲ့နှစ်တုန်းက ဒီနေရာလေးမှာထိုင်နားခဲ့သလိုပဲ ဒုတိယအကြိမ်လည်း ဒီနေရာကို အမှတ်ရရနဲ့နားခဲ့ပါသေးတယ်။ လေညင်းကအမြဲလိုလိုတိုက်နေတော့ ရင်ထဲအေးမြမြပါပဲ။ အမာရီလိုမြို့ကိုမရောက်သေးပေမယ့် တစ်ထောက်နားရတဲ့အရသာဟာ မေ့မရနိုင်တဲ့နေရာလေးပါပဲ။ ခုချိန်မှာ ပိုပြီးတော့ သတိရပေါ့။

။ မနေ့က သတင်းတစ်ခုကြားရလို့ စိတ်ထဲမှာ အတော်လေးမကောင်းမိပါ။ အခြားတော့မဟုတ်ပါဘူး။ယူဗယ်ဒီမြို့၊ရော့ဘ်မူလတန်းကျောင်း ပစ်ခတ်ခံရချိန်မှာ ဆရာမ အာမာဂါစီယာတစ်ယောက် အတန်းထဲမှာရှိကြတဲ့ ကျောင်းသားသူတွေကို လူသားဒိုင်းအဖြစ် ကာကွယ်ပေးပြီး သူရဲကောင်းဆန်ဆန် အသက်စွန့်သွားခဲ့တဲ့သတင်းကို ကြားခဲ့ရလို့ပါ။

။ ဆရာမအာမာဂါစီယာဟာ အသက် ၄၆ နှစ်သာရှိပါသေးတယ်လေ။သူအသက်၂၃ နှစ်သမီးကတည်းက ဒီရော့ဘ်မူလတန်းကျောင်းမှာ စာသင်လာခဲ့သူပါ။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်မှာ ကျောင်းခရိုင်ရဲ့တစ်နှစ်တာအထူးချွန်ဆုံး ဆရာမအဖြစ် ရွေးချယ်ခံခဲ့ရသူပါ။ စိတ်ထားအလွန်မြင့်မြတ်သူပါ။

။ ဆရာမ အာမာဂါစီယာဟာ လက်နက်ကိုင်သမားကျောင်းသားကျောင်းသူတွေကို ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်တဲ့အချိန်မှာ သူ့ရဲ့တပည့်တွေအားလုံးမထိအောင် သူ့ကိုယ်နဲ့ကာကွယ်ပေးထားခဲ့တယ်လေ။ ဒီအကြောင်းကိုပြောပြတဲ့သူက ပစ်ခတ်မှုဖြစ်ပွားနေတုန်း စာသင်ကျောင်းကို ရောက်လာတဲ့ တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးအရာရှိက ပြန်ပြောပြခဲ့တာလေ။

။ ဆရာမအာမာဂါစီယာဟာ အိမ်ထောင်သက်တမ်း ၂၄ နှစ်ပါ။ သူက အားလပ်ချိန်မှာဆိုရင် သူ့ခင်ပွန်းနဲ့ အတူတူ အသားကင်လုပ်စားရတာ၊ သီချင်းနားထောင်ရတာကို အရမ်းကို နှစ်သက်တဲ့သူပါ။ အခုတော့ သူမြတ်နိုးလှစွာသော သူ့ရဲ့ခင်ပွန်းနဲ့သားသမီး ၄ ယောက်ကို စွန့်ခွာသွားခဲ့ပါပြီလေ။ ဒီပစ်ခတ်မှုမှာ သူနဲ့အတူတူကျောင်းသားကျောင်းသူ ၁၉ဦးနဲ့ သူ့ရဲ့အဖော်ဆရာမနှစ်ဦးပါ ကွန်လွန်သေဆုံးကြရပါတယ်။

။ ဒီသတင်းကို တွေ့တွေ့ချင်းပါပဲ။ အရင်က ဖြတ်ကျော်ခဲ့တဲ့ယူဗယ်ဒီမြို့ရယ်၊ ဆရာမအာမာဂါစီယာရယ်၊ကွယ်လွန်ခဲ့ကြရတဲ့ကျောင်းသားကျောင်းသူဆရာမတွေရယ်၊ ဝမ်းနည်းစွာ အထူးနှမြောတသမိပါလေရဲ့။ ရင်ထဲမှာ မချမ်းသာစွာစာရေးရတာမို့ “ဆရာမ ဂါစီယာရယ် ၊ မဟာလူသားတံတိုင်းကြီးပိုင်ရှင်ကြီးရယ်” လို့ပဲ ခေါ်ပါရစေ နော်။

တောင်ကလေးဆရာတော်
(၂၆.၅.၂၀၂၂) ရက်နေ့နံနက်။)

Loading

Categories
စကားလက်ဆောင် ပညာရေး

။ ပညာလမင်း၊ကြယ်ခပင်းသို့ ။

။ ဒီနေ့တော့
နေတစ်စင်း
လတစ်စင်း
ကြယ်ခပင်းတို့ရဲ့
ကမ္ဘာကိုဝိုင်းရံတဲ့နေ့ပါပဲ။

။ အမျိုးထဲက
တစ်ယောက်
သွေးစုထဲက
သွေးသောက်
မျိုးဆက်ထဲက
သူတစ်ယောက်
ထွန်းတောက်မည့်နေ
ထွန်းပေါက်ဝေမည့်ကြယ်ကလေး။

။ အပြာရောင်ကောင်းကင်ရဲ့
ချစ်စရာ့ကြယ်ကလေး
တစ်မိုးအောက်မှာ
မိုးသောက်ပန်းပမာ
ဒီနေ့တော့
မိသားစုရဲ့
ကြယ်ကလေးတစ်စင်း။

(မြေးကလေး နာကိုင်းကိုင်းသို့ )
တောင်ကလေးဆရာတော်
(၇.၅.၂၀၂၂) ရက်နေ့ညနေခင်း။

Loading

Categories
စကားလက်ဆောင် ပညာရေး

။ မကြာမီ ။

။ စိန်ပန်းနီနီ
မကြာမီချိန်
ပွင့်သီလန်းတော့မည်။

။ စိန်ပန်းပွင့်ပြီ
ကျောင်းဖွင့်မည်ပေါ့
စိတ်လည်ရောက်ပြီ ကျောင်းတော်ဆီ။

အဲးခိုး(၂၈.၃.၂၀၂၁)

Loading

Categories
ပညာရေး ဖွံ့ဖြိုးရေး

။ ပညာအားလုံးတတ်ကြပါစေ ။

။ ငယ်ငယ်က အကြောင်းကို ပြန်ပြောရင် မယုံနိုင်စရာပါပဲ။ တတ်နိုင်ဘူးလေ။ သိချင်တဲ့သူတွေကမေးတော့ မိမိအကြောင်းကို ပြောပြရတာပါပဲ။ မိမိအကြောင်းကို ပေးမသိရဲတဲ့သူတွေက အုပ်လို့ဖုံးလို့ပေါ့။ ကိုင်း… ကိုရင့်ဖိုးသူလေးအကြောင်းကို ပြောပြလိုက်ပါပြီ။

။ ကိုရင့်လေးမဖြစ်ခင် အတန်းကျောင်းမှာပညာသင်ယူခဲ့စဉ်က ”သူ” အဆုံးနာမယ်ရတဲ့ကျောင်းသားကျောင်းသူတွေအထဲက ကျော်သူ၊ နန်းအေးသူ၊ ဖိုးသူဆိုပြီးတော့ သူသုံးသူအမည်ရကြတဲ့သူ အထဲက ”ဖိုးသူ” ဆိုတဲ့နာမယ်ဟာ ငယ်ငယ်က နာမယ်ပါပဲ။ ဒီနာမယ်ကို အဘိုးက မှည့်ပေးတာပါ။ ကျောင်းနေနာမယ်က ”ကိုသူ” ပါ။

။ ကျောင်သားငယ်ဘဝက နာမယ်နဲ့လူနဲ့လိုက်ပါတယ်။ တစ်ကျောင်းလုံးနာမယ်ကြီးလို့ ကိုသူဆိုတဲ့နာမယ်ကို ဘယ်သူမှမခေါ်ကြဘဲ ဖိုးသူဆိုတဲ့နာမယ်ကိုပဲခေါ်ကြတယ်။ ကျောင်းနေတဲ့အချိန်က အသက်အလွန်ငယ်ပါသေးတယ်။ မိဘတွေက ကျောင်းပျော်အဖြစ်ထားရာကနေ ကျောင်းတက်မြဲတာကြောင့် ကျောင်းပညာရေးကို အလွန်စိတ်ဝင်စားတယ်။ အရွယ်နဲ့မလိုက်အောင် ကျောင်းပညာကို စိတ်ဝင်စားလွန်းလို့ အသက်အငယ်ဆုံးကျောင်းသားထဲက အတန်းပိုင်ဆရာကြီးတွေက အသားပေးအားပေးခဲ့ပေါ့။

။ ဟုတ်ပါတယ်။ အတန်းမှာပြဋ္ဌာန်းထားတဲ့စာတွေကို အလွတ်ရနေတာကြောင့် ဆရာကြီးတွေက မကြာခဏဆိုသလို ဆရာရှေ့ကို ခေါ်ပြီး အလွတ်စာ ဖတ်ပြစေတယ်။ သင်္ချာတွက်ချက်ရာမှာလည်း နှုတ်တွက်၊ စိတ်တွက် အမျိုးမျိုး ဆရာက စမ်းသပ်တယ်။ စာဆိုတဲ့နေရာမှာ အဖြတ်အတောက်မမေ့ အထောက်မလို ရွတ်ဆိုနိုင်လို့ ဆရာကြီးကိုယ်တိုင်က မုန့်ဖိုးပေးပါတယ်။ ဆယ်ပြားပေါ့ကွယ်။ 

။ မုန့်ဖိုးငွေဆယ်ပြားဆိုတာ ခုခေတ်ကလေးတွေ မမြင်ဖူးကြပါဘူး။ ရယ်စရာကြီးပေါ့။ ဒါပေမယ့် ဟိုခေတ်က ငွေဆယ်ပြားဟာ ဘိတ်မုန့် (ဘိန်းမုန့်) နှစ်ချပ် (နှစ်ခု) ရတယ်။ ကြံပိုင်းဆိုရင်နှစ်ပိုင်းပေါ့ကွယ်။ ကျောင်းသားကျောင်းသူတိုင်း နေ့တိုင်းမုန့်မဝယ်စားနိုင်ကြပါဘူး။ ဖိုးသူလေးတို့ကတော့ မိဘတွေက တတ်နိုင်တော့ နေ့တိုင်းမုန့်ဖိုး တစ်မတ် (နှစ်ဆယ့်ငါးပြား) ရနေကြပေါ့။ ဒါပေမယ့် ဝယ်စားဖို့မလိုတော့ စုဗူးထဲကို ပုံမှန်ထည့်နေပေါ့။ စုဗူးထဲက အကြွေစေ့လေးများလာရင် စုဗူးဖောက်ပြီး ကျောင်းအတွက်လိုရာသုံးပေါ့။ မိဘတွေဘာမှ ပေးစရာမလိုပါဘူး။

။ ခုခေတ်ကလေးတွေက ကား၊ ဆိုင်ကယ်ကျောင်းသွားကြလို့ပါပဲ။ စက်ဘီးနင်းပြီးကျောင်းတောင်မတက်ချင်ကြဘူးလေ။ ဒါက သူ့ခေတ်နဲ့သူပေါ့။ ခေတ်အသုံးအဆောင်မြင့်မားလာတော့ ကုန်ကျမှုတွေများနေပေါ့။ မတတ်နိုင်တဲ့မိဘတွေက စိတ်ဆင်းရဲပေါ့။ မသိတတ်တဲ့ သားသမီးတွေကြောင့် တစ်ချို့မိဘတွေဟာ စိတ်ဝေဒနာတွေရကြပြီး မိမိကိုယ်ကို စီရင်သွားကြတဲ့အဖြစ်တွေ အများကြီးမြင်ကြရပေါ့။ 

ဟားခါး၊ ချင်းပြည်နယ် (31 July 2007) by khaipi

။ ခုခေတ်ဆရာနဲ့အရင်ခေတ်ဆရာတွေ မတူကြပါ။ ဒီခေတ်ဆရာတွေက ခေတ်မီပညာတတ်ကြလို့ အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းတွေက အားလုံးခေတ်ပညာတတ်ပစ္စည်းတွေပါပဲ။တပည့်တွေကိုလည်း ပညာတော်အောင်သင်ပြနိုင်ကြသလို ထူးချွန်ထက်မြက်အောင်လည်း အတတ်သင်ပေးနိုင်ပါတယ်။ ပညာကိုစိတ်ဝင်စားတဲ့ ကျောင်းသားကျောင်းသူတွေဆိုရင်တော့ အထူးပြောစရာမလိုတော့အောင်ပါပဲ။ 

။ ဒါကြောင့် ယခင်နဲ့ယခု ပညာရေးဟာ အလွန်ကွာခြားနေတာကြောင့် ယခုခေတ်ပညာရေးကို ပိုမိုတတ်မြောက်ကြဖို့ လိုပါတယ်။ ဖိုးသူလေးတို့ခေတ်တုန်းကလိုတော့ ပြန်မတွေးပါနှင့်ဦးပါပဲ။ ခေတ်အတတ်ပညာရပ်ကို သင်ယူလေ့လာဆည်းပူးအားထုတ်ကြတဲ့ ကျောင်းသားကျောင်းသူလေးတွေဟာ မိမိရည်ရွယ်ချက်ထားတဲ့ပညာရပ်ကို ရအောင်အားထုတ်ရယူဖို့ တိုက်တွန်းပါတယ်။

။ ဖိုးသူလေးတို့လို ခေတ်အတတ်ပညာ၊ ခေတ်ကာလပညာ၊ ခေတ်အမြူးပညာရပ်တွေကို ငယ်ငယ်က ပြီးပြည့်စုံအောင်မသင်ကြားခဲ့ရလို့ ဒီခေတ်ပညာရပ်တွေကို မနည်းပဲလိုက်ရပါတယ်။ မလိုက်နိုင်သည့်အဆုံး အိုကုန်းကွနေပြီလို့ စိတ်ပျက်ပေါ့ကွယ်။ စိတ်ဓာတ်တော့ မကျပါဘူး။

။ ကိုင်း… ပညာလိုချင် ခေတ်အမြင်ကို သင်သည်မည်သို့ရအောင်သင်ယူကြရမည်လဲ ဆိုတာကို ကိုယ်ပိုင်ဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်းအားထုတ်သင်ယူကြဖို့ စေတနာစေတသိက်နဲ့တိုက်တွန်းပါတယ်။ ပညာအားလုံးတတ်ကြပါစေ။ 

။ တောင်ကလေးဆရာတော် (၁၄/၁၂/၂၀၁၅) ရက်နေ့။

Featured Photo: Free photo Burma Child Asia Schoolboy School Monk Myanmar – Max Pixel

Loading

Categories
ပညာရေး

ကရင်စာပေအက္ခရာ ဖြစ်ပေါ်လာပုံ

တောမှီရဟန်း (တောင်ကလေးအေးရိပ်သာ – ဘားအံ)

ကရင်လူမျိုးတို့သည်နေထိုင်လာခဲ့သော မက်ဆိုပိုတေးမီးယားဒေသနှင့် ရှိနလွင်ပြင်မြစ်နှစ်မွာဒေသတွင် ကရင်လူမျိုးတို့သည် စာရေးခြင်းအတတ်ပညာကို တတ်မြောက်ခဲ့ကြပြီဟု သမိုင်းသုတေသီတို့က ဆိုကြ၏။

အစောဆုံးကမ္ဘာ့စာပေဘီစီ (၄၀၀၀)နှင့် (၃၀၀)ခန့်တွင် ဆူမာရီးယန်းလူမျိုးသည် မျှားသွားပုံ အက္ခရာနှင့် စာရေး၍ အီဂျစ်လူမျိုးတို့သည် အရုပ်စာဖြင့် ကမ္ဘာ့ပေါ်တွင် အစောဆုံးစာရေးနည်း ရေးသားကြသည်ကို သမိုင်းပညာရှင်တို့ကဆို၏။

ကမ္ဘာ့အနှံ့ဆူမားရီးယန်းလူမျိုးတို့သည် ကျူနီဖေါင်းစာရေးနည်းကို ဆီမိုက်အနွယ်ဝင် ဘက်ဘီလုံးနီးယန်းလူမျိုးနှင့် အဆီးနီးယန်းလူမျိုးတို့က ဘီစီ (၂၅၀၀)ခန့်တွင် လက်ခံရယူခဲ့ပြီး ၎င်းတို့ထံမှ တစ်ဆင့် အင်ဒိုဥရောပအနွယ်ဖြစ်သော ဟစ်တိုက်နှင့် ပါရှန်းလူမျိုးတို့ထံမှ ဘီစီ (၁၅၀၀) နှင့် (၆၀၀)ခန့်တွင် အသီးသီးပြန့်နှံ့ခဲ့သည်။

အနောက်ဆီမင်းတစ်အနွယ်သည် ဖီနီရှန်ကုန်သည်များထံမှတစ်ဆင့် ဂရိလူမျိုးတို့က စာရေးနည်း အတတ်ပညာကို ဘီစီ (၉၀၀)ရာစုခန့်တွင် ရရှိကြပြီးလျှင် ဂရိတို့ထံမှတစ်ဆင့် လက်တင်၊ ပြစ်သစ်၊ ဂျာမန်စသော ဥရောပဘာသာစပေများ ဖြစ်ထွန်းပေါ်ပေါက်ခဲ့ပေသည်။ ၁၅-ရာစုနှင့် စာပုံနှိပ် အတတ်ပေါ်ပေါက်လာခြင်းနှင့် သာသနာပြုပုဂိုလ်တို့၏ ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုကြောင့် စာရေးခြင်းအတတ်သည် ကမ္ဘာ့အနှံ့အပြားပျံ့နှံ့ခဲ့ပေ၏။

အာရှရောက်စာပေအက္ခရာအရှေ့တောင်အာရှနိုင်င့များဖြစ်သည့် အိန္ဒိယ၊ သီရိလင်္ကာ၊ နီပေါလ်၊ တိဗက်၊ မြန်မာ၊ ထိုင်း၊ ကမ္ဘောဒီးယား၊ လာအိုနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတို့၏ အသုံးပြုလျှက်ရှိသော အက္ခရာများမှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ဘီစီ (၇)ရာစုနောက်ပိုင်းတွင် ထွန်းကားလာသည့် ဗြဟ္မီအက္ခရာများဖြစ်၏။

ဆိမိတစ်အက္ခရာမှ ဗြဟ္မီအက္ခရာ

ဗြဟ္မီအက္ခရာသည် ဘီစီ (၈၉၀)ခန့်က ဖီနီရှန်ကျောက်စာများတွင် တွေ့မြင်ရသော မြောက်ပိုင်း ဆိမိတစ်အက္ခရာမှ ဆင်းသက်လာခဲ့ကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။ ၎င်းတို့အက္ခရာများကို မက်ဆိုပိုတေးမီးယားဒေသမှရှိသော လူမျိုးစုများက ယူဆောင်လာခဲ့ရာမှ ဘီစီ (၃)ရာစုခန့်က အသောကဘုရင်ကျောက်စာများကို ရေးထိုးထားသော အချိန်မှစ၍ ဗြဟ္မီအက္ခရာဟု အမည်တွင်လာခဲ့ခြင်းဖြစ်၏။

မြန်မာနိုင်ငံရှိ အက္ခရာ

မြန်မာနိုင်ငံတွင် ယနေ့ရေးသားသောအက္ခရာသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဘီစီ (၆)ရာစုခန့်တွင် စတင်ထွန်းကားခဲ့သော ဗြဟ္မီအက္ခရာပွားများဖြစ်ခဲ့ကြောင်း ပညာရှင်တို့က လက်ခံကြသည်။ အေဒီ (၄)ရာစုနှစ်ခန့်က သရေခေတ္တရာ ပျူလူမျိုးတို့ ရေးသားလျှက်ရှိသော အက္ခရာသည် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်းသုံး -ကဒမ္ဘ-အက္ခရာ-ဖြစ်ကြောင်း ပညာရှင်များက လက်ခံကြသည်။

(ခင်ဘကုန်း – ရွှေပေချပ် (၂၀) ကို လေ့လာပါ)

ကရင်လူမျိုး ပလ္လဝအက္ခရာ

ကရင်တို့သည် မက်ဆိုပိုတေးမီးယားဒေသရှိ ရှိနလွင်ပြင် မြစ်နှစ်မွှာဒေသမှ ရေးသားတတ်မြောက်သော စာပေကို မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိသောအခါ အက္ခရာသစ်များရေးသားတီထွင်လာ၍ မူလရေးသားသော -ဆိမိတစ်အက္ခရာ- ကို အသုံးမပြုတော့ဘဲ -ပလ္လဝအက္ခရာ-ကို ဆန်းသစ်တီထွင်ကာ ရေးသားလာခဲ့ကြသည်ဟု စာပေအက္ခရာသမိုင်းပညာရှင်တို့က ဆိုကြ၏။

မွန်နှင့်ကရင် အက္ခရာတူကြ

ကရင်တို့သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင်ရောက်ရှိနေထိုင်သောအခါ ကရင်တို့ရေးသားသော -ပလ္လဝအက္ခရာ-ဖြင့်ပင် မွန်လူမျိုးတို့သည်လည်း ၎င်းအက္ခရာစာနှင့် ရေးသားခဲ့ကြသည်ကိုတွေ့ရသည်။

ဘုရင်ရေးသော အက္ခရာ

ပလ္လဝအက္ခရာ-ဆိုသည်မှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် ရှေးအကျဆုံး အသုံးပြုသော -ဗြဟ္မီအက္ခရာ-မူကွဲဖြစ်ပါသည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် ဂုတ္ထဘုရင် အုပ်ချုပ်စဉ် ဂုတ္ထအက္ခရာ၊ ကဒမ္ပဘုရင်အုပ်ချုပ်လျှင် ကဒမ္ပအက္ခရာ၊ ပလ္လဝဘုရင်အုပ်ချုပ်လျှင် ပလ္လဝအက္ခရာသုံးကြောင်း သုတေသီတို့က ဆိုကြ၏။

အထက်မြန်မာနိုင်ငံ စာပေအင်အားစာအုပ်က ယနေ့ မြန်မာနိုင်ငံမှာ နေထိုင်တဲ့ တိုင်းရင်းသားအားလုံးတို့ရဲ့ ရေးသားတဲ့စာပေဟာ -ပလ္လဝအက္ခရာ-တွေပါဘဲ၊ ဒီအက္ခရာဟာ အိန္ဒိယကုန်သည်ထံမှ တစ်ဆင့် မြန်မာတိုင်းရင်းသားများလက်ထဲကို ရောင်ခဲ့တယ်လို့ သမိုင်းပညာရှင်တွေကဆိုတယ်။

မြန်မာနိုင်ငံမှာ ရေးသားတဲ့စာပေအများစုဟာ အက္ခရာသုံးတဲ့ သမိုင်းနဲပကြည့်ရင် ရခိုင်ပြည်နယ် ဘက်မှာ -ဂုတ္ထအက္ခရာ-နဲ့ သက္ကဋဘာသာကျောက်စာတွေမှာ တွေ့ရှိရပါတယ်။ ဟန်လင်းဘက်မှာက -ဂုတ္ထအက္ခရာ-နဲ့ ပျူဘာသာကျောက်စာတွေ တွေ့၇တယ်။ မြန်မာနိုင်ငံ -ဂုတ္ထအက္ခရာ-ဝင်ရောက်လာတာဟာ အေဒီ (၄၀၀)ထက်မစောဘဲ (၆၀၀)ထက် နောက်မကျဘူးလို့ သမိုင်းပညာရှင်တွေပြောပါတယ်။

သရေခေတ္တရာပျို့မှာရှိတဲ့ ပျူလူမျိုးတွေက ကဒမ္ပအက္ခရာသုံးတယ်။ (ဟန်လင်းပျူက – ဂုတ္ထအက္ခရာသုံးတယ်) သထုံနဲ့ မုတ္တမဘက်က မွန်လူမျိုးနဲ့ ကရင်လူမျိုးတို့မှာတော့ -ပလ္လဝအက္ခရာ-နဲ့ ခရစ်အေဒီ (၇၀၀)လောက်က စတင်ပြီးတော့ အသုံးပြုတယ်လို့ ခန့်မှန်းကြတယ်။ ဒီထက်စောရင်လည်း စောနိုင်တယ်။

ကရင်များကလည်း အဲဒီခေတ်လောက်ဘဲ ကရင်စာကို ပလ္လဝအက္ခရာနဲ့ ကရင်အသံထွက်အတိုင်းပွားပြီတော့ သုံးတယ်လို့ အချို့သုတေသီများက ဆိုတယ်။

ကျောက်စာမှတ်တမ်းတွေကို ကြည့်ရင်…

(၁) အနိရုဒ္ဒါ(အနော်ရထာ) ဘုရင်ဟာ ခရစ်နှစ် အေဒီ (၁၀၄၇-၇၇) နှစ်မှာ ဘုရင်မှတ်တမ်းကို သက္ကဋ၊ ပါဠိဘာသာရေးတဲ့စာနဲ့ ရေးမှတ်တယ်။

(၂) ကျန်စစ်သား(ထီးလှိုင်ရှင်)ဟာ ခရစ်နှစ်အေဒီ (၁၀၄၄-၁၁၁၃) ခုနှစ်မှာ မွန်ဘာသာနဲ့ မှတ်တမ်းတင်ထားပါတယ်။

(၃) အလောင်းစည်(၁) ဟာ ခရစ်နှစ်အေဒီ (၁၁၁၃-၁၁၆၃) ခုနှစ်မှာ ပါဠိဘာသာနဲ့ မှတ်တမ်းတင်ထားပါတယ်။

(၄) ရာဇကုမာရ(ကျန်စစ်သား) ရဲ့ သားဟာ ခရစ်နှစ်အေဒီ (၁၁၁၃) ခုနှစ်မှာ ပါဠိ+မွန်+ပျူ+ဗမာ(၄)မျိုးပါတဲ့ မြတ်စေတီကျောက်စာကို ပလ္လဝအက္ခရာနဲ့ ရေးထိုးထားပါတယ်။

(၅) နရပတိစည်သူမင်းဟာ ခရစ်နှစ်အေဒီ (၁၁၇၄-၁၂၁၉) ခုနှစ်မှာ ဗမာ (မြန်မာ)ဘာသာနဲ့ မှတ်တမ်းတင်ထားပါတယ်။

ရှေးဟောင်း ကရင်လူမျိုးတွေရဲ့ ရေးသားတဲ့ ပလ္လဝအက္ခရာဟာ မွန်လူမျိုးနဲ့ တပြိုင်တည်းအသုံးပြုခဲ့တယ်ဆိုတာကိုတော့ ခန့်မှန်းလို့ရပါတယ်။

ယနေ့ မြန်မာနိုင်ငံမှာ နေထိုင်ကြတဲ့ တိုင်းရင်းသား လူမျိုးများအားလုံး ရေးသားတတ်ကြတဲ့ -မြန်မာစာ-ဟာ ခရစ်နှစ်အေဒီ (၁၁၁၃) ခုနှစ်လောက်မှ အစောဆုံးပေါ်ပေါက်လာတယ်လို့ လေ့လာတွေ့ရှိရပါတယ်။

မွန်စာပေဟာ ခရစ်နှစ်အေဒီ (၁၀၄၄) ခုနှစ်မှာ သားတော်စောလူမင်း ခေတ်အဆုံး (၁၀၈၄) အေဒီ အထိနှင့် ကျန်စစ်သားမင်းလက်ထက် ခရစ်နှစ် အေဒီ (၁၀၈၄ မှ ၁၁၁၃)အေဒီနှစ်အထိ မွန်ဘာသာအစွမ်းကုန် ထွန်းကားသော အခါသမယလို့ ပါမောက္ခဒေါက်တာလု(စ်)က ဆိုပါတယ်။

ခရစ်နှစ်အေဒီ (၁၁၁၃ မှ ၁၁၇၃) ခုနှစ် အထိဟာ နှစ်ပေါင်း (၆၀)အတွင်း -မွန်စာပေနဲ့ မြန်မာစာပေ ကူးပြောင်းရေးကြားကာလ- လို့ မှတ်ယူကြတယ်။

နရပတိစည်သူမင်းလက်ထက် ခရစ်နှစ်အေဒီ (၁၁၇၄-၁၂၁၁)နှစ်အတွင်းမှာ မြန်မာစာပေ အရေးအသားဟာ ထီးသုံးနန်းသုံးဖြစ်လာခဲ့ပြီး အဲဒီအချိန်ကို မြန်မာဘာသာ အစွမ်းကုန်ထွန်းကားသော အခါသမယလို့ ပါမောက္ခဒေါက်တာလု(စ်)က ဆိုပါတယ်။

ယေဓမ္မာတွင် ပါသောစာ

အေဒီ (၄၀၀-၆၀၀) ခန့်တွင် ရခိုင်ပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း မြို့ဟောင်း (ဝေသာလီမြို့ဟောင်း) တောင်ခါးပန်းမှ တွေ့ရှိသော -ယေဓမ္မာ-ပါစာသည် အိန္ဒိယအရှေ့မြောက်ပိုင်းမှ ဂုတ္ထမင်းအက္ခရာဖြစ်ပြီး သက္ကဋဘာသာဖြင့်ရေးသည်။

အေဒီ (၅၀၀-၆၀၀) ခန့်တွင် သရေခေတ္တရာကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် တူးဖေါ်ရရှိသော ရွှေလွှာချပ် (၂၀) -ယေဓမ္မာ-ပါသောစာသည် ပျူအက္ခရာ (သို့မဟုတ်) ပလ္လဝအက္ခရာပါဠိဘာသာဖြင့်ရေးသည်။

အေဒီ (၅၀၀-၆၀၀) ရာစု ထိုင်းနိုင်ငံတောင်ပိုင်း ပရပထုံစေတီတော်ကြီးအနီး ကျောက်တုံးနှစ်ခုပေါ်တွင် -ယေဓမ္မာ-ဂါထာနှစ်ခုပါသော ပလ္လဝအက္ခရာဟာ မွန်ဘာသာဖြင့်ရေးသားသည်။

အစောဆုံးကရင်စာပေ

ကရင်လူမျိုးတို့ ရေးသားထားသောစာတွင် အစောဆုံး ရေးသားထားသောပေစာမှာ မြန်မာသက္ကရာစ် (၁၀၀၀- ၁၂၀၀) ခုနှစ်ခန့်လောက်က ရေးသားခဲ့သည်ဟု ဆို၏။ တနည်း (၁၈၇၃) ခုနှစ်က ကရင်ပေစာ စတင်ထွက်ပေါ်လာခဲ့။

ကရင်စာပေ (၅) မျိုး

၁။ လ်ုဝါ် (လဝိုက်) ကဗျာ

၂။ လင်္ကာ (လင်ကာ) အလင်္ကာ

၃။ သုပတ် (သလပတ်) စကားပြေအကျယ်

၄။ အ်ုခဝ့် (အခေါ့) အနက်အဓိပ္ပါယ်

၅။ လိက်အိင်း (လိုက်အိန်း) စကားပြေအကျဉ်း ဟူ၍ (၅)မျိုးရှိ၏။

အေဒီ (၁၈၃၂) ခုနှစ်သို့ ရောက်သောအခါ စကောကရင်ဘာသာဖြင့် အမေရိကန် နှစ်ခြင်းသာသနာပြု ရောက်လာသော ဒေါက်တာဂျွန်နသန်ဝိတ်က ပလ္လဝအက္ခရာ (တနည်းအားဖြင့်) မြန်မာအက္ခရာစာလုံးများကို အသုံးပြု၍ စကောကရင်အသံထွက် စာရေးနည်းကို တီထွင်ပေးခဲ့၏။ ထိုနောက် အေဒီ (၁၈၃၅)ခုနှစ်သို့ ရောက်သောအခါ ၎င်းပုဂိုလ်ကပင် ဂရိနှင့် ရောမအက္ခရာများကိုအသုံးပြုပြီး ပိုးကရင်အသံထွက် စာရေးနည်းကို တီထွင်ပေးခဲ့သည်။ ။

တောမှီရဟန်း (တောင်ကလေးအေးရိပ်သာ – ဘားအံ)

Featured image: Major subgroups of the Sino-Tibetan language family (original file User:Qrfqrmodifications User:KanguoleCC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons)

Loading

ကော်ဖီလေးတစ်ခွက်နှင့်
သတင်းစုံဖတ်ရှု့ရန်
ပျော်ရွှင်မှုကဖီး