အခန်း – ၁
စကားသံဖြစ်ပေါ်မှုနှင့် စကားသံသဘောတရား
စကားသံဖြစ်အင်္ဂါများ
လူ့နှုတ်မှထွက်၍ လူအချင်းချင်း အပြန်အလှန် ဆက်သွယ်နိုင်သော အနက်အဓိပ္ပာယ်ရှိသည့် အသံကို စကားသံဟုခေါ်ပါသည်။ စကားသံသည် ပြောသူနှင့်နာသူတို့ကြား ထိရောက်သော ဆက်သွယ်ရေး ကြားခံဖြစ်သည်။ လူ့ခန္ဓာကိုယ်တွင် စကားသံကိုဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သော အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများရှိသည်။ စကားသံ ထုတ်လုပ်ရာတွင် အဆုတ်မှထွက်လာသောလေသည် ထိုအင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းအသီးသီးကိုဖြတ်ကာ စကားသံကို ဖြစ်ပေါ်လာစေပါသည်။
အဆုတ်ထဲသို့ အသက်ရှူသွင်းပြီးပြန်ထုတ်လိုက်သောလေသည် အထက်သို့တက်လာရာ အသံကြိုးဟု ခေါ်သော လည်မျိုအတွင်းရှိ အမျှင်ကလေးနှစ်ခုကို ဖြတ်သန်းပြီးနောက် ခံတွင်းအတွင်းရှိ စကားသံဖြစ်အင်္ဂါ အစိတ်အပိုင်းများနှင့်ထိတွေ့ကာ စကားသံဖြစ်လာသည်။ ထိုသို့စကားသံများဖြစ်အောင် ဖန်တီးနိုင်သော အင်္ဂါ အစိတ်အပိုင်းများကို စကားသံဖြစ်အင်္ဂါဟုခေါ်ပါသည်။
စကားသံဖြစ်အင်္ဂါများသည် စကားသံဖြစ်ပေါ်စေရန်အတွက် သူ့အတိုင်းအတာနှင့်သူ လုပ်ဆောင် ပေးရသည်။ စကားသံဖြစ်အင်္ဂါများကို ယင်းတို့၏ လှုပ်ရှားနိုင်မှု၊ မလှုပ်ရှားနိုင်မှုအပေါ်မူတည်၍ ၂ မျိုး ခွဲခြားနိုင်ပါသည်။ ယင်းတို့မှာ-
(က) လှုပ်ရှားနိုင်သော စကားသံဖြစ်အင်္ဂါ
(ခ) မလှုပ်ရှားနိုင်သော စကားသံဖြစ်အင်္ဂါတို့ဖြစ်သည်။ `
လှုပ်ရှားနိုင်သောစကားသံဖြစ်အင်္ဂါ
လှုပ်ရှားနိုင်သော စကားသံဖြစ်အင်္ဂါများမှာ အောက်မေးခြမ်းနှင့် ဆက်စပ်လျက်ရှိသော အင်္ဂါအစိတ် အပိုင်းများဖြစ်သည်။ စကားသံဖြစ်ပေါ်စေရန် အကူအညီပေးသော အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်ပြီး ကရိုဏ်းဟု လည်းခေါ်သည်။ လှုပ်ရှားနိုင်သော စကားသံဖြစ်အင်္ဂါ ၇ မျိုးရှိသည်။ ယင်းတို့မှာ
(က) လျှာရင်း
(ခ) လျှာနောက်
(ဂ) လျှာလယ်
(ဃ) လျှာရှေ့ (လျှာဖျားအနီး)
(င) လျှာဖျား
(စ) အောက်နှုတ်ခမ်း
(ဆ) လျှာခင် တို့ဖြစ်သည်။
ထိုအင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများအပြင် လည်မျိုအတွင်းရှိ အသံကြိုးနှစ်ချောင်းသည်လည်း စကားသံ ထုတ်လုပ် ရာတွင် ပါဝင်ရသည့် လှုပ်ရှားနိုင်သော စကားသံဖြစ်အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည်။
မလှုပ်ရှားနိုင်သောစကားသံဖြစ်အင်္ဂါ
မလှုပ်ရှားနိုင်သော စကားသံဖြစ်အင်္ဂါများမှာ အာခေါင်အထက်ခြမ်းနှင့် ဆက်စပ်လျက်ရှိသော အင်္ဂါ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သည်။ စကားသံဖြစ်ပေါ်ရာ နေရာဖြစ်ပြီး ဌာန်ဟုလည်းခေါ်သည်။ မလှုပ်ရှားနိုင် သော စကားသံဖြစ်အင်္ဂါ ၇ မျိုးရှိသည်။ ယင်းတို့မှာ-
(က) လည်ချောင်း
(ခ) အာခေါင်ပျော့
(ဂ) အာခေါင်မာ
(ဃ) အာထိပ်
(င) သွား
(စ) အထက်နှုတ်ခမ်း
(ဆ) နှာခေါင်း တို့ဖြစ်သည်။
ကိုးကား ။ ။ မြန်မာစာ-ကျောင်းသုံးစာအုပ် (ဧကာဒသမတန်း) (၂၀၂၃-၂၀၂၄)
Reference Sources: Kaccāyana’s Pāḷi Grammar by Ven. Kaccāyana Mahāthera
