မဟာပညာ

အမူအကျင့်ကောင်း မကျင့်နိုင်လို့ မရပါ။ လွတ်လပ်ရေးတိုင်းပြည် ရှိတဲ့သူတိုင်း စာရိတ္တမဏ္ဍိုင် ယိမ်းယိုင်လို့ မဖြစ်ပါ။

ကမ္ဘာစစ်ကြီးမွေးထုတ်သူ
ဘယ်သူမဆို လွတ်လပ်မှု (လွတ်လပ်ရေး၊ လွတ်လပ်စွာ)တို့ကို လိုချင်၊ နေချင်ကြ တာချည်းပါပဲ။ လှောင်ချိုင့်တွင်းနေရတဲ့ ငှက်၊ ပခြုပ်တွင်း နေရတဲ့မြွေ၊ အကျဉ်းခံနေရတဲ့ အကျဉ်းသမား လွတ်လပ်မှုကို မလိုချင်ဘဲ မရှိပါ။ လူတိုင်း လွတ်လပ်မှုကို ဘာဖြစ်လို့ လိုချင်ကြပါသလဲ။ ဘာကြောင့် လွတ်လပ်ခြင်းကို မြတ်နိုးကြင်နာကြရပါသလဲ။
အရှင်တို့ မြန်မာပြည်ဟာ လွတ်လပ်ရေးရတာ ကြာပါပြီ။ လွတ်လပ်ရေးရလို့ လွတ်လပ်ရေးကို ထိန်းသိမ်းတဲ့ အတတ်ပညာရေးက လွဲချော်နေကြတယ်။ ရှေးခေတ်ကာလက လွတ်လပ်ရေးကို ထိန်းသိမ်းတဲ့ပညာကို စစ်ပညာလို့ သတ်မှတ်ကြတယ်။ သခင်ပညာလို့လည်း ခေါ်တယ်။ တိုင်းပြည်အတွက် အသက်ပေးတဲ့သူကို သားကောင်းရတနာများ ဆိုပြီး ချီးမွမ်း ကြတယ်။ စစ်မှုထမ်းလျက်နဲ့ ပါလီမန်အမတ်ကြီးတွေ လုပ်ကြတယ်။ ဒီလို လုပ်နိုင်တာကို ထိပ်တန်းရောက်တဲ့ တိုင်းပြည်၊ လွတ်လပ်တဲ့ နိုင်ငံသူ နိုင်ငံသား ပီသပေတယ်လို့ ချီးမွမ်းကြ တယ်။ ဒါပေမဲ့ သူတို့ခေတ်က ထိပ်တန်းရောက်တယ်ဆိုပေမယ့် ကမ္ဘာစစ်ကြီးကို မွေးထုတ်တဲ့ သူတွေ ဖြစ်ကြတာကြောင့် သခင်ပညာပဲခေါ်ခေါ်၊ ဘယ်လိုပညာပဲခေါ်ခေါ် လွဲချော်နေတာတော့ အမှန်ပါပဲ။

ကမ္ဘာဖျက်ပညာ
ပထမကမ္ဘာစစ်၊ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မွေးထုတ်တဲ့သူတွေဟာ ပဋိပက္ခကမ္ဘာသာမွေးထုတ်နိုင်ခဲ့ကြတာပါ။ ငြိမ်းချမ်းရေးကို မမွေးထုတ်နိုင်ကြပါဘူး။ နပိုလီယံ ဆိုသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို ကြည့်ပါ။ စစ်အောင်ပွဲ အလီလီ အောင်မြင်နေတယ် ဆိုပေမယ့် ငြိမ်းချမ်းရေးအောင်မြင်ခြင်း မဟုတ်ပါ။ မေ့လျော့ပြီး အောင်မြင်နေတဲ့သူပါ။ ကြာရှည်တဲ့ အောင်မြင်ခြင်း မဟုတ်ပါ။ စည်းစိမ်ယစ်မူးတဲ့ အောင်မြင်မှုဟာ အထူးအဆန်း မဟုတ်ပါ။ ရာဇဝင်၊ သမိုင်းမှာ လည်း အရိုင်းအစိုင်းသက်သက်မျှသာ ကျန်နေတာပါ။ ဘာမှအကျိုးမရှိတဲ့လုပ်ရပ်ကို (လွှတ် လပ်ရေး)ကို စစ်ပညာ၊ သခင်ပညာနဲ့ နှိုးထ၊ လှုံ့ဆော်ပြပေမယ့် ယခုခေတ်ကာလနဲ့ အလွန် ခြားနားနေပါပြီ။ တကယ်တော့ လွတ်လပ်ရေးဆိုတာ စစ်မတိုက်ဘဲ ရှိနေတာပါ။ မသိမ်းပိုက် ဘဲ ရှိနေတာပါ။ စစ်ကြောင့်နယ်ချဲ့၊ နယ်ချဲ့ကြောင့် ဖျက်ဆီးမှု ပြုလုပ်ကြတာပါ။ ဒီပညာမျိုးကို (သခင်ပညာ၊ အရှင်ပညာခေါ်တဲ့ ကမ္ဘာဖျက်ပညာကို) စစ်နဲ့ ကာကွယ်မှု ပြုနေကြတာဟာ (အားပေးနေတာဟာ) ထိပ်တန်းရောက်တဲ့သူတွေ ဒီအဆိုကို မကြေညာသင့်ပါဘူး။

အကြောက်တရား ရေးဆွဲထားတဲ့ပညာ
တိုင်းပြည်တစ်ပြည်ရဲ့ ဆုတ်ယုတ်မှု အတက်အကျဟာ အကြောင်းကြောင့် အကျိုး တရားတွေပါ။ ကောင်းသောအကြောင်း တရားများကို လိုက်နာတဲ့ ပြည်သူဟာ တိုင်းပြည်၊ လူမျိုး၊ အကျင့်တရား ကောင်းနေမှာပါ။အကျင့်ကောင်းတယ်၊ မကောင်းဘူး ဆိုတာက လွတ်လပ်ရေးနဲ့ မဆိုင်ပါဘူး။ လွတ်လပ်မှုနဲ့ မဆိုင်ပါဘူး။ လွတ်လပ်နေတဲ့ တိုင်းပြည်တစ်ပြည် ကို စစ်ရေးနဲ့ ကြေညာမယ် ဆိုရင်လည်း မထူးပါဘူး။ လွတ်လပ်ရေးအတွက်နဲ့ အသက်ပေး ကြတဲ့ခေတ်ကာလဆိုတာ ရှိခဲ့တယ်။ ဒီမိုကရေစီ၊ ဆိုရှယ်လစ်၊ ကိုလိုနီ၊ ကွန်မြူနစ် စတဲ့ နိုင်ငံရေးလမ်းစဉ်အတွက်နဲ့ အသက်ပေးစွန့်စားတဲ့သူတွေ အများကြီးပါပဲ။ ဒီလမ်းစဉ်၊ ဒီအတွေး ဟာ လူတစ်ဦးတစ်ယောက်ထဲက တွေးခေါ်ဖန်တီးတဲ့ လူမှုပညာပါ။ ဒီလူမှုပညာဟာ လူကို ကောင်းကျိုးပေးတာ ဘာတစ်ခုကောင်းမှ မပါပါ။ အမိန့်၊ စည်းကမ်း၊ ဥပဒေထုတ်ပြီး ခုံရုံး တင်တဲ့ အတတ်ပညာသက်သက်ပါ။ ဒီပညာမျိုးကို မျိုးစေ့ချလို့ ခဏ ခဏ အယူကွဲပြား ခြားနားကြတာဟာ ဘေးကင်းတဲ့ ပညာရေး မဟုတ်ပါ။ ဘေးမကင်းတဲ့ပညာကို လူတွေ ဘယ်လိုတွေးတွေး၊ ဘယ်လို ယူဆယူဆ တွေးလို့၊ ယူဆလို့ မကုန်မဆုံးနိုင်ပါ။ ပုဂ္ဂိုလ်ယူဆမှု ကို ကိုးကွယ်သင်ယူ မှတ်သားထားမှုဟာ ကိုယ်တွင်းဉာဏ်ထဲက အသိအမြင် ဖြစ်မလာပါ။ မကျင့်ဘဲ သိတဲ့ ဉာဏ်ပညာအားလုံးဟာ ဘေးကင်းရန်ကွာတဲ့ ပညာမဟုတ်၊ အကန်းပညာပါ။ လူမှုအခွင့်အလမ်းပညာပါ။ စာရိတ္တ အထောက်အကူပြုတဲ့ ပညာမပါဘဲ အကြောက်တရား ရေးဆွဲထားတဲ့ ပညာမျိုးဟာ လူမှုဘဝနိုင်ငံရေးထဲက လွတ်လပ်ရေးပေးတဲ့ပညာ မဟုတ် ကြောင်း ထင်ရှားပါပြီ။

ကျန်းမာရေးနဲ့ ပညာရေး မပြည့်စုံ

ယနေ့အရှင်တို့ တိုင်းပြည်ဟာ လွတ်လပ်တဲ့ အချုပ်အခြာပိုင်စိုးတဲ့ တိုင်းပြည်ပါ။ လွတ်လပ်ရေးကို ရယူပိုင်ဆိုင်လိုတဲ့ စိတ်ဓာတ်ကြောင့် စုပေါင်း၊ ပူးပေါင်းပြီးတော့ လွတ်လပ် ရေးကို ရယူကြတာပါ။ တစ်ယောက်ကောင်း၊ တစ်ဦးကောင်းနဲ့ ရယူခဲ့တဲ့ လွတ်လပ်ရေး မဟုတ်။ သခင်ပညာနဲ့ လွတ်လပ်ရေးကို ရယူခဲ့ခြင်းမဟုတ်။ အကျင့်ကောင်း၊ စနစ်ကောင်း စည်းကမ်းသေဝပ်စွာနဲ့ ရယူခဲ့တဲ့ လွတ်လပ်ရေး ဖြစ်တယ်။ မှန်ပါပြီ။ လွတ်လပ်ရေးရှိတဲ့ တိုင်းပြည်ကြီး ဖြစ်ပေမယ့် လွတ်လပ်မှုပညာရပ်ဝန်း ကောင်းစွာ (ကောင်းကောင်း) မသင်ယူ ကြရတာကြောင့် လူမှုအတတ်ပညာအမျိုးမျိုးနဲ့ ဝေးကွာကြရတယ်။ ဘာသာတရား၊ ဘာသာ ရေး အတတ်ပညာ အားကောင်းကြပေမယ့် လွတ်လပ်ရေးတရား၊ လွတ်လပ်မှုအတတ်ပညာ သင်ယူတတ်မြောက်မှု နည်းပါးကြတာကြောင့် ယနေ့ချိန်တိုင် နိုင်ငံရေးအတွေးအမြင်များ လွဲမှားတိမ်းချော်နေတုန်းပါပဲ။ ကောင်းသော အကြောင်းတရားကောင်းကို လိုက်နာနိုင်ကြတဲ့ ပြည်သူတွေ နည်းပါးခြင်းကြောင့်နဲ့ လူထုကျန်းမာရေး အတတ်ပညာရပ်များ အသိဉာဏ်များ အသိဉာဏ်ကြွယ်ဝမှု အားနည်းနေကြသေးတာကြောင့် အရှင်တို့ရဲ့ မြန်မာပြည်သူပြည်သားတွေ ဟာ ကျန်းမာရေးနဲ့ ပညာရေး မပြည့်စုံနိုင်ကြဘဲ ရှိနေပါသေးတယ်။

အသိပညာနဲ့ အတတ်ပညာ အားနည်းနေကြလို့

ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်၊ ထိန်းသိမ်းမှုအားနည်းတဲ့လူမျိုးဟာ ပညာရေး အထွတ် အထိပ်သို့ မရောက်နိုင်ကြပါ။ ပညာရေးအထွတ်အထိပ်သို့ မရောက်နိုင်ကြရခြင်းရဲ့ အကြောင်း ရင်းဟာ အခြေခံကျန်းမာရေးကို မစောင့်ရှောက်၊ မကာကွယ်တတ်လို့ပါပဲ။ ယနေ့ ကမ္ဘာ့ လူဦးရေ သုံးချိုးတစ်ချိုးစာဟာ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်ထိန်းသိမ်းမှု အားနည်းနေကြသေး တယ်လို့ ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ကြီးတွေက ဝေဖန်ပြောဆိုထားတာကို တွေ့ရတယ်။ အထူး သဖြင့် ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှု အားနည်းရခြင်းအကြောင်းရင်းက အခြေခံအတတ်ပညာနဲ့ အသိပညာ အားနည်းနေကြလို့ပါပဲ။ အတတ်ပညာနဲ့ အသိပညာအား နည်းရခြင်းဟာလည်း ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက် ထိန်းသိမ်းမှု အားနည်းနေကြလို့ပါပဲ။

စည်ပင်ဖွံ့ဖြိုးသောတိုင်းပြည် ဖြစ်လာမှာ မဟုတ်

ကိုယ်ကျန်းမာ၊ စိတ်ချမ်းသာရတဲ့ အမျိုးသားအားလုံးဟာ မရ၊ မထွန်းကားတာ မရှိပါ။ ဘေးများ မကင်းကြတာ မရှိပါ။ ကျန်းမာလို့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာဖွံ့ဖြိုးပြီး အထွတ်အထိပ် သိတဲ့ ဉာဏ်ပိုင်ရှင်တွေ ကမ္ဘာပေါ်မှာ မရှားပါ။ လောကီအတွက် ကောင်းကျိုး၊ ဆိုးကျိုး နားလည်တဲ့သူ၊ ဆိုးကျိုးမပါ၊ ကောင်းကျိုးသက်သက် နားလည်တဲ့သူတွေဟာ အခြေခံကြောင်း တောင်ကလေး ဓမ္မစာပေတိုက်ရင်းက ကျန်းမာရေးအာဟာရဓာတ်ပါပဲ။ အာဟာရဓာတ်(အာဟာရပစ္စည်း) အခြေခံအကြောင်း ရင်း မကောင်း(မပြည့်စုံ)တဲ့သူဟာ ထိုးထွင်းမှုဉာဏ်အဆင့်ဆင့် မသိမမြင်နိုင်ပါ။ ထိုးထွင်း ဉာဏ်အားနံ့ရင် အသိဉာဏ်ပညာ အားနည်းတယ်။ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ၊ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အားနည်း ပြီးဖြစ်ရင် အကျင့်ကောင်း၊ အကျင့်မြတ်တွေ သေချာစွာ မကျင့်ကြံနိုင်ဘဲ အာဟာရပစ္စည်း ဓာတ်တွေ ချို့ယွင်းတယ်။ အာဟာရဓာတ် ချို့ယွင်းမှုကြောင့် ရုပ်နာမ်တရား အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်စေနိုင်တဲ့ ဉာဏ်မူရင်းတွေ ပြတ်စဲပြီး အကျင့်မပါတဲ့ အမူအကျင့်မကောင်းတာတွေ (မကောင်းမှုတွေ) ပြုမူမှု ရဲတင်းပြီး မဆုံးနိုင်တဲ့ အဆုံးအဖြတ်တွေ များလာတယ်။ ဒီဓလေ့ ကြောင့် ဉာဏ်မပါတဲ့ အခြေခံလွတ်လပ်မှုတွေ၊ စည်းမသေကမ်းမသေတဲ့ လူမှုအကျင့်စရိုက် ဆိုးတွေ ဖြစ်လာကြတယ်။ ဒီလိုစိတ်ဓာတ် (စိတ်ထား)မျိုးနဲ့ တိုင်းပြည်ကို တည်ထောင်နေသမျှ ကာကွယ်နေသမျှ စည်ပင်ဖွံ့ဖြိုးသောတိုင်းပြည် ဖြစ်လာမှာ မဟုတ်။ (ဖြစ်မလာပါ။)

ဆင်ခြင်တုံတရားနဲ့ ဆင်ခြင်

ကမ္ဘာပေါ်မှာ လူမျိုးအသီးသီးထဲက လွတ်လပ်တဲ့ လူမျိုးတစ်မျိုးအဖြစ်နဲ့ မြန်မာပြည် မြန်မာလူမျိုး ရှိခဲ့တာ အမှန်ပါပဲ။ လူမျိုး၊ နိုင်ငံ၊ တိုင်းပြည် ထူထောင်ထားနိုင်မှ ရှိပါရက်နဲ့ ယနေ့အချိန်တိုင် တစ်မျိုးသားလုံးရဲ့ အကျင့်စာရိတ္တ ကောင်းမွန်မြင့်မြတ်ရေးအတွက် အထွတ် အထိပ်သို့ ဘာကြောင့် မရောက်ကြရသေးသလဲ။ ဘာကြောင့် ညီညွတ်မှု မရှိကြရသေးသလဲ။ ဘာတွေများ လိုအပ်နေသလဲ။ ဘာတွေများ ဖြည့်ဆည်းပေးကြရမလဲ ဆိုတဲ့အကြောင်း(ကိစ္စ) ကို တွေးကြည့်မိကြမှာပါ။ အရှင်တို့ဟာ ကျန်းမာရေးအာဟာရဓာတ် ပြည့်စုံနိုင်မှုအင်အားနည်း ကြတာကြောင့် ပညာရေးအဆင့်အတန်း၊ တွေးခေါ်ရေး အသိအမြင် အားနည်းနေကြတယ်။ // အားနည်းမှု များပြားတာကြောင့် သည်းခံ၊ ခွင့်လွှတ်မှုစိတ်ဓာတ် နည်းပါးကြတယ်။ တစ်ဦး အပေါ် တစ်ဦးက အတွေးအမြင် လွဲမှားကြတယ်။ အထင်သေးကြတယ်။ အမြင်သေးကြ တယ်။ ရိုသေလေးစားကြမှု၊ ရိုင်းပင်းစွာ ကူညီကြမှု အားနည်းကြတယ်။ မိသားစုအရေး မလုံလောက်မှုကြောင့် တိုင်းပြည်အရေးအတွက် လုံလုံလောက်လောက် မထိန်းသိမ်းမကာကွယ် နိုင်ကြဘဲ အချင်းချင်း လေးစားမှု ကြင်နာချစ်ခင်ရမှုတရားတွေလည်း နည်းပါးကြကုန်တယ်။ ဒီလိုဖြစ်လာရတာဟာ (ဖြစ်လာနေရတာကို) ဦးဆောင်သူတွေရဲ့ အပြစ်သက်သက်တစ်ခုတည်း လို့ မမြင်ကြဘဲ အခြေခံအမာခံ မကောင်းလို့ပဲ။ ဒါမှမဟုတ် မကောင်းလို့သာ ဆင်ခြင်တုံ တရားနဲ့ ဆင်ခြင်ရမယ်။ မြင်ရမယ်။

ဒုက္ခရောက်ကြရတဲ့ တိုင်းပြည်တွေ

မြန်မာတိုင်းပြည်ဟာ အုပ်ချုပ်ရေး ကြမ်းလွန်းတာကြောင့်၊ ဒါမှမဟုတ် အုပ်ချုပ်ရေးညံ့လွန်းတာကြောင့် တိုးတက်မှု နောက်ကျခဲ့ပြီး နောက်ကျကျန်နေကြရတယ်လို့ ပြောဆိုနေ ကြတာကို ကြားရတယ်။ တိုင်းပြည်တိုးတက်မှုဟာ အုပ်ချုပ်ရေးကောင်းဖို့သက်သက်နဲ့မဆိုင် ပါ။ အုပ်ချုပ်ရေး ဘယ်လိုညံ့ညံ့ လူကောင်းဖို့သာ ပဓာနကျပါတယ်။ အုပ်ချုပ်ရေးကောင်းလို့ အရင်းအမြစ်ကမှ မကောင်းရင် တိုးတက်နိုင်စရာ အကြောင်းမမြင်ပါ။ နေရာတကာမှာ တိုးတက်လို့သာ ထင်ရပေမယ့် ဆုတ်ယုတ်ပျက်စီးစရာတွေ အများကြီးနဲ့ ပေးဆပ်ရတယ်။ ပေးဆပ်ရမှုထဲက အကျင့်စာရိတ္တပျက်ယွင်းမှုနဲ့ ပေးဆပ်ကြရတဲ့ တိုင်းပြည်မှာ ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှု၊ ပညာရေးဆုတ်ယုတ်မှု၊ အမိန့်ထုတ်မှုနဲ့ပဲ အချိန်တွေ ကုန်ပြီး ထင်သလို ခရီးမပေါက်ဘဲ ဒုက္ခရောက်ကြရတဲ့ တိုင်းပြည်တွေ အများကြီးပါပဲ။

လွတ်လပ်ရေးလား၊ ငြိမ်းချမ်းရေးလား

၂ဝ၁၂ ခုနှစ်အတွင်း နိုင်ငံတကာမှာရှိကြတဲ့ တိုင်းပြည်အချို့ရဲ့ လူမှုရေး၊ နိုင်ငံရေး အရှုပ်အထွေးတွေကိုကြည့်ရင် အရှင်တို့တိုင်းပြည်နဲ့စာရင် အရှင်တို့တိုင်းပြည်မှာ ပိုပြီး ငြိမ်းချမ်း ပါသေးတယ်။ ငြိမ်းချမ်းရေး ကြွေးကြော်ထားကြတဲ့တိုင်းပြည်တွေ၊ လွတ်လပ်ရေး ကြွေးကြော် ထားကြတဲ့ တိုင်းပြည်တွေ ယခုအချိန်အခါမှာ လွတ်လပ်ရေးရော၊ ငြိမ်းချမ်းရေးပါ သူတို့တွေ ဘာဖြစ်လို့ မခံစားကြရပါသလဲ။ သူတို့တိုင်းပြည် လွတ်လပ်ရေးရခဲ့တာ နှစ်လကြာရှည်စွာ ရှိနေပြီပဲ မဟုတ်လား။ အခုမှ ဆူဆူပူပူနဲ့ တိုက်ခိုက်ကြ၊ ဝေဖန်ကြ၊ ဆဲကြဆူကြ၊ ရန်ဖြစ်ကြနဲ့ အမူအကျင့်ကောင်းတွေ ပျောက်ပြီး၊ ဆိုးတဲ့အမူအကျင့်တွေ ထားပြီး၊ ဒေါသတွေ၊ အာဃာတ တွေ ထားပြီး သောင်းကျန်းမှု ဖြစ်လာကြတယ်။

ဒီလို ဖြစ်လာရခြင်းအကြောင်းရင်းကို ရှာကြည့်ရင် အခြေခံအရ
(၁) လူမှုဘဝဖြစ်စဉ်အကြောင်း (အရေး)(ကိစ္စ)ကို နိုးနိုးကြားကြား ဂရုမစိုက်ခြင်း၊
(၂) လူထုကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု အားနည်းခြင်း၊
(၃) အခြေခံပညာရပ်များ ထိရောက်စွာ မသင်ပြနိုင်ခြင်း၊ သင်ယူမှု အားနည်းခြင်း၊ 
(၄) နိုင်ငံရေးနည်းကို စစ်ရေးအရဖြေရှင်းခြင်း၊
(၅) အစွန်းရောက်သော ထိတွေ့မှု ဘာသာတရားနောက်ကို အားသာခြင်း၊
(၆) အကျင့်စာရိတ္တ စောင့်ထိန်းမှု နည်းပါးခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်လာခဲ့တယ်လို့ (များသောအားဖြင့်) ယူဆနိုင်ပါတယ်။

ကျယ်ဝန်းတဲ့ ကောင်းကျိုးတရား

တစ်မျိုးသားလုံးရဲ့ အမျိုးသားရေးအတွက်ကို ငါဟူသော မာန်ယစ်တဲ့ စရိုက်ဆိုး ကြောင့် လူသားကို လူလိုမမြင်ဘဲ (နိုင်ငံသားကို နိုင်ငံသားအဖြစ် မမြင်ဘဲ) ပြည်စိုးပိုင်နက်အုပ်စိုးလိုတဲ့ သမစိတ်မဟုတ်တဲ့စိတ်ကြောင့် စိတ်ဓာတ်ချင်း ကွဲပြားလာကြပြီး တော်လှန်စစ် တွေ ခင်းကျင်းကြတယ်။ အဆိုးတရားတွေနဲ့ နိုင်ထက်စီးနင်း ပြုမူကြတယ်။ အသက်ချကံတွေ ကျူးလွန်ကြတယ်။ မိသားစုတွေ ကွဲကွဲကွာကွာ ဖြစ်ကြရပြီး စားစရာ၊ ခိုစရာတွေ မဲ့ပြီး အားကိုးရာပါ မဲ့သွားကြတဲ့ လွတ်လပ်တဲ့ တိုင်းပြည်အချို့ရဲ့ အဖြစ်အပျက်ကို တွေ့ရတဲ့အခါ စိတ်ချမ်းသာစရာ၊ အတုယူစရာ၊ အားရစရာတစ်ခုမှ မပါဘဲ ဖြစ်နေတယ်။ ဒီလိုအဖြစ်မျိုး မြင်ရ တွေ့ရ ကြုံရတဲ့ နိုင်ငံသားတွေဟာ အဖြစ်စုံ ဒဏ်ရာစုံမှုကြောင့် ငြိမ်းချမ်းရေး၊ လွတ်လပ်ရေး ပေးနေတာတောင်မယုံဘဲ (အယုံအကြည်မရှိ) ရှိနေကြတယ်။ မိုက်တဲ့အကျင့် စရိုက်ကို ကိုးကွယ်။ နောက်လိုက်ပါများရင် လိမ္မာယဉ်ကျေးဖို့အတွက် ခက်ခက်ခဲခဲ ရှိမယ့်။ ယုံကြည်ချက် ပြန်လည်တည်ဆောက်နိုင်ဖို့အတွက် အသိဉာဏ်ကျယ်ဝန်းတဲ့ ကောင်းကျိုးတရား ရှေးရှုလာတတ်ရေးကို ကြိုးစားရမယ်။

လူတစ်ဦးဟာ –
(၁) အများကောင်းကျိုး ရှေးရှုတတ်ခြင်း၊
(၂) မျှတသောစိတ်ရှိခြင်း၊
(၃) ကိုယ်ချင်းစာတရား ထားတတ်ခြင်း၊
(၄) အမျိုးကို ချစ်ခြင်း (တိုင်းပြည်ကို ချစ်ခြင်း) စိတ်ဓာတ် ထားတတ်ဖို့ လိုတယ်။ မိမိတစ်ဦးတည်း ကောင်းကျိုးပြုတာထက် အများကောင်းကျိုး မပြုဘဲ မရပါ။ အများအကျိုး သယ်ပိုးရွက်ဆောင်နိုင်တဲ့သူဟာ ကိုယ်ကျင့်တရား ကောင်းမွန်လို့ပဲ။ ကိုယ်ကျင့် ကောင်းတရားရှိတဲ့သူဟာ အများအကျိုး ကောင်းကျိုးကိုပဲ ဦးတည်ပါတယ်။ အကျိုးကောင်းကို လိုလားတဲ့စိတ်ဓာတ်ဟာ အလွန်မြင့်မြတ်တဲ့စိတ်ဓာတ် ဖြစ်ပါတယ်။ စိတ်ဓာတ်မြင့်မြတ်သူရဲ့ အလုပ်ဟာ ကျယ်ဝန်းတဲ့ ကောင်းကျိုးတရားပေးတဲ့အလုပ် ဖြစ်ပါတယ်။

မြင့်မားကျော်ကြားသော မြန်မာပြည် ဖြစ်အောင်

နောက်ဆုံး (နောက်ပိတ်ဆုံး) မှာ ရောက်သွားကြတဲ့သူတွေဟာ ထိပ်ဆုံးပြန်ရောက်ဖို့ အလွန်ကြိုးစားရမယ်။ ကျယ်ဝန်းတဲ့ နိုင်ငံရေးလောကကို အရှင်တို့ ပြည်သူပြည်သားတွေ လေ့လာမှတ်သားနိုင်ကြပြီး တိုင်းပြည်၊ လူမျိုး ဆုတ်ယုတ်မှုမရှိ အလျင်အမြန် ဦးမော့လာ အောင် ပူးပေါင်း၊ စုပေါင်းအားထုတ်ကြဖို့ လေးနက်တဲ့ စိတ်အဆုံးအဖြတ် ထားရမယ်။ မြန်မာပြည် တစ်သက်လုံး မပျက်စီးအောင်၊ ဆုတ်ယုတ်မှုမရှိအောင်၊ မူဘောင်စနစ်ကောင်း နဲ့ တည်ထောင်ကြပြီး မြင့်မားသောကျော်ကြားသော “မြန်မာပြည်” ဖြစ်အောင် ဖန်တီးကြဖို့ တိုက်တွန်းပါတယ်။

တိုင်းပြည်တိုးတက်မှုဟာ အုပ်ချုပ်ရေးကောင်းဖို့ သက်သက်နဲ့ မဆိုင်ပါ။ အုပ်ချုပ်ရေး ဘယ်လိုညံ့ညံ့ လူကောင်းဖို့သာ ပဓာနကျပါတယ်။ အုပ်ချုပ်ရေးကောင်းလို့ အရင်းအမြစ်ကမှ မကောင်းရင် တိုးတက်နိုင်စရာအကြောင်း မမြင်ပါ။

ကိုးကား။ တောမှီရဟန်း၏ “အဝိဟိံသာနိုင်ငံရေး (၂၀၁၆)၊ စာမျက်နှာ ၂၉၁-၂၉၇၊ အဝိဟိံသာနိုင်ငံရေး (၃၇)” မှကောက်နုတ်ရေးသားဖော်ပြခြင်းဖြစ်သည်။

လူတိုင်း စွမ်းရည်သတ္တိ ကြီးမားရမည်။

အကျိုးပြုလုပ်ငန်း မဟုတ်

မျက်စိနဲ့ မြင်နိုင်တဲ့လောကကို ကြည့်ရုံလေးနဲ့ ဒီလောကအားလုံးကို သိမြင်နိုင်မယ် မဟုတ်ပါ။ ကောင်းသူ၊ ဆိုးသူတွေရဲ့ အပြုအမူ၊ အကျင့်တရားတွေဟာလည်း သာမန်မျက်စိ ကြည့်ရုံလေးနဲ့ မသိမြင်နိုင်သလို နိုင်ငံရေးမျက်နှာပြင်ပေါ်မှာ ပေါ်ပေါက်လာတဲ့အမိန့် (ပေါ် ပေါက်ခဲ့မည့်အမိန့်) တွေဟာလည်း နိုင်ငံရေးသမားမဟုတ်တဲ့သူတွေ နားလည်နိုင်ကြမှာ မဟုတ်ပါ။ နိုင်ငံရေးလောကထဲက ထွက်ပေါ်လာတဲ့ အမိန့်၊ အာဏာ၊ အုပ်ချုပ်မှု၊ စီမံမှုတွေ ဟာ နှိပ်စက်မှု၊ ညှဉ်းပန်းမှု ကင်းလွတ်ခြင်း မရှိရင် လူသားအတွက် အကျိုးပြုလုပ်ငန်းလို့ မဆိုနိုင်ပါ။

ပျက်သုဉ်းစေပါတယ်

ယနေ့ ကမ္ဘာ့နိုင်ငံရေးကျက်သရေဟာ အခွင့်အရေးဆိတ်သုဉ်းရေးပြဿနာ၊ တန်းတူ ရေးပြဿနာ၊ မညီမျှရေးပြဿနာ၊ မညီညွတ်ရေးပြဿနာ သက်သက်မျှသာ ပြသနိုင်ပါတယ်။ ဒီပြသချက်ဟာ နိုင်ငံရေးကျက်သရေလို့ မဆိုနိုင်ပါ။ နိုင်ငံရေးကျက်သရေဟာ အရာခပ်သိမ်း ငြိမ်းချမ်းရေးပဲ ဖြစ်ရမယ်။ ဘယ်ကာလ၊ ဘယ်ဒေသတွေမှာမဆို မငြိမ်းချမ်းရင် ကျက်သရေ မရှိပါ။ ကြမ်းတမ်းခြင်း၊ ပူပင်ခြင်း၊ ထိုင်းမှိုင်းခြင်း၊ ပျံ့လွင့်ခြင်း၊ တုန်လှုပ်ခြင်း၊ အကျိုးမဲ့ခြင်း၊ ညှဉ်းဆဲခြင်းစသော ညှဉ်းဆဲမှု မကင်းတဲ့နိုင်ငံရေးဟာ ကျက်သရေ အလွန်မဲ့ရိုင်းနေပါတယ်။ အရာခပ်သိမ်း အကျိုးကောင်းတရားများ ယုတ်မာစေပါတယ်။ ပြဿနာအရပ်ရပ်ကို မွေးထုတ် ပေါက်ပွားစေတဲ့ နိုင်ငံရေးဟာ အကြမ်းဖက်တဲ့နိုင်ငံရေးပါပဲ။ အကြမ်းဖက်ခြင်းဟာ လူသားတွေရဲ့ မူလကျက်သရေ အခွင့်အရေးကို ပျက်သုဉ်းစေပါတယ်။

အဆုံးသတ်နိုင်မှာ မဟုတ်

လောကမှာ တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးကို ပညာပေးထိန်းသိမ်းတာ၊ ပြုစုပျိုးထောင်တာ၊ အပြစ်ဒဏ်ပေးတာတွေ လုပ်နေတာဟာ တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးအတွက် အကျိုးကောင်း မဟုတ် ပါ။ အကျဉ်းထောင်၊ အချုပ်ခန်း၊ ပြုပြင်ရေးစခန်း ဆိုတာလည်း တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးအတွက် အခါခပ်သိမ်း ငြိမ်းချမ်းသာယာစေမည့်အလုပ် မဟုတ်ပါ။ အခြေခံလိုအပ်ချက်များ မဟုတ်တာ ကြောင့် မတရားမှုကို ပို၍တိုးပွားစေနိုင်တယ်။ တကယ်တော့ လူတိုင်းမှာ အရည်အချင်းနဲ့ အရည်အသွေး မမြင့်မားရင် တိုင်းပြည်အတွက် တိုးတက်မြင့်မားအောင် ဘယ်လိုလုပ်လုပ် မတိုးတက်နိုင်ပါ။ တိုင်းပြည်တစ်ပြည်မှာ ကြောက်မက်ဖွယ်ရာ ဆိုးဝါးမှုပြင်းထန်ရင် ရက်စက် အကြမ်းဖက်မှုလုပ်ငန်းတွေ အဆုံးသတ်နိုင်မှာ မဟုတ်ပါ။

ဖြတ်တောက်နိုင်မှာ မဟုတ်ပါ တိုင်းပြည်တစ်ပြည်မှာ
(၁) မတရားသဖြင့် နစ်နာနေသူများကို ကာကွယ်ပေးနိုင်ကြပြီလား။
(၂) ဥပဒေချိုးဖောက်နေတဲ့သူတွေကို ထိန်းချုပ်တားမြစ်နိုင်ကြပြီလား။
(၃) အများပြည်သူ ကိုယ်၊ စိတ်၊ ကျန်းမာ၊ ချမ်းသာရေးအတွက် လုံခြုံစိတ်ချရတဲ့ နယ်ပယ်များ ဖန်တီးပေးနိုင်ကြပြီလား ဆိုတဲ့ လူမှုဘဝ ငြိမ်းချမ်းရေး အခြေခံသုံးပါးကို မဆောင်ရွက်ပေးနိုင်သမျှ အကြမ်းဖက်မှုကို ဘယ်တော့မှ ဖြတ်တောက်နိုင်မှာ မဟုတ်ပါ။

ပြည်သူကို ပစ်မှတ်ထား

ယနေ့အကြမ်းဖက်မှုရဲ့ ပစ်မှတ်ဟာ အရပ်သားပြည်သူကို ပစ်မှတ်မထားဘဲ မရှိပါ။ အာဏာတစ်ခုရယူတဲ့နေရာမှာ ပြည်သူကို ပစ်မှတ်ထားခြင်းဟာ ကောင်းတဲ့နိုင်ငံရေး အစဉ် အလာ မဟုတ်ပါ။ လူ့အဖွဲ့အစည်းတွေဟာ ဒုက္ခဆင်းရဲမှု ကြုံလာရင် ဝင်ရောက်တားဆီးဖို့၊ ကာကွယ်ဖို့ မပျက်ကွက်သင့်ပါ။ အပြည်ပြည်၊ အရပ်ရပ် ငြိမ်းချမ်းရေး မတည်ဆောက်နိုင် ခြင်းဟာ လူမှုအန္တရာယ်ကြီးစိုးမှုခံရမှာ သေချာတယ်။ လူမှုအန္တရာယ် လျော့ပါးဖို့အတွက် မကျိုးလွယ်မပဲ့လွယ်သော လူမှုဘဝနိုင်ငံရေး အခြေခံအုတ်မြစ်ကောင်းကို တည်ဆောက်ပေးနိုင် ရမယ်။ အကြမ်းဖက်တဲ့နိုင်ငံရေးဟာ ဘယ်လှုပ်ရှာမှုမျိုးမဆို ချန်လှပ်ထားခြင်း၊ မပါဝင်ခြင်း၊ မပူးပေါင်းခြင်းနဲ့ ဗဟိုပြုထားရမယ်။ မတရားမှုပြုတဲ့သူကို အရှက်ရစေရမယ်။ အာဏာ စွမ်းရည် တိုးချဲ့တဲ့သူကို ဝိုင်းပယ်မှုနဲ့ အနိုင်ယူရမယ်။ ဖိအားပေးရမယ်။ အရှင်တို့ရဲ့ ရပိုင်ခွင့်များကို ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှု ကင်းရမယ်။ ခြိမ်းခြောက်မှု ကင်းရမယ်။ ကြောက်လန့်မှ ကင်းရမယ်။ နားလည်အသိအမှတ်ပြုပေးခြင်း မသိတဲ့ ခေါင်းဆောင်ကို ဥပေက္ခာပြုရမယ်။ စိတ်ရှည်သည်းခံခြင်း မရှိတဲ့ ခေါင်းဆောင်ကို ပညာပေးရမယ်။ စမ်းသပ်ရမယ်။

တရားမျှတမှုကို ဖျက်ဆီးခြင်း

လူတွေဟာ လိုအပ်ချက်မပြည့်စုံရင် တရားမျှတမှုမရှိကြောင်း တွေးထင်လာတတ် စမြဲပါ။ နှိမ့်ချခံရသူ၊ မတရားပြုခြင်း ခံရသူလို့ မြင်လာတတ်ပါတယ်။ စဉ်းစားလာတတ် ပါတယ်။ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ၊ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ချို့ယွင်းမှု များပြားလာတဲ့ လူမှုအဖွဲ့အစည်းဟာ ကာကွယ်မှုအမျိုးမျိုးလည်း စဉ်းစားလာတတ်ပါတယ်။ လိုအပ်ချက်များ ငြင်းပယ်ခံရခြင်း၊ လိုချင်တဲ့အရာများ မရခြင်းဟာ အကြမ်းဖက်မှုရဲ့လမ်းစပါပဲ။ အကြမ်းဖက်မှုဆိုတာ တရား မျှတမှုကို ဖျက်ဆီးခြင်းပါပဲ။

မပြီးဆုံးနိုင်တဲ့ အကြမ်းဖက်သံသရာ

လူတွေဟာ လိုအပ်ချက်နဲ့ ရပိုင်ခွင့် မညီမျှရင် သေကျေပျက်စီးမှု အကြံအစည်၊ ဆင်းရဲမှုရောက်အောင် အကြံအစည်တွေ ပြုလုပ်ဖို့ နီးကပ်လာပါတယ်။ ခြားနားမှုများပြားတဲ့ လူမှုရေးဟာ အကြမ်းဖက်မှုကို အားပေးပါတယ်။ အချက်ပေး တပ်လှန့်သလို ဖြစ်တယ်။ လူမှုဘဝအဆောက်အအုံကို အကြမ်းဖက်မှု ခံစားရရင် လူမှုသဘာဝ ယဉ်ကျေးမှုတွေ ထိခိုက် သွားနိုင်ပါတယ်။ လူဆိုတာ အမှန်တရားအပေါ်မှာ အခြေပြုတဲ့ အရည်အသွေးနဲ့ ပြည့်စုံတာကို နေချင်ကြတယ်။ အမှန်တရားကို အခြေပြုပါရက်နဲ့ မိမိရဲ့ အခြေပြုထားတဲ့ အရည်အသွေးကို စော်ကားမှုခံရရင် အကြမ်းဖက်မှုသံသရာ ပြီးဆုံးနိုင်မှာ မဟုတ်ပါ။

အကြမ်းဖက်မှု ဆက်နွှယ်တဲ့ ပြဿနာကြောင့် –

(၁) ပုန်ကန်လှုပ်ရှားမှုများ၊
(၂) အကြမ်းဖက်ဝါဒများ၊
(၃) ပြည်တွင်းစစ်များ၊
(၄) တော်လှန်ပုန်ကန်မှုများ၊
(၅) အာဏာသိမ်းမှုများ၊
(၆) စစ်ပွဲများ မပြီးနိုင်ပါ။ မဆုံးနိုင်ပါ။ မပြီးဆုံးနိုင်တဲ့ အကြမ်းဖက်သံသရာပါ။

အဖျက်အဆီးလုပ်ရပ်

ယနေ့နိုင်ငံရေးကို ခုတုံးလုပ်ပြီး အကြမ်းဖက်လှုပ်ရှားမှုအမျိုးမျိုး ဖောက်ပြန်နေကြတယ်။ ပြည်သူတွေဟာ အကြမ်းဖက်ခြင်းကို ကြောက်လန့်နေကြတယ်။ ခြိမ်းခြောက်ခံရခြင်း ဘေးကိုလည်း ကြောက်ရွံ့နေကြတယ်။ လုပ်ကြံခံရမည့်ဘေးကိုလည်း စိုးရိမ်ပူပင်နေကြတယ်။ ဘေးမကင်းတဲ့ လူမူဘဝဟာ အဓိပ္ပာယ်မဲ့ပါတယ်။ အကြမ်းဖက်မရှိ၊ အန္တရာယ်ကင်းဝေးတဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေးဇုန် ဖန်တီးပေးသင့်ပါတယ် မဟုတ်လား။ အမုန်းစိတ်မရှိရင် အရာခပ်သိမ်း အောင်မြင်ပါတယ်။ ငြိမ်းချမ်းပါတယ်။ အကြမ်းဖက်တာဟာ နိုင်ငံရေးအရ မဖြေရှင်းလို့ မရပါ။ ဖြေရှင်းရင်လည်း ဒေါသမပါတဲ့ ဖြေရှင်းမှုနဲပဲ ဖြေရှင်းရမယ်။ ထုထည်ကြီးမားတဲ့ အကြမ်းဖက်မှုဟာ လူထုအတွက် အန္တရာယ်ကြီးမားတယ်။ အပျက်ဆောင်တဲ့သဘောတရားကို မတားဆီးနိုင်ရင် လူတွေအတွက် အကျိုးမဲ့ပါတယ်။ အကျိုးမဲ့ခြင်းအားလုံးဟာ အကြမ်းဖက် ခြင်းပါပဲ။ အဖျက်အဆီးလုပ်ရပ်ပါပဲ။

မဆုံးနိုင်

လူတွေဟာ အချင်းချင်း ခွင့်လွှတ်တတ်ရမယ်။ သင့်မြတ်တတ်ရမယ်။ အခွင့်အရေး ဖန်တီးတတ်ရမယ်။ ခွင့်လွှတ်၊ သင့်မြတ်ခြင်းမရှိတဲ့ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းဟာ မငြိမ်းချမ်းပါ ။ မငြိမ်းချမ်းတဲ့ လူမှုဘဝဟာ အရာခပ်သိမ်းဆုတ်ယုတ်တယ်။ ဆုတ်ယုတ်မှုများပြားတဲ့ လူမှ ဘဝဟာ နက်ရှိုင်းတဲ့ ငြိမ်းချမ်းသာယာမှုကို မရနိုင်ပါ။ မရောက်နိုင်ပါ။ လွတ်လပ်မှုကို ဗဟိုမထားတဲ့နိုင်ငံရေးဟာ ဆုတ်ယုတ်မှု များပြားတယ်။ ဆုတ်ယုတ်မှုများရင် အကြမ်းဖက်မှု များမယ်။ ငြိမ်းချမ်းရေး ပျောက်ကွယ်မယ်။ ငြိမ်းချမ်းရေးမရှိတဲ့နေရာဟာ ထိခိုက်ခံစားမှု ဆုံးမှာ မဟုတ်ပါ။ တုန်လှုပ်ချောက်ချားမှုလည်း ဆုံးမှာမဟုတ်ပါ။ အကြမ်းဖက်မှု၊ ရာဇဝတ်မှု၊ စော်ကားခံရမှုနဲ့ ရက်စက်ဆိုးဝါးမှု အစုံအလင်ဟာ လက်စားချေမှု မဆုံးနိုင်ပါ။ ဆူပူမှုမဆုံးနိုင် ပါ။ လှုံ့ဆော်မှု မဆုံးနိုင်ပါ။

အများဆန္ဒမပါတဲ့ နိုင်ငံရေး

လူတွေဟာ နစ်နာမှု၊ ရှက်ရွံ့မှုဆို လက်မခံပါ။ နာကျင်မှု ဝေဒနာတွေကိုလည်း မခံစားလိုပါ။ သိက္ခာကျဆင်းရခြင်းအလုပ်လည်း မနှစ်မြို့ပါ။ စိတ်အစဉ် ရှင်သန်မှု၊ ငြိမ်းချမ်းမှု တွေကို ဒုက္ခကိုယ်ထည်မထားလိုကြပါ။ နိုင်ငံရေးသဘောမှာ အပြစ်များမြင်လို့ ဝန်ခံမှုပြုကြတဲ့ နိုင်ငံရေး ရှားပါးပါတယ်။ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် မျှော်နေတဲ့နိုင်ငံရေးဟာ ဥပဒေချိုးဖောက်မှု ကို မက်လုံးပြသလို ဖြစ်နေတယ်။ နိုင်ငံရေးဆိုတာ လူမှုဘဝရဲ့ အရည်အသွေးလို့ သတ်မှတ် သင့်တယ်။ လေ့ကျင့်သားဖြစ်အောင် ပုံသွင်းထားတဲ့ နိုင်ငံရေးကို ကြိုးစားရမယ်။ နိုင်ငံရေးနဲ့ ဆိုင်တဲ့ တိုးတက်ဖွံ့ဖြိုးရေးဟာ အရေးအကြီးဆုံးက ခေါင်းဆောင်ပဲ။ စွမ်းရည်မရှိတဲ့ ခေါင်း ဆောင်ဟာ စစ်ရေးမဟုတ်တဲ့နိုင်ငံရေးကို ပါဝင်ဆွေးနွေးခြင်း၊ ညှိနှိုင်းဆွေးနွေးခြင်း၊ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်း လုပ်တတ်မှာ မဟုတ်ပါ။ နိုင်ငံရေးစက်ဝန်းမှာ လုံခြုံရေးဟာ အဓိကကျ တယ်ဆိုပေမယ့် ဆန္ဒသဘောထားအရ ပြည်သူရဲ့အသံကို နားထောင်ရမှာ ဖြစ်တယ်။ အများ ဆန္ဒမပါတဲ့ နိုင်ငံရေးဟာ သိက္ခာကျဆင်းလို့ ဆုံးနိုင်မှာ မဟုတ်ပါ။

နိုင်ငံရေးကို ရှုပ်ထွေးစေတတ်

ယနေ့ကမ္ဘာအရပ်ရပ်က နိုင်ငံရေးနည်းပညာတွေဟာ လွတ်လပ်မှု အခွင့်အရေး ရောက်အောင် မပေးဘဲ လွတ်လပ်မှုကို ကာကွယ်သလိုလိုနဲ့ ရှုပ်ထွေးမှုတွေ ဖြစ်နေကြတယ်။ အမှန်တကယ်တော့ နိုင်ငံရေးက ရှုပ်ထွေးတာ မဟုတ်ဘဲ နိုင်ငံရေးအာဏာကို (အုပ်ချုပ်မှ အာဏာကို) ပိုင်ဆိုင်တဲ့သူက လိုရာဘက်က အဆွယ်၊ အဆွဲများပြီး ရှုပ်ထွေးနေတာပါ။ အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာဟာ မျှတမှုသာရှိရင် ရှုပ်ထွေးမှုဖြစ်စရာ အကြောင်းမရှိပါ။ စစ်ပွဲနဲ့ဆိုင်တဲ့ ဝါဒဖြန့်မှုတွေ၊ လူမျိုးနဲ့ဆိုင်တဲ့ ဘက်လိုက်မှုတွေ၊ အကျိုးပျက်စီးဆုံးရှုံးစေတာတွေဟာ နိုင်ငံရေး ကို ရှုပ်ထွေးစေတတ်ပါတယ်။

နိုင်ငံရေးအလုပ် ဆိုတာ

နိုင်ငံရေးဟာ ခွဲပစ်ခြင်း၊ တားဆီးခြင်းများကို ရှောင်ရမယ်။ ထောက်ခံခြင်း၊ ထောက်မ ခြင်း၊ ပေါင်းစည်းခြင်းကိုလည်း ဆင်ခြင်ရမယ်။ လူ့အသိုင်းအဝိုင်းဟာ ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ရှိရမယ်။ လိုအပ်ချက်၊ ဖြည့်ဆည်းချက်များနဲ့ ပတ်သက်ရင်လည်း ကူညီပေးနိုင်မှုကို ပွင့်လင်း စွာ ရှိရမယ်။ နိုင်ငံရေးနယ်ပယ်ဟာ အယူခံခြင်း၊ အသနားခံခြင်း မဟုတ်ပါ။ အယူအဆနဲ့ အခြေအနေကို လူထုထံသို့ တင်ပြခြင်းသာ ဖြစ်တယ်။ လူ့အဖွဲ့အစည်း အကျပ်အတည်းကို အသေးစိတ် နားလည်ပေးနိုင်ခြင်းအလုပ်ဟာ နိုင်ငံရေးအလုပ်ပါပဲ။ လူစုတွင်း ပြဿနာကို သတိထားတဲ့အလုပ် ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီအလုပ်ဟာ အသွင်ပုံစံတွေ အမျိုးမျိုး ပြောင်းလဲနေတာကို တွေ့ရမယ်။ နိုင်ငံရေးဟာ ဖျောင်းဖျခြင်းအလုပ် မဟုတ်။ သွေးဆောင်ခြင်း အလုပ်လည်း မဟုတ်ပါ။ နိုင်လိုမင်းထက်ပြုတဲ့အလုပ် မဟုတ်တာကြောင့် အခြေအနေအရပ်ရပ်ကို ခွဲခြမ်း စိတ်ဖြာ ဆုံးဖြတ်ရမယ့်အလုပ် ဖြစ်ပါတယ်။

ရှောင်ရှားရမယ်

ဥပမာ ဖိနှိပ်ခံရတဲ့ လူမျိုးတစ်စုဟာ လွတ်လပ်ရေးကို လိုလိုလားလား မရှိရင် အဖိနှိပ်ခံမှု လွတ်မြောက်အောင် ခုခံခြင်း၊ ကာကွယ်ခြင်း၊ ဆန့်ကျင်ခြင်းပြုရမှာက ဓမ္မတာပါပဲ။ လူမှုရေးဟာ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာပညာရေးနဲ့ အလွန်တူတဲ့အတွက်ကြောင့် နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာပညာ ရေးဘက်ကို ကူးပြောင်းစေပါတယ်။ ဒါကြောင့် နိုင်ငံရေးနဲ့ ပတ်သက်လာရင် အထီးကျန်စေခြင်း၊ ဖိအားပေးခြင်း၊ အင်အားသုံး အနိုင်ကျင့်ခြင်း၊ နာကျင်ခံစားမှု ရစေခြင်းတွေကို ရှောင်ရှားရမယ်။

တသီတခေါင်း

ယနေ့ကမ္ဘာမှာ နိုင်ငံရေးအနိုင်ကျင့်မှုတစ်ခုဖြစ်တဲ့ စီးပွားရေး ပိတ်ဆို့ခြင်း၊ ဝိုင်း ပယ်ခြင်း၊ အရှက်ရစေခြင်းများ လုပ်နေတာကို တွေ့ရတယ်။ ဒီနိုင်ငံရေးနည်းဟာ ထိရောက်တဲ့ နိုင်ငံရေး ဖြစ်တယ်ဆိုပေမယ့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာပညာရေးနဲ့ ကြည့်ရင် အကြမ်းဖက်မှု တစ်မျိုး ပဲ။ ဒီလိုနိုင်ငံရေးနည်းကြောင့် မဆုံးနိုင်တဲ့ပဋိပက္ခ၊ မရှင်းနိုင်တဲ့ ပြဿနာတွေ တသီတခေါင်းပါပဲ။

အတူတူ အကျိုးခံစားရမှာ

နိုင်ငံရေးအဆင့်ဆင့် တည်ဆောက်မှုဟာ ပိတ်ဆို့၊ ဝိုင်းပယ်၊ အရှက်ရအောင်လုပ်တဲ့ နိုင်ငံရေးဟာ ငြိမ်းချမ်းရေး တည်ဆောက်တဲ့ နိုင်ငံရေးနည်းလမ်း မဟုတ်ပါ။ လူတစ်ဦးချင်းစီ စိတ်ဝေဒနာ ခံစားခံရတဲ့ နိုင်ငံရေး ဖြစ်တာကြောင့် ယနေ့မြန်မာပြည်ကို ပိတ်ဆို့၊ ဝိုင်းပယ်၊ အရှက်ရတဲ့ နိုင်ငံရေးအနိုင်ကျင့်မှု ပြုလုပ်ချက်ဟာ တစ်နေ့နေ့မှာ ပြုသူထံ ပြန်မရောက်နိုင် ဘူးလို့ မထင်ပါနဲ့။ လူသားတွေရဲ့ ပြုလုပ်ချက်ဟာ တာဝန်ယူမှုအပေါ်မှာ မူတည်ပါတယ်။ တာဝန်ယူရင် ဒီတာဝန်ကို ဆောင်ရွက်ကြရစမြဲပါပဲ။ အန္တရာယ်ပြုတဲ့ နိုင်ငံရေးဟာ မလုံခြုံ နိုင်ဘဲ ပြုခဲ့တဲ့အတိုင်း အပြန်အလှန် အကျိုးပေးမှာပါပဲ။ ဒီနိုင်ငံရေးကို အားပေးတဲ့သူလည်း အတူတူ အကျိုးခံစားရမှာ သေချာတယ်။

အငတ်ဘေးဆိုက်တဲ့ နိုင်ငံရေး

နိုင်ငံရေးတည်ဆောက်ခြင်းဗျူဟာဟာ လှုံ့ဆော်ရေး၊ သို့မဟုတ် ပိတ်ဆို့ရေး မဟုတ် ပါ။ ပိတ်ဆို့ရေးကို စုစည်းလှုပ်ရှားတဲ့ နိုင်ငံရေးပြုမူချက်ဟာ အလွန်တရာ စက်ဆုပ်စရာပါ။ စုတ်စုတ်နုပ်နုပ် စုတ်ပြတ်တဲ့ နိုင်ငံရေးမျိုးဟာ ဤခေတ်ကာလရောက်မှ တွေ့ရတာ ဖြစ်တာ ကြောင့် ကြီးမားတဲ့ လူသားဆင်းရဲမှုဘေးများ ရောက်စေတဲ့ ဒီလို နိုင်ငံရေးမျိုးကို နိုင်ငံရေး သမိုင်းမှာ အငတ်ဘေးဆိုက်တဲ့ နိုင်ငံရေးလို့ ဆိုရမှာပါပဲ။

လူထုကို ချစ်တဲ့စိတ်လား

ဆိုးသူတစ်စုရဲ့ဒဏ်ကို တစ်မျိုးသားလုံး အကျိုးခံစားချက်ပေးတဲ့ ဒီလိုနိုင်ငံရေးမျိုး ကို အရှင်တို့ မြန်မာပြည်သူပြည်သားတွေ မှတ်သားထားရမယ့် နိုင်ငံရေးလို့ပဲ မြင်ရမယ်။ဒီလိုပြုမူချက်တွေကို ပြုလုပ်တဲ့ နိုင်ငံရေးကို မျိုးချစ်စိတ်ဓာတ်ခေါင်းပါးတဲ့သူတွေရဲ့ လုပ်ရပ်လို့ မဆိုနိုင်ပေမယ့် အသိဉာဏ် ဆင်ခြင်တုံတရား ကင်းမဲ့သူလို့ ဆိုရမယ်။ တိုင်းပြည်နှင့်လူမျိုး၊ သို့မဟုတ် ပြည်သူလူထုကောင်းစားမှုကို မမြင်လိုဘဲ ယုတ်မာမှု စိတ်ထားတဲ့သူဟာ မျိုးချစ် စိတ်၊ ပြည်ချစ်စိတ်၊ လူထုကို ချစ်တဲ့စိတ်လို့ မဆိုနိုင်ပါ။

ယဉ်ကျေးသော လူမှုဘဝ

မိမိလူမျိုးများ၊ ကမ္ဘာ့လူထုများ ဒုက္ခရောက်ကြတာကို ကြည့်ရက်လွန်းတဲ့ နိုင်ငံရေး သမားဟာ ကိုယ်ပိုင်ဉာဏ်မပါတဲ့ လောကသားနဲ့ တူပါတယ်။ အသိဉာဏ်ကင်းမဲ့ခြင်းဟာ မြတ်သောစိတ်ဓာတ် မထားတတ်ခြင်းပါ။ မြတ်သောစိတ်ဓာတ် မရှိရင် လောကကောင်းကျိုး မလုပ်နိုင်ပါ။ လောကကောင်းကျိုး တကယ်လုပ်ရင် အသိဉာဏ်ပါပါနဲ့ ဆင်ခြင်တုံ(ဆင်ခြင်မှ) တရားပါ လက်ကိုင်ထားရမယ်။ အာဏာရယူတဲ့စနစ်တွေဟာ ခေတ်အလျောက် ပေါ်လာကြ ပေမယ့် ယဉ်ကျေးသော လူမှုဘဝနိုင်ငံရေးစနစ်ကို လွန်ဆန်နိုင်မှာ မဟုတ်ပါ။

တရားမျှတသော နည်းဗျူဟာ

အရှင်တို့ဟာ အဖိစီး၊ အနှိပ်စက်ခံရတဲ့အခါ ဝေဒနာများစွာ (အမျိုးမျိုး) ခံစားကြ ရမှာပါပဲ။ ဒီဝေဒနာကို မည်သူမျှ ကုသပေးနိုင်ကြသူ မရှိပါ။ မိမိသည်သာ ဆရာ၊ မိမိဘာသာ ဝေဒနာ ခံစားရသူပါ။ ဒီဝေဒနာအားလုံးကို မျှတစွာ၊ ညီညွတ်စွာ၊ လွတ်လပ်စွာ၊ တရားမျှတစွာ နည်းဗျူဟာနဲ့ အဆင့်ဆင့် ပြောင်းလဲပြုပြင်ပွားများမှ ပြုလုပ်ကြရင် အမှန်ဘက်တစ်ခုသို့ ရောက်ကြမှာ သေချာပါတယ်။ မိမိတို့ရဲ့ဘဝ၊ မိမိတို့ရဲ့အသက်အပေါ်မှာ သစ္စာရှိစွာ ဆောင် ရွက်လုပ်ကိုင်ကြတဲ့ နိုင်ငံရေးလုပ်ငန်းကို အကြမ်းဖက်မှုများ၊ ဆန့်ကျင်ဘက် အစွန်းများ ရှောင်နိုင်ကြပြီး ပြင်းထန်တဲ့ နိုင်ငံရေးကွန်ရက် အစဉ်အဆက်မပြတ် ထာဝရ ငြိမ်းချမ်း သာယာပြီး အများဒုက္ခကို စုပေါင်းဝိုင်းဝန်း အားထုတ်နိုင်သူတစ်ဦးအဖြစ် ကြိုးစားကြပါစို့ရဲ့။

လူတွေဟာ အချင်းချင်း ခွင့်လွှတ်တတ်ရမယ်။ 
သင့်မြတ်တတ်ရမယ်။ အခွင့်အရေး ဖန်တီးတတ်ရမယ်။ 
ခွင့်လွှတ်၊ သင့်မြတ်ခြင်း မရှိတဲ့ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းဟာ မငြိမ်းချမ်းပါ။

ကိုးကား။ တောမှီရဟန်း၏ “အဝိဟိံသာနိုင်ငံရေး (၂၀၁၆)၊ စာမျက်နှာ ၂၈၄-၂၉၀၊ အဝိဟိံသာနိုင်ငံရေး (၃၆)” မှကောက်နုတ်ရေးသားဖော်ပြခြင်းဖြစ်သည်။

လူတစ်ယောက်ဖြစ်ရင် ရိုးသားမှု၊ ဖြောင့်မတ်မှု၊ ကိုင်းရှိုင်းတတ်မှု၊ စေတနာထားတတ်မှု၊ အနစ်နာခံတတ်မှု၊ ကြိုးစားတတ်မှု၊ တာဝန်ယူတတ်မှု နဲ့ အမှားအမှန် ရွေးချယ်တတ်မှု ရှိရမယ်။

လွှတ်တော်အမတ်များ ဖြေကြည့်ပါ

ယနေ့ နိုင်ငံတိုင်းလိုလို နိုင်ငံရေး ဥပဒေစနစ်တစ်ခုရဲ့ ဥပစာတိုင်းမှာ တန်းတူညီမျှ ရေးအတွက် အာသီသဆန္ဒတွေ ထားကြတယ်။ စိတ်အားထက်သန်ကြတယ်။ စိတ်ကျေနပ် ဖွယ်ရာ ထားကြတယ်။ နိုင်ငံရေးနဲ့ပတ်သက်ရင် နိုင်ငံအဆင့်အုပ်ချုပ်ရေး၊ အခြေခံပြည်သူ့ အခွင့်အရေး ထားပုံထားနည်း၊ လုပ်ပုံလုပ်နည်း သိထားကြပေမယ့် ကျယ်ပြန့်တဲ့ နိုင်ငံရေး အမြင်တွေ သိထားဖို့ လိုတယ်။ နိုင်ငံရေးအတွေ့အကြုံရှိတဲ့သူတွေ၊ မရှိတဲ့သူတွေကို ဖော်ပြတဲ့ မေးခွန်းတွေကို မေးလိုက်မယ်။ ဖြေဆိုနိုင်ပါတယ်။

(၁) ဥပမာ- သမ္မတအုပ်ချုပ်တဲ့ နိုင်ငံရေးစနစ်ဟာ “ပြည်ထောင်စုစနစ်”ဖြင့် နိုင်ငံတော်ကို ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်မယ်ဆိုရင် “နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး” ဖွဲ့စည်းထားခြင်း လို၊ မလို။

(၂) ဥပမာ – ပါလီမန်အုပ်ချုပ်တဲ့ နိုင်ငံရေးစနစ်ဟာ “ပြည်ထောင်စုစနစ်”ဖြင့် နိုင်ငံတော်ကို ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်မယ် ဆိုရင် “နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ ခုံရုံး” ဖွဲ့စည်းထားခြင်း လို၊ မလို။

(၃) “ပြည်ထောင်စုစနစ်” ဆိုတဲ့စကားရပ်ဟာ သမ္မတအုပ်ချုပ်တဲ့ နိုင်ငံရေးစနစ်နဲ့ ဆန့်ကျင်ပါသလား။ ပါလီမန်ဝန်ကြီးချုပ် အုပ်ချုပ်တဲ့ နိုင်ငံရေးစနစ်နဲ့ ဆန့်ကျင်မှုရှိပါသလား။

(၄) “ပြည်ထောင်စုစနစ်”ဖြင့် ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်သော တိုင်းပြည်ဟာ သမ္မတအုပ်ချုပ်တဲ့ နိုင်ငံရေးစနစ်ရဲ့ အနှစ်သာရလား။ ပါလီမန်ဝန်ကြီးချုပ် အုပ်ချုပ်တဲ့ နိုင်ငံရေးရဲ့ အနှစ်သာရလား။

(၅) “ပြည်ထောင်စုစနစ်”ဖြင့် ထားတဲ့ နိုင်ငံရေးမူဝါဒဟာ ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသ တွေမှာကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့် ပေးဖို့ လို၊ မလို။

(၆) “ပြည်ထောင်စုသမ္မတစနစ်”ဖြင့် တည်ထောင်တဲ့ နိုင်ငံရေးဟာ နိုင်ငံရေး၊ နိုင်ငံသား၊ လူမှုနိုင်ငံသား ဘယ်လိုပုံမျိုးနဲ့ အသိအမှတ်ထားပါသလဲ။

(၇) “ပြည်ထောင်စု ပါလီမန် ဝန်ကြီးချုပ်စနစ်ဖြင့် တည်ထောင်တဲ့ နိုင်ငံရေးဟာ နိုင်ငံရေး၊ နိုင်ငံသား၊ လူမှုနိုင်ငံသား ဘယ်လိုပုံမျိုးနဲ့ အသိအမှတ်ထားပါသလဲ။

(၈) အာဏာကြီးသုံးရပ် (အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာ၊ တရားစီရင်ရေးအာဏာ၊ ဥပဒေ ပြုရေးအာဏာ)ကို သမ္မတ ဦးဆောင်တဲ့ နိုင်ငံရေးမှာ ဘာဖြစ်လို့ သီးခြားထားခြင်းစနစ်နဲ့ ဖွဲ့စည်းထားပါသလဲ။

(၉) ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံရေးစနစ်တိုင်း အာဏာကြီးသုံးရပ်စလုံးကို အမြဲတမ်းပဲ သီးခြား ထားခြင်း ရှိပါသလား။

(၁ဝ) သမ္မတ ဦးဆောင်တဲ့ ဒီမိုကရေစီစနစ်က အာဏာသီးခြားထားခြင်းစနစ်မဟုတ်လည်းကျင့်သုံးလို့ရပါသလား။

(၁၁) အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာနဲ့ ဥပဒေပြုရေးအာဏာ လွန်ဆွဲပွဲများ အဆုံးသတ်ဖို့အာဏာ သီးခြားစီထားခြင်းဟာ ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံရေးမူဝါဒအရ မှန်ပါသလား။

(၁၂) သမ္မတဟာ အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာကို ကျင့်သုံးပြီး ဥပဒေပြုရေးအာဏာကို လွှတ်တော်က ကျင့်သုံးကာ တရားစီရင်ရေးအာဏာကို နှစ်ခုလုံးမှ ကင်းလွတ်ပြီးတော့ သီးခြားထားတဲ့ ကျင့်သုံးမှုနဲ့ ကျင့်သုံးရင် ဒီမိုကရေစီ (ပြည်သူ့ရေးရာ)စနစ်အရ ဟုတ်ပြီလို့ ဆိုနိုင်ပြီလား။

(၁၃) သမ္မတအုပ်ချုပ်မှုပါသော၊ လွှတ်တော်အုပ်ချုပ်မှုပါသော နိုင်ငံရေးစနစ်ဟာ ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံရေးစနစ်လို့ သတ်မှတ်ရင် ရမလား။

(၁၄) ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ရေးဆွဲမှု မလိုဘဲ ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံရေးစနစ်ကျင့်သုံးလို့ ရပါသလား။

(၁၅) ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံရေးစနစ်မှာ ဖိနှိပ်ရေးဥပဒေများ ဖိနှိပ်ရေးဘက်သို့ ဦးတည် ရောက်သွားတာ ရှိပါသလား။

(၁၆) သမ္မတနိုင်ငံအားလုံးဟာ သမ္မတဦးဆောင်တဲ့ ဒီမိုကရေစီကို ကျင့်သုံးကြပါသလား။

(၁၇) ပါလီမန် ဒီမိုကရေစီစနစ်ကို ကျင့်သုံးသော သမ္မတနိုင်ငံ ရှိပါသလား။

(၁၈) သမ္မတ ဦးဆောင်တဲ့ ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံမှာ အစိုးရ ဖွဲ့စည်းဖို့ဟာ သမ္မတရဲ့ တာဝန်မထားဘဲ လွှတ်တော်က တာဝန်ယူမယ်ဆိုရင် အစိုးရ မဖြစ်လာနိုင်ဘူးလား။

(၁၉) ပြည်သူလူထုက သမ္မတကို စိတ်ကြိုက်ရွေးခွင့် ပေးသင့်ပါသလား။ ဒါမှ မဟုတ် ပြည်သူ့ကိုယ်စားလှယ်က သမ္မတကို ရွေးချယ်ခွင့်ပေးလိုက်တာဟာ ဒီမိုကရေစီ ကျင့်စဉ်အရ မှန်ပါသလား။

(၂ဝ) သမ္မတက မိမိရဲ့အစိုးရအဖွဲ့ဝင် ဝန်ကြီးတွေကို စိတ်ကြိုက် ရွေးချယ်ခန့်ထား ခွင့် ပေးလိုက်တာကို ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံရေးမူဝါဒအရ ယုံကြည်စိတ်ချရပြီလား။

(၂၁) သမ္မတခန့်ထားသောဝန်ကြီး (အစိုးရအဖွဲ့ဝင်ဝန်ကြီး)က မသမာမှုများ ပြုလုပ် ခဲ့သော် သမ္မတကိုယ်တိုင်က ဖြုတ်ပယ်ခွင့် ရှိသလား။ ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံရေးစနစ်အရ မည်သို့ နည်းပညာများ လမ်းညွှန်ခဲ့ခြင်း ရှိပါသလဲ။

(၂၂) သမ္မတကိုယ်တိုင် နိုင်ငံ့ဦးသျှောင်ရာထူး၊ အစိုးရအဖွဲ့အကြီးအကဲ တာဝန်ပါ ရယူပိုင်ဆိုင်ထားသူ ဖြစ်တာကြောင့် နိုင်ငံတော်အား စီမံခန့်ခွဲအုပ်ချုပ်ရေးအာဏာ အရှိဆုံး ပုဂ္ဂိုလ်လို့ မှတ်ယူနိုင်ပါတယ်။ သို့သော် ဘာဖြစ်လို့ သမ္မတကို ဥပဒေပြုရေး၊ တရားစီရင်ရေး အာဏာတို့ကို ရယူသုံးစွဲပိုင်ခွင့် မရှိရပါသလဲ။

(၂၃) သမ္မတက အမည်စာရင်းသွင်းထားတဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်ကို လွှတ်တော်က မကြိုက် မနှစ်သက်သူဖြစ်ရင် ဘာဖြစ်လို့ ကန့်ကွက်ခွင့်မပေးသလဲ။

(၂၄) သမ္မတ ရွေးချယ်ထားသူတိုင်း အစိုးရအဖွဲ့ဝင် ဖြစ်ရမယ်ဆိုရင် ပြည်သူ့ရေးရာ နိုင်ငံရေးစနစ်အရ အများလက်ခံနိုင်စရာ ဖြစ်နိုင်ခြေ ရှိနိုင်ပါမလား။(၂၅) ပြည်သူ့ကိုယ်စားလှယ်မဟုတ်သူတစ်ယောက်ကို အစိုးရအဖွဲ့ဝင်ဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ရင် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအား အသိပေးပြီးမှ၊ သို့မဟုတ် ချပြပြီးမှ ၄င်းပုဂ္ဂိုလ် အား ရွေးချယ်ရင် မသင့်ပေဘူးလား။

(၂၆) သမ္မတ အမည်စာရင်းတင်သွင်းတဲ့ ရာထူးဝန်ပုဂ္ဂိုလ်ကို လွှတ်တော်နာယကက မကြိုက်မနှစ်သက်ရင် အတည်မပြုဘဲ တားမြစ်ပိုင်ခွင့် မပေးနိုင်ဘူးလား။

( ၂၇) သမ္မတရာထူးဝန် ရွေးချယ်ရာမှာ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ပုဂ္ဂိုလ်များမှ ရွေးယူခဲ့ရင် ဒီမိုကရေစီစနစ် နိုင်ငံရေးသဘောမှာ မည်သို့ ဆန့်ကျင်သွားပါသလဲ။

(၂၈) သမ္မတ အုပ်ချုပ်သော နိုင်ငံရေးစနစ်နဲ့ ပါလီမန်ဝန်ကြီးချုပ် အုပ်ချုပ်သော နိုင်ငံရေးစနစ်အရ အာဏာများ သီးခြားစီထားရှိခြင်းစနစ်ဟာ မည်သို့ လိုအပ်၍ (လိုအပ်ခြင်း ကြောင့်) ရွေးချယ်ဖို့ ရှိတယ်လို့ ယူဆပါသလဲ။

(၂၉) သမ္မတဦးဆောင်သော နိုင်ငံရေးစနစ်မှာ အစိုးရ ဖွဲ့စည်းရေးအတွက် သမ္မတ တစ်ဦးတည်း လုပ်ပိုင်ခွင့်မထားဘဲ လွှတ်တော်ရဲ့ အတည်ပြုချက်နဲ့ သမ္မတက ခန့်အပ်ရင် အဆင်ပြေနိုင်ပါသလား။

(၃ဝ) သမ္မတရွေးသောစနစ်အရ သမ္မတ ရွေးချယ်တင်မြှောက်သောအဖွဲ့ကို ပြည်သူ က ရွေးချယ်သောပုဂ္ဂိုလ်များ ဖြစ်သင့်သည် မဟုတ်လား။

(၃၁) သမ္မတရွေးချယ်သောအဖွဲ့ဟာ ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းမှ လွှတ်တော်ကိုယ်စား လှယ်များ ပါဝင်သင့်တယ်လို့ ယူဆပါသလား။

(၃၂) ပါဝင်ခွင့်ရှိရင် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်တွေ အနည်း၊ အများ အချိုးအစား အတိုင်း ပါဝင်သင့်တယ်လို့ ယူဆပါသလား။

(၃၃) သမ္မတ ရွေးချယ်ရေးစနစ်အရ ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းမှ စ၍ စတင် စုပေါင်း ရွေးချယ်သောစနစ်ဖြင့် ကျင့်သုံးရင် သမ္မတအုပ်ချုပ်ရေး နိုင်ငံရေးစနစ်ကို ထိခိုက်နိုင်ဖွယ်ရာ ရှိပါသလား။

(၃၄) သမ္မတအုပ်ချုပ်သောစနစ်ဟာ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်သာ သက်ဆိုင်ပြီး ဘာဖြစ်လို့ ဥပဒေအားလုံး အသက်သွင်းရာမှာ သမ္မတကိုယ်တိုင်က ဦးဆောင်မှု လုပ်ရပါသလဲ။

(၃၅) ဖြုတ်နိုင်၊ ခန့်နိုင်သော အာဏာကို သမ္မတမှာ အပြည့်အဝရှိရင် သမ္မတဟာ စစ်သေနာပတိချုပ်အဖြစ် သတ်မှတ်နိုင်ပါသလား။

(၃၆) သမ္မတဟာ အာဏာပိုင်စိုးသူ ဖြစ်သောကြောင့် ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး အပါ အဝင် တပ်မတော်အရာရှိကြီးတွေကို သမ္မတက ခန့်အပ်ခြင်း၊ တာဝန်မှ ဖယ်ရှားခြင်း ပြုလုပ် နိုင်ပါသလား။          

(၃၇) ပြည်ပနိုင်ငံကျူးကျော်စစ် သို့မဟုတ် စစ်ကြေညာလာခြင်းကို တိုက်ခိုက်၊ ခုခံရန် လွှတ်တော် အတည်ပြုချက် ရယူဖို့ လိုပါသလား။

(၃၈) လက်တွေ့ လိုအပ်ချက်အရ သမ္မတကိုယ်တိုင် ဦးဆောင်၍ လုပ်ဆောင်ရင် ဆောင်ရွက်ခွင့် ရှိပါသလား။

(၃၉) စစ်နဲ့ ပတ်သက်ရင် သမ္မတ လုပ်ပိုင်ခွင့်များရှိပါက အာဏာရှင် မဖြစ်နေ ဘူးလား။

(၄၀) နိုင်ငံခြားဆက်ဆံရေးကိစ္စများမှာ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးကိုယ်တိုင် ဆောင်ရွက်ခဲ့ ပေမယ့် သမ္မတကိုယ်စားအဖြစ်သာ ရှိရမယ် ဆိုတာ လက်ခံပါသလား။

(၄၁) သံတမန်စေလွှတ်ရေးကိစ္စ၊ လက်ခံရေးကိစ္စအားလုံးမှာ သမ္မတက မဆောင် ရွက်ဘဲ နိုင်ငံခြားဝန်ကြီး ဆောင်ရွက်ခွင့် ရှိနိုင်ပါသလား။

(၄၂) သမ္မတဟာ နိုင်ငံခြားနဲ့ ချုပ်ဆိုတဲ့ စာချုပ်အားလုံးမှာ တာဝန်အရှိဆုံးပုဂ္ဂိုလ်လို့ မြင်ပါသလား။

(၄၃) သမ္မတ ဦးဆောင်တဲ့စနစ်ဟာ သမ္မတဟာ ဘာကြောင့် ဥပဒေပြုရေးအာဏာမှာ လုပ်ပိုင်ခွင့် မရှိရပါသလဲ။ ဥပဒေပြုလွှတ်တော်ကို ဘာကြောင့် လွှမ်းမိုးနိုင်ခြင်း မရှိပါ သလဲ။ ဘာကြောင့် ဥပဒေပြုအဖွဲ့ကို ဖျက်သိမ်းခြင်း မလုပ်နိုင်ပါသလဲ။ ဥပဒေပြုလွှတ်တော် အမတ်တွေကို ဘာကြောင့် ထိန်းချုပ်ခွင့် မရှိပါသလဲ။ 

(၄၄) မြန်မာပြည် ယခုလက်ရှိအစိုးရဟာ ဥပဒေပြုအာဏာကို ဘာကြောင့် မပိုင်ပါ

(၄၅) ဥပဒေပြုအာဏာရှိတဲ့အဖွဲ့ဟာ သမ္မတလိုအင်မဟုတ်တဲ့ ကွဲလွဲတဲ့ ဥပဒေတွေ ကိုလည်း ရေးဆွဲပိုင်ခွင့် ရနိုင်၊ မရနိုင်။

(၄၆) သမ္မတဆန္ဒနဲ့အညီ ဥပဒေဖြစ်ပေါ်လာရေးအတွက် သမ္မတက ဥပဒေပြုရေး အဖွဲ့ကို စည်းရုံးနိုင်သည်သာ ရှိတယ်။ အမိန့်ပေးခွင့်၊ ထိန်းချုပ်ခွင့် လုပ်လို့မရဘူး ဆိုတာ မှန်ပါသလား။

(၄၇) သမ္မတဟာ လွှတ်တော်အစည်းအဝေးတွေကို ခေါ်ယူကျင်းပစေနိုင်တဲ့ အခွင့် အာဏာ ရှိသလား။

(၄၈) နိုင်ငံတော် အသုံးပြု ဘတ်ဂျက်ကိစ္စမှာ လွှတ်တော် အတည်ပြုပေးစရာမလို လည်း ရပါတယ်လို့ ယူဆနိုင်ပါသလား။

(၄၉) ဘတ်ဂျက်ကို သမ္မတက ပြင်ဆင်ပြီး လွှတ်တော်က အတည်ပြုပေးရန် မလိုဘဲ လုပ်လို့ ရပါသလား။

(၅၀) ဘတ်ဂျက်ဥပဒေပြုရေးကိစ္စမှာ သမ္မတကို အလေးထားတဲ့ အာဏာများ ရှိနေတာဟာ ကောင်းပါသလား။

(၅၁) သမ္မတမှာ ပြစ်မှုနဲ့ အပြစ်ဒဏ်ကျခံနေရတဲ့သူတွေကို လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ပေးနိုင်တဲ့ အခွင့်အာဏာမရှိရင် ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံရေးနည်းအရ ဆန့်ကျင်ပါသလား။

(၅၂) သမ္မတ ဦးဆောင်တဲ့ ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံတစ်နိုင်ငံမှာ ဥပဒေပြုလွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်တစ်ဦးဟာ အစိုးရအဖွဲ့ထဲမှာ ပါဝင်နိုင်ပါသလား။

(၅၃) သမ္မတဦးဆောင်တဲ့ ဒီမိုကရေစီစနစ်မှာ အစိုးရအဖွဲ့ဝင် ဝန်ကြီးတွေဟာ ဥပဒေပြုအဖွဲ့ဝင် ဖြစ်ခွင့်ရှိပါသလား။ ဥပဒေပြုအဖွဲ့ဝင်ပုဂ္ဂိုလ်ဟာ အစိုးရအဖွဲ့ဝင် ဝန်ကြီးများ ဖြစ်ခွင့် မရှိနိုင်ဘူးလား။

(၅၄) အပြန်အလှန် ထိန်းညှိနိုင်တဲ့စနစ် (Check and Balance) ကို ဖန်တီးလုပ်တဲ့ စနစ်ဟာဒီမိုကရေစီနိုင်ငံရေးစနစ်ကို ဘယ်လောက်ထိ အာမခံပေးနိုင်ပါသလဲ။

(၅၅) သမ္မတ ဦးဆောင်သော ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံရေးစနစ်ဟာ လွှတ်တော်ကို ဘာ ကြောင့် ဖျက်သိမ်းခွင့် မရှိပါသလဲ။ 

(၅၆) သမ္မတဟာ မဲဆန္ဒရှင် ပြည်သူလူထုကို တိုက်ရိုက်တာဝန်ခံရသူ မဟုတ်ရင် ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံရေးအရ ဘယ်လို သဘောတွေ့ပါသလဲ။

(၅၇) သမ္မတ ဦးဆောင်သော နိုင်ငံရေးစနစ်ဟာ ဝန်ကြီးချုပ်ထားရင် ရပါသလား။ ဒီမိုကရေစီစနစ်အရ အခက်အခဲ ဖြစ်လာနိုင်စရာ ရှိပါသလား။

(၅၈) လွှတ်တော်ကို အယုံအကြည်မရှိ အဆိုမတင်သွင်းနိုင်တဲ့ ဒီမိုကရေစီစနစ်ဟာ မြန်မာ့နိုင်ငံရေးမှာ တိုးတက်မှုအမြင် ရှိလာနိုင်ပါသလား။ မရှိနိုင်

(၅၉) အစိုးရဟာ ဥပဒေပြုလွှတ်တော်ထဲက လာခြင်းဖြစ်ရင် ဒီမိုကရေစီနည်းလမ်း အရ ဘာတွေများ လုပ်ထားရမလဲ။

(၆ဝ) အစိုးရအာဏာ ကန့်သတ်ချက်ထားခြင်းနဲ့ မထားခြင်း ဘယ်ကဲ့သို့ ကွာခြား ကြပါသလဲ။

(၆၁) နိုင်ငံရေးပိတ်ဆို့မှုခံရတဲ့ ဒီမိုကရေစီစနစ်ဟာ ဘယ်ဒီမိုကရေစီစနစ်တွေပါလဲ။

(၆၂) နိုင်ငံရေးပိတ်ဆို့မှုဖြစ်ရင် လွှတ်တော်ကို ဖျက်သိမ်းပါက ဒီမိုကရေစီစနစ် တစ်ခု ပြောင်းလဲသွားတယ်လို့ ယူဆနိုင်ပါသလား။

(၆၃) ပြည်သူ့အသံ၊ ပြည်သူ့ဆန္ဒ လွဲချော်နေတဲ့ သမ္မတ ဦးဆောင်တဲ့ ဒီမိုကရေစီ စနစ်ဟာ ဘာကြောင့် ဒီမိုကရေစီစနစ်တစ်ပါးလို့ ခေါ်ဆိုသတ်မှတ်ရပါသလဲ။

(၆၄) အစိုးရအဖွဲ့ကို ညွန့်ပေါင်းဖွဲ့စည်းခြင်းပြုရင် မြန်မာပြည်နိုင်ငံရေးပုံစံ (ယခု ၂ဝဝ၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအတိုင်း) စနစ်အရ မှန်ပါသလား။

(၆၅) သမ္မတရာထူး ပြန်လည်ရွေးခံမှု ကန့်သတ်ထားတာဟာ ဒီမိုကရေစီစနစ်လို့ သတ်မှတ်နိုင်ပါသလား။

သမ္မတဦးဆောင်တဲ့ ဒီမိုကရေစီစနစ်နဲ့ ဝန်ကြီးချုပ် ဦးဆောင်တဲ့ ပါလီမန်ဒီမိုကရေစီ စနစ်နှစ်မျိုးရဲ့ လေ့လာချက်အဖြေတွေကို ယနေ့ မြန်မာပြည်လွှတ်တော်ထဲရောက်တဲ့ လွှတ်တော် အမတ်တွေ ဖော်ပြတဲ့ မေးခွန်းပေါင်း (၆၅) ခုကို မေးလိုက်ပါပြီ။ မေးခွန်းတစ်ခုကို ၁ မှတ်စီ သတ်မှတ်ထားပါတယ်။ ရမှတ်ပေါင်း ၃ဝ ကျော်ရင် ဒီမိုကရေစီစာမေးပွဲ အောင်မြင်တဲ့ သူအဖြစ် သတ်မှတ်လိုက်ပါပြီ။

လွှတ်တော်အမတ်များ ဖြေကြည့်ပါ။
သမ္မတဟာ အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာကို ကျင့်သုံးပြီး ဥပဒေပြုရေးအာဏာကို လွှတ်တော်က ကျင့်သုံးကာ တရားစီရင်ရေးအာဏာကို နှစ်ခုလုံးမှ ကင်းလွတ်ပြီးတော့ သီးခြားထားတဲ့ ကျင့်သုံးမှုနဲ့ကျင့်သုံးရင် ဒီမိုကရေစီ (ပြည်သူ့ရေးရာ) စနစ်အရ ဟုတ်ပြီလို့ ဆိုနိုင်ပြီလား။

ကိုးကား။ တောမှီရဟန်း၏ “အဝိဟိံသာနိုင်ငံရေး (၂၀၁၆)၊ စာမျက်နှာ ၂၇၂-၂၇၇၊ အဝိဟိံသာနိုင်ငံရေး (၃၄)” မှကောက်နုတ်ရေးသားဖော်ပြခြင်းဖြစ်သည်။

ခွဲခြားဆက်ဆံရေးဟာ ခေတ်နောက်ကျတဲ့ အပြုအမူပါပဲ၊ ယနေ့ နိုင်ငံရေးကမ္ဘာ (ကမ္ဘာ့နိုင်ငံရေး) ကို လေ့လာကြည့်ရင် အားရစရာ ဘာတစ်ခုမှ မတွေ့ရပါ။ အသက်နဲ့ထပ်တူ စောင့်ထိန်းတဲ့ နိုင်ငံရေး မတွေ့မမြင်ရလို့ပါ။ ဖျတ်လတ်တဲ့ စိတ်တွေ ထားကြပေမယ့် သူတော်ကောင်း စိတ်တွေမပါဘဲ တစ်ယောက်နဲ့ တစ်ယောက် (တစ်ဖွဲ့နဲ့ တစ်ဖွဲ့)ချေမှုန်းနေကြ တာကို တွေ့ရတယ်။ ဒီပြုမူမှုဟာ နိုင်ငံရေးကောင်းစားဖို့မဟုတ်ပါ။ ကမ္ဘာ့ပြည်သူတွေဟာ အရာခပ်သိမ်းကို မပိုင်စိုးရပေမယ့် ငြိမ်းချမ်းရေးကိုတော့ ပိုင်စိုးလိုကြတာ အမှန်ပါပဲ။ ကိုယ်၊ စိတ်မငြိမ်းချမ်းရတဲ့လောကနဲ့ နေထိုင်ကြရတဲ့ လူသားတွေကို တစ်ခုအနေနဲ့ လုပ်ပေး လိုတဲ့ ဆန္ဒရှိကြမယ်ဆိုရင် အကြမ်းမဖက်တဲ့ နိုင်ငံရေးအတွက် လုပ်ပေးရမယ်။ (လုပ်ပေးပါ)။

အစဉ်တစိုက် လိုက်ဖို့

လူအချင်းချင်း အနိုင်ကျင့်ကြတာဟာ အသရေတိုးတဲ့အလုပ် မဟုတ်ပါ။ ဆင်းရဲ၊ ချမ်းသာချင်း ခံစားရခြင်းအတူတူ အချို့ တိုင်းပြည်ဟာ ငြိမ်းချမ်းသာယာပြီး အချို့ တိုင်းပြည် တွေက ပူပန်ခဲ့ရတာ မျိုးဖြစ်ရင် မျှဝေခံစားကြဖို့ မမေ့သင့်ပါ။ လက်တွဲဖို့ မမေ့သင့်ပါ။ ကူညီထောက်ပံ့ကြဖို့ မမေ့သင့်ပါ။ လူချင်းခွဲခြား၊ တိုင်းပြည်ခွဲခြားမှု ပြုကြတာကြောင့် လူသားများ အတိဒုက္ခရောက်ကြရတာပါ။ လူသားအချင်းချင်း ဖြစ်ပါလျက်နဲ့ အဆင့်အတန်း ခွဲခြားဆက်ဆံကြတာဟာ လူသားမေတ္တာ၊ လူသားပညာ၊ လူသားတရား မဟုတ်ပါ။ တော်တဲ့ သူက တော်သလို ခေါင်းဆောင်ပါ။ ရိုးသားပါ။ နောက်လိုက်သူက အစဉ်တစိုက် လိုက်ဖို့ပါ။

ငြိမ်းအေးချမ်းသာ ကမ္ဘာကြီး

ယနေ့ လူသားတွေဟာ အခြားသော သတ္တဝါတွေထက် ပို၍ ဒုက္ခများကြတယ်။ ဒုက္ခမများတဲ့ ကမ္ဘာ့လူသားတွေ ဘာဖြစ်လို့ မတည်ဆောက်နိုင်ကြပါသလဲ။ ဒုက္ခမရှိတဲ့ ကမ္ဘာဖြစ်အောင် စုပေါင်းတည်ဆောက်ကြရမယ်။ ဒီကမ္ဘာကို သုခကမ္ဘာ မဖြစ်လို့ မရပါ။ သုခကမ္ဘာမဖြစ်ရင် လူသားတွေ ထာဝရဒုက္ခတွေနဲ့ ရင်ဆိုင်နေကြရမယ်။ တစ်သက်လုံး ဒုက္ခခံစားနေရတဲ့နေရာ မဟုတ်တဲ့ ဒီကမ္ဘာကို ချမ်းသာသော လူ့ဘုံအဖြစ် ဖန်တီးရမယ်။ ရန်မဲ့လောကဖြစ်အောင် တည်ထောင်ရမယ်။ လူသားတိုင်း ဒုက္ခကင်းမဲ့ရမယ်။ ငြိမ်းအေး ချမ်းသာ ကမ္ဘာကြီး ဖြစ်ရမယ်။

သခင်မဲ့တဲ့ တိုင်းပြည်

အရှင်တို့တိုင်းပြည်ဟာ ငြိမ်းချမ်းသာယာတဲ့ ပြည်မြန်မာ မဟုတ်သေးပါ။ မငြိမ်းချမ်း မသာယာတဲ့ တိုင်းပြည်ဟာ သခင်မဲ့တဲ့ တိုင်းပြည်နဲ့ တူပါတယ်။ သခင်မဲ့တဲ့ တိုင်းပြည်ဟာ ဒီမိုကရေစီမဲ့ပါတယ်။ ဒီမိုကရေစီဟာ သခင်အဖြစ်နဲ့ တည်ထောင်ပေးနိုင်တဲ့ နိုင်ငံရေးလမ်းစဉ် မှန်ရင် ဒီမိုကရေစီတိုင်းပြည်တိုင်း ထာဝရငြိမ်းချမ်းရေးရှိရမှာပဲ။ ငြိမ်းချမ်းရေးမရှိတဲ့ ဒီမို ကရေစီဟာ အင်အားဘယ်လိုပဲ စုစု၊ ပြည်ထောင်စုစနစ် ဘယ်လိုပဲပြိုပြို၊ ညီညွတ်ရေး ဘယ်လိုပဲထားထား လူသားအားလုံး လက်ခံကျင့်သုံးနိုင်တဲ့ မူဝါဒ မဟုတ်ရင် မပြိုကွဲစရာ၊ တည်တံ့စရာ၊ ခိုင်မြဲစရာ မရှိပါဘူး။

အတ္တများပြားခဲ့ကြတာကြောင့်

တိုင်းရင်းသား စည်းလုံးညီညွတ်ရေးစကား ဘယ်လိုပဲပြောပြော၊ ပြည်ထောင်စု တည်တံ့ခိုင်မြဲရေးဆိုတဲ့စကား ဘယ်လိုပဲဆိုဆို လူတိုင်းအားလုံး လိုလားကြတဲ့ ပြည်သူ့ဘဝ နိုင်ငံရေး၊ သို့မဟုတ် လူမှုဘဝနိုင်ငံရေးမဟုတ်ရင် မြန်မာပြည် နိုင်ငံရေးဟာ အထွတ်အထိပ် မရောက်နိုင်ပါ။ မြန်မာပြည်နိုင်ငံရေးကို လေ့လာကြည့်ရင် “အာဏာဖီဆန်ရေးလမ်းစဉ်”၊ “ပုဂ္ဂိုလ်မုန်းတီးရေးလမ်းစဉ်” အလွန်အတ္တများပြားခဲ့တာကြောင့် ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံရေး ကျွံနစ် ခဲ့ရတယ်။ ယခင်က တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများနဲ့ နိုင်ငံရေးပြဿနာကို နိုင်ငံရေးနည်းနဲ့ ဖြေရှင်းဆောင်ရွက်လိုတဲ့သူတွေရဲ့ အဆိုစကားကြောင့်လည်း တိုင်းပြည်သားကောင်း (သမီး ကောင်း) ရတနာတွေ ပညာရေးဆုံးပါးခဲ့ရတာ များလှတယ်။ မြန်မာပြည်နိုင်ငံရေးဟာ အပြစ်ဖို့ချင်ကြတဲ့သူတွေ များတယ်။ တရားခံထားချင် ကြတဲ့သူတွေ များတယ်။ အမှားတွေ များပြီး အမှားကို အပြစ်လိုမမြင်တာ မသင့်ပါဘူး။ ပေါ့ဆတဲ့ နိုင်ငံရေးကို မွေးထုတ်တာဟာ အပြစ်ကို မွေးဖွားပေးတာနဲ့ တူပါတယ်။ နိုင်ငံရေး ဆိုတာ ကြည်လင်ရမယ်။ သန့်ရှင်းရမယ်။ လေ့လာသူတိုင်း ဖောက်ထွင်းမြင်နိုင်ရမယ်။ လျှို့ဝှက်မထားရ၊ လူသိမခံရဲတာ မရှိရ၊ စစ်ဆေးခံနိုင်ရမယ်။ အချိန်တိုင်း လာကြည့်နိုင်တယ်။ မယုံကြည်သူများ သံသယကင်းစေရမယ်။ မှန်ကန်ရမယ်။ တာဝန်ယူနိုင်ရမယ်။ လိမ်လည်မှု ရှင်းရမယ်။ ပွင့်လင်းရမယ်။

အတုအယောင်ကို ကျင့်ဝတ်နဲ့ စောင့်ကြည့်

နိုင်ငံရေးနယ်ပယ်မှာ ပြုတ်မထူး လုပ်မထူးတဲ့သူတွေ၊ ညံ့ဖျင်းအမိုက်တဲ့သူတွေ၊ အလုပ်နဲ့ အထုပ်ယူတဲ့သူတွေ မပါဖို့ လိုတယ်။ နိုင်ငံရေးဆိုတာ လုံခြုံရေးတစ်မျိုးတည်း မဟုတ်တာကြောင့် ပွင့်လင်းမြင်သာမှုမရှိတဲ့ နိုင်ငံရေးဟာ ရည်ရွယ်ချက် အရှုံးသက်သက် ချည်းပဲ အဖြေထွက်တယ်။ နိုင်ငံရေးမှာ ဆုံးရှုံးမှုများရင် အဘက်ဘက် အကျင့်ပျက်ကြမယ်။ အကျင့်ပျက်များရင် တာဝန်မဲ့မှုတွေ များမယ်။ တာဝန်မဲ့မှုတွေကြောင့် ဖုံးဖိမှုတွေ များတယ်။ တာဝန်ရှိသူတစ်ယောက် တာဝန်မဲ့မှုလုပ်ရင် တိုင်းပြည်ပျက်အောင် လုပ်တာနဲ့ အတူတူပါပဲ။ အကျင့်စာရိတ္တ မဖွံ့ဖြိုးတဲ့လုပ်ရပ်ဟာ တာဝန်မဲ့တဲ့သူတွေရဲ့ လုပ်ရပ်တွေပါ။ ကျင့်ဝတ်မစောင့် ထိန်းတဲ့ နိုင်ငံရေးဟာ ဘယ်စီမံကိန်းမျိုးမှ မအောင်မြင်နိုင်ပါဘူး။ မကောင်းမှုဟာ မပေါ်စရာ အကြောင်းမရှိပါ။ အရှက်မရစရာ မရှိပါ။ အားကျတဲ့အလုပ်ဟာ အားရစရာ မရှိသလို အားမကျတဲ့အလုပ်ကို လူတိုင်း စစ်စစ်ပေါက်ပေါက် ကြည့်ကြမှာ သေချာတယ်။ အများနဲ့ သက်ဆိုင်တဲ့နိုင်ငံရေးဟာ မျက်လုံးတစ်လုံးလေးနဲ့ ကြည့်နေကြတာ မဟုတ်ပါ။ အတုအယောင် ကို ကျင့်ဝတ်နဲ့ စောင့်ကြည့်နေကြတယ် ဆိုတာကို နားလည်ရမယ်။

ဥပေက္ခာပြုထား

နိုင်ငံရေးဆိုတာ အကောင်းဘက်၊ အဆိုးဘက်နှစ်မျိုးစလုံး ဒွန်တွဲဦးတည်မှု ရှိရမယ်။ အကောင်းသက်သက် ဦးတည်တဲ့ နိုင်ငံရေးမရှိပါ။ မျှော်လင့်ချက်က အကောင်းဘက်ချည်းပါ။ အကောင်းဘက်ချည်း ဖြစ် မဖြစ် ဆိုတာ ပြည်သူက ဆုံးဖြတ်ပေးမှာပါ။ ပြောင်းသူက ကျင့်ဝတ်ကောင်းရင် ပြောင်းလဲခြင်း (ပြောင်းလဲမှု) အကောင်းလို့ မှတ်ယူနိုင်ပါတယ်။ ပြောင်းလဲမှုဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲရေးဟာ တိုက်ဖျက်ရေးအမျိုးမျိုး ပါရင် နိုင်ငံရေးသဘောတရား “ The good အရ မအောင်မြင်ပါ။ နိုင်ငံရေး၊ နိုင်ငံမူပြောင်းလဲရေးဟာ တိုက်ဖျက်ရေးမဟုတ်။ ဖွံ့ဖြိုးရေး၊ တိုးတက်ရေးပါ။ နိုင်ငံရေးတည်ဆောက်နိုင်ရေးအတွက် ဖွံ့ဖြိုးရေး၊ တိုးတက်ရေးမလုပ်ဘဲ corrupts-‘ အကျင့်ပျက်သူကို ဖော်ထုတ်ရေးလုပ်ရင် နိုင်ငံရေးတည်ဆောက်ရေးမှာ ဆုံးရှုံးတယ်။ အကျင့် မလုံခြုံခြင်း၊ အကျင့်ပျက်ယိုယွင်းခြင်း၊ အကျင့်တရား ပျက်ယွင်းခြင်းတွေဟာ တစ်ကမ္ဘာလုံး က လူသားတွေပါ။ တစ်ကမ္ဘာလုံးရဲ့ ပြဿနာပါ။ ဒီပြဿနာဟာ ဗျူဟာကျတဲ့ ပြဿနာမို့ ပြောင်းလဲမှုဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲရေးနဲ့ ဥပေက္ခာပြုထားရမယ်။ (တစိမ့်စိမ့် ဒေါက်ထောက် ကြည့်နေခြင်းကို ဆိုသည်။)

ရှောင်အပ်ရာ

လူတွေဟာ နိုင်ငံရေးတည်ဆောက်တဲ့ သတ္တဝါတွေ ဖြစ်တာကြောင့် အခွင့်အရေး သမား မဟုတ်။ မတရားသူ မဟုတ်။ သူခိုးကြီးလည်း စွပ်စွဲခံရမှာပဲ။ ဓားပြကြီးလည်း စွပ်စွဲခံရမှာပဲ။ စိတ်ဓာတ်ရေးရာ မြင့်မြတ်နေရင်းက အဓိက ဖြစ်တယ်။ ပဓာန၊ အပဓာန မခွဲခြားတတ်ရင် ပြောင်းလဲမှုဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲရေးကို မအောင်မြင်ပါ။ လုပ်ပိုင်ခွင့်အခွင့်အရေး ရသူဟာ မတရားတဲ့နည်းနဲ့ ခေါင်းမဆောင်ရပါ။ အဓမ္မ မပြုကျင့်ရပါ။ ပစ္စည်းဓန ဆိုတာ ချမ်းသာသူ၊ ဆင်းရဲသူတွေရဲ့ ပစ္စည်းဖြစ်တာကြောင့် တရားသဖြင့် ပေးခြင်း၊ ယူခြင်းသာ အဓိကကျပါတယ်။ မတရားသဖြင့် ပစ္စည်း(လာဘ်လာဘ) ပေးခြင်း၊ ယူခြင်းဟာ ရှက်တတ် သူများ မလုပ်ပါ။ စည်းကမ်းရှိသူ မလုပ်ပါ။ မချိုးဖောက်သူ၊ မကျိုးပေါက်သူ မလုပ်ပါ။ မတရားမှုပြုခြင်း၊ တရားသဖြင့် ပေးခြင်း၊ ယူခြင်းဟာ အရှက်ရခြင်း၊ ဖြစ်ခြင်းဖြစ်တာကြောင့် ကျင့်ဝတ်ကောင်းသူများ မမှီဝဲပါ။ မလုပ်ပါ။ ဝေးစွာ ရှောင်အပ်ရာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဖိနှိပ်ရေးဘက် ဦးတည်မသွားဖို့

ယနေ့နိုင်ငံရေးခေတ်ရေစီးဟာ သမ္မတဦးဆောင်တဲ့အစိုးရ ဆိုတာ ၁၈ ရာစု နှောင်းပိုင်းကာလက ပေါ်လာတဲ့အစိုးရပါ။ ဒီအစိုးရဟာ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်တဲ့ အာဏာကြီး သုံးရပ်ကို (ဥပဒေပြုရေး၊ အုပ်ချုပ်ရေး၊ တရားစီရင်ရေး)(Separation of Powar) သီးခြား ထားခြင်းစနစ်(မူဝါဒ)နဲ့ ကျင့်သုံးတဲ့အစိုးရပါ။

(၁) သမ္မတသည် အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာကိုသာ ကျင့်သုံးရမည်။
(၂) ဥပဒေပြုရေးအာဏာကို လွှတ်တော်က ကျင့်သုံးရမည်။
(၃) တရားစီရင်ရေးအာဏာကို အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာ၊ ဥပဒေပြုရေးအာဏာ နှစ်ရပ် စလုံးမှ ကင်းလွတ်ပြီး သီးခြားထားရှိသော မဏ္ဍိုင်အဖြစ် ကျင့်သုံးသည်လို့ ဖွင့်ဆိုထားပါ တယ်။ သမ္မတအုပ်ချုပ်တဲ့ မြန်မာပြည်အစိုးရ(အစိုးရသစ်)ကို ကြည့်ရင် အာဏာသီးခြားစီ ထားရှိသည့်စနစ် ရှိ၊ မရှိ လေ့လာရမယ်။ ဥပဒေပြုရေးအာဏာနဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာ နှစ်မျိုးဟာ ပူးတွဲအတူထားတဲ့ အချို့ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံတွေမှာ တွေ့ရတယ်။ ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံ ဖြစ်ပါက ဖိနှိပ်ရေးဘက် ဦးတည်မသွားဖို့ အရေးကြီးတယ်။ ဖိနှိပ်ရေးဘက် ဦးတည်တဲ့ နိုင်ငံရေးဟာ ဥပဒေပြုရေးနဲ့ တရားစီရင်ရေး အတူထားတဲ့ နိုင်ငံရေးပဲ။ လွတ်လပ်မှုကို ထားတဲ့အစိုးရ၊ သို့မဟုတ် အာမခံတဲ့ အစိုးရဟာ အာဏာကြီးသုံးရပ်ကို သီးခြားစီ ထားပြီး အုပ်ချုပ်စေတာကို တွေ့ရတယ်။

လွှတ်တော်က အတည်ပြုမပေးရင်

သမ္မတ (Republic) (ပြည်သူ့ရေးရာ) (အကြီးအကဲ) ဦးဆောင်တဲ့ နိုင်ငံရေးစနစ် အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာထားတဲ့စနစ် ဖြစ်ပါတယ်။ သမ္မတကိုယ်တိုင်က အစိုးရဖွဲ့စည်းခွင့် တာဝန် ရှိပါတယ်။ နိုင်ငံဦးသျှောင်အစိုးရအကြီးအကဲဟာ သမ္မတဖြစ်တာကြောင့် သမ္မတ ဦးဆောင်တဲ့ ဒီမိုကရေစီမှာ သမ္မတဟာ အာဏာအရှိဆုံးပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်ပါတယ်။ ပါလီမန် ဒီမိုကရေစီမှာ အာဏာအရှိဆုံးပုဂ္ဂိုလ်က ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်ပါတယ်။ မြန်မာပြည်ဟာ သမ္မတ ဦးဆောင်တဲ့ နိုင်ငံရေးဖြစ်ကြောင်း သိထားရမယ်။ သမ္မတ ဦးဆောင်တဲ့ နိုင်ငံရေးစနစ်ဟာ သမ္မတ ရွေးချယ်လိုက်တဲ့ ဝန်ကြီးတွေဟာ လွှတ်တော်မှာ အတည်ပြုရမယ်။ လွှတ်တော်က အတည်မပြုရင် ဝန်ကြီးဖြစ်ခွင့် မရှိပါ။ ပြည်သူ့ကိုယ်စားလှယ် မဟုတ်တဲ့သူတစ်ဦးကို အစိုးရအဖွဲ့ဝင်ဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ရင် အကျင့်သိက္ခာ ကောင်း၊ မကောင်း စိစစ်ရမယ်။ သမ္မတကိုယ်တိုင် ဝန်ကြီးအမည်စာရင်း တင်သွင်းသူဖြစ်ပါစေ လွှတ်တော်က အတည်မပြုရင် ဘာရာထူးရာခံမှ သမ္မတက ခန့်ပိုင်ခွင့် မရှိစေရ။ အာဏာများ သီးခြားစီထားရှိတဲ့ နိုင်ငံရေး စနစ်မို့ သမ္မတကိုယ်တိုင်သာ အစိုးရဖွဲ့စည်းခွင့် တာဝန်ရထားပေမယ့် လွှတ်တော်က အတည် ပြုမပေးရင် သမ္မတက ဘာကိုမှ ရာထူးဝန်ကို ခန့်အပ်ပိုင်ခွင့် မရှိ။

ကိုယ်ပိုင် ဉာဏ်ရည်ဉာဏ်စွမ်း အားနည်းရင်

သမ္မတဟာ တစ်နိုင်ငံလုံးရဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးကဏ္ဍအားလုံးရဲ့ အကြီးအကဲပါပဲ။ အုပ်ချုပ် ရေးရာကိစ္စ အားလုံးကို သူ့ရဲ့ တာဝန်ခံမှုနဲ့ ဆောင်ရွက်ရတယ်။ ဥပဒေအားလုံး အသက်သွင်း ပြဋ္ဌာန်းမှုပြုဖို့ သမ္မတကိုယ်တိုင်ကပဲ ဦးဆောင်မှု ပြုလုပ်ရမယ်။ ဝန်ကြီးအားလုံးဟာ သမ္မတရဲ့ မိသားစုဖြစ်တာကြောင့် လက်တွေ့အရ ဝန်ကြီးအားလုံးရဲ့ လုပ်ဆောင်မှုအားလုံးဟာ သမ္မတ ကိုယ်တိုင်က အပြည့်အဝ တာဝန်ရှိတယ်။ ဒါပေမဲ့ ခေတ်ကာလ အချိန်အခါအရ နိုင်ငံရေးစနစ် လျော့လာတာကြောင့် ဝန်ကြီးတွေရဲ့လုပ်ကိုင်မှုကို ဝန်ကြီးကိုယ်တိုင် တာဝန်ယူစနစ်နဲ့ သမ္မတ ကိုယ်တိုင်က ခွင့်ပြုထားတာကို တွေ့ရတယ်။ လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာကို တာဝန်ယူကြတဲ့ဝန်ကြီး တွေဟာ ကိုယ်ပိုင်ဉာဏ်ရည် ဉာဏ်စွမ်းအား နည်းရင် သမ္မတအုပ်ချုပ်ရေး ထိခိုက်စေတယ်။

အမိန့်ပေးဖို့ ထိန်းချုပ်ဖို့ မရ

အာဏာများ သီးခြားထားရှိခြင်း နိုင်ငံရေးစနစ်သဘောအရ သမ္မတ ဦးဆောင်တဲ့ ဒီမိုကရေစီစနစ်မှာ သမ္မတဟာ ဥပဒေပြုရေးအာဏာမှာ လုပ်ပိုင်ခွင့် မရှိပါ။ လွှတ်တော်ကို လွှမ်းမိုးပိုင်ခွင့် မရှိပါ။ သမ္မတဟာ ဥပဒေပြုရေးအဖွဲ့၊ သို့မဟုတ် အာဏာကို ဖျက်သိမ်းခြင်း မရပါ။ ဥပဒေပြုအမတ်တွေကို သမ္မတမှာ ထိန်းချုပ်ပိုင်ခွင့် မရှိပါ။ လွှတ်တော်ဟာ ဥပဒေပြုအာဏာကို အကြွင်းမဲ့ပိုင်ဆိုင်တဲ့အဖွဲ့ ဖြစ်တာကြောင့် သမ္မတဆန္ဒနဲ့ ကွဲလွဲတဲ့ ဥပဒေတွေလည်း ပြုပိုင်ခွင့်ရှိတယ်။ သမ္မတဆန္ဒနဲ့ ကိုက်ညီတဲ့ဥပဒေတွေ ဖြစ်ပေါ်လာရေးအတွက် သမ္မတက ဥပဒေပြုအဖွဲ့ဝင်တွေကို စည်းရုံးနိုင်တဲ့ အနေအထားသာ ရှိတယ်။ အမိန့်ပေးဖို့၊ ထိန်းချုပ်ဖို့ မရပါ။

အားသာချက် ၃ ချက်၊ အားနည်းချက် ၃ ချက်

အစိုးရအဖွဲ့ဝင် ဝန်ကြီးတွေဟာ ဥပဒေပြုအဖွဲ့ဝင်များ ဖြစ်ခွင့်မရှိသလို ဥပဒေပြု အဖွဲ့တွေကလည်း အစိုးရအဖွဲ့ဝင်ဝန်ကြီး ဖြစ်ခွင့်မရှိ။ ဒီစနစ်၊ ဒီနည်းနဲ့ အပြန်အလှန်ထိန်းညှိတဲ့ စနစ် (ထိန်းကျောင်းတဲ့စနစ်) (Check and Balance)နဲ့ ကျင့်သုံးတယ်။ သမ္မတ ဦးဆောင်တဲ့ နိုင်ငံရေးစနစ်မှာ အစိုးရဟာ လွှတ်တော်ကို တာဝန်ခံဖို့မလို့ပါ။ ဖျက်သိမ်းခွင့်မရှိပါ။ ပါလီမန် ဒီမိုကရေစီစနစ်သာ ပါလီမန်ကို ဖျက်သိမ်းခွင့် ရှိတယ်။ သမ္မတ ဦးဆောင်တဲ့ ဒီမိုကရေစီမှာ အားသာချက် ၃ ချက် ရှိတယ်။
(၁) ပထမ အားသာချက်မှာ – အစိုးရ အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာ တည်ငြိမ်မှု [Executive Stability] ရှိခြင်း။
(၂) ဒုတိယ အားသာချက်မှာ – အစိုးရအဖွဲ့ အကြီးအကဲကို လူထုရွေးချယ်တင် မြှောက်ပွဲ [Popular Election] ဖြင့် ရွေးချယ်နိုင်ခြင်း။
(၃) တတိယ အားသာချက်မှာ – ဒီမိုကရေစီအစိုးရတစ်ရပ်ဖြစ်ရန် စံသတ်မှတ်ချက် တစ်ခုအဖြစ် လိုအပ်လျက်ရှိသော အစိုးရအာဏာများ ကန့်သတ်ထားနိုင်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ /

အားနည်းချက် ၃ ချက်မှာက
(၁) ပထမ အားနည်းချက် – အုပ်ချုပ်ရေး၊ ဥပဒေပြုရေးအကြား နိုင်ငံရေးပိတ်ဆို့မှု။
(၂) ဒုတိယအားနည်းချက် – သမ္မတအဖြစ် အရွေးခံလိုက်ရသောသူက အုပ်ချုပ်ရေး အာဏာ အားလုံးကို ယူထားမှု။
(၃) တတိယအားနည်းချက် – သမ္မတရာထူးတာဝန်အတွက် ပြန်လည်ရွေးခံမှုကို ကန့်သတ်ထားမှုတွေ ရှိပါတယ်။

သမ္မတအတွက် အကောင်းနဲ့ အဆိုး

သမ္မတဦးဆောင်တဲ့သဘောကို အကျဉ်းမျှ နားလည်ထားပြီ ဆိုကြပါစို့။ ယနေ့ မြန်မာပြည်သမ္မတအုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ဟာ ပြည်ထောင်စုတစ်ခုလုံးရဲ့ အုပ်ချုပ်မှုအာဏာဟာ နိုင်ငံတော်သမ္မတမှာ တည်ရှိတာကြောင့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရတစ်ခုလုံးရဲ့ အာဏာကို သမ္မတက ပိုင်စိုးသူ ဖြစ်ပါတယ်။ သို့သော် အုပ်ချုပ်မှုဆိုင်ရာအငြင်းပွားမှု တစ်ခုခု ဖြစ်လာရင် ပေါင်းစပ်ညှိနှိုင်း ဖြေရှင်းပေးတာ၊ လိုအပ်ရင် အဆုံးအဖြတ်ပေးနိုင်တယ်လို့လည်း တွေ့ရ တယ်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ အခန်း (၅)၊ ပုဒ်မ ၂၁၅ အရ “နိုင်ငံတော် သမ္မတသည် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရသော်လည်းကောင်း၊ ဥပဒေတစ်ရပ်ရပ် သော်လည်း ကောင်း မိမိအား အပ်နှင်းထားသည့် တာဝန်နှင့် လုပ်ပိုင်ခွင့်များကို ကျင့်သုံးဆောင်ရွက်မှ သို့တည်းမဟုတ် ကျင့်သုံးဆောင်ရွက်သည့်အနေဖြင့် ပြုခဲ့သော ပြုလုပ်မှုအတွက် မည်သည့် လွှတ်တော်၊ မည်သည့်တရားရုံးတွင်မျှ ဖြေရှင်းရန် တာဝန်မရှိစေရ။ သို့ရာတွင် ဤကဲ့သို့ တာဝန်မရှိခြင်းသည် နိုင်ငံတော်သမ္မတအား ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေပါ စွပ်စွဲပြစ်တင်ခြင်း နှင့်စပ်လျဉ်းသည့် ပြဋ္ဌာန်းချက်များနှင့် သက်ဆိုင်ခြင်း မရှိစေရ” ဆိုတဲ့ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံ ဥပဒေပြဋ္ဌာန်းချက်ဟာ သမ္မတအတွက် အကောင်းနဲ့အဆိုး ဘယ်လိုပုံမျိုးနဲ့ သက်ရောက်နိုင် သလဲ ဆိုတာ လေ့လာသုံးသပ်နိုင်ပါတယ်။

အာဆီယံပြည်သူတွေရဲ့ သဘောထား

သမ္မတဦးဆောင်တဲ့ ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံရေးကို လေ့လာပြီးရင် အိမ်နီးနားချင်း အရေး အကြောင်းတစ်ခုခုကို လေ့လာရမယ်ဆိုရင် အာဆီယံနိုင်ငံတွင်း ရှိလာတဲ့ ပြဿနာ အကြောင်း တစ်ခု(တစ်မျိုး)ကို လေ့လာသင့်တယ်။ အာဆီယံနိုင်ငံတွင်း လူမျိုးခွဲခြားဆက်ဆံမှု ပပျောက် ရေး ဒေသဆိုင်ရာညီလာခံတစ်ခုကို ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဗန်ကောက်မြို့၊ စူဠာလောင်ကွန်တက္ကသိုလ် မှာ ကျင်းပခဲ့ဖူးတယ်။ ဒီညီလာခံဟာ ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂက ဦးဆောင်တဲ့ လူမျိုးရေးခွဲခြားမှ တိုက်ဖျက်ရေး အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာညီလာခံတစ်ခုကို တောင်အာဖရိကနိုင်ငံမှာ ကျင်းပဖို့ရှိတာမို့ အာဆီယံပြည်သူတွေရဲ့ သဘောထားကို ကြိုတင် စစ်တမ်းကောက်တဲ့အနေနဲ့ ဒီညီလာခံကို ကျင်းပတာပါပဲ။ ကုလသမဂ္ဂညီလာခံကြီးကို အာဆီယံအစိုးရတွေ တက်ရောက်ကြမှာဖြစ်လို့ လူ့အခွင့်အရေးညီလာခံမှာ ဘယ်လိုအခန်းကဏ္ဍတွေမှာ ပါဝင်ကြမလဲဆိုတာကို လေ့လာကြဖို့ စိတ်ဝင်စားကြတယ်။

လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှု

အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံတွေမှာ လူမျိုးရေး ခွဲခြားဆက်ဆံမှုတွေနဲ့ ပတ်သက်လို့ တက်ရောက်တဲ့ ကိုယ်စားလှယ်တွေ ဆွေးနွေးတိုင်ပင် နှီးနှောကြတယ်။ ကိုယ်စားလှယ် အသီးသီး အရှေ့တောင်အာရှ တိုင်းပြည်တွေမှာ အပြစ်မဲ့တိုင်းရင်းသားတွေကို နည်းမျိုးစုံနဲ့ ခွဲခြားဆက်ဆံတာတွေ၊ တိုင်းရင်းသူအမျိုးသမီးတွေကို အစီအစဉ်ရှိရှိနဲ့ မုဒိမ်းမှု ပြုကြတာ တွေ၊ တိုင်းရင်းသူတွေကို အတင်းအကျပ် လက်ထပ်ထိမ်းမြားစေတာတွေ၊ ဖခင်မပေါ်တဲ့ကလေးကိစ္စတွေ၊ အမျိုးသမီးများကို ရောင်းဝယ်တာတွေ၊ ပြည့်တန်ဆာအဖြစ် စေခိုင်းမှု ပြုတာတွေ၊ အလုပ်လုပ်သူ အချင်းချင်း ခွဲခြားဆက်ဆံခံရတာတွေ၊ ဘာသာမတူတဲ့သူတွေကို မသိမသာ အစိုးရက နှိပ်ကွပ်တာတွေ၊ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးတွေရဲ့ ဘာသာစကား၊ ဘာသာ စာပေ လေ့လာဆည်းပူးခွင့်ကို အာဏာသုံးပြီး တားမြစ်တာတွေ၊ တိုင်းရင်းသားများ ရိုးရာ၊ ယဉ်ကျေးမှု၊ ထုံးတမ်း၊ ဓလေ့တွေကို ကွယ်ပျောက်သွားအောင် စီမံကိန်းချပြီး လုပ်ခဲ့ပုံတွေ စတဲ့ လူမျိုးရေး ခွဲခြားဆက်ဆံမှုဆိုင်ရာ လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုတွေကို တင်ပြဆွေးနွေး သွားကြတယ်။

ဘာတစ်ခုမှ ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခဲ့တာ မရှိ

ဗန်ကောက်ညီလာခံမှာ တက်ရောက်ကြတဲ့သူတွေဟာ များသောအားဖြင့် NGO အဖွဲ့အစည်းတွေသာ ဖြစ်တဲ့အတွက် သူတို့ရဲ့ စဉ်းစားချက်၊ လေ့လာချက်၊ ထောက်ခံတင်ပြ ချက်တွေကို အာဆီယံအစိုးရတွေကသိအောင် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၊ ဟနွိုင်းမြို့မှာ ကျင်းပခဲ့တဲ့ အာဆီယံ ဝန်ကြီးများ အစည်းအဝေးမှာ ဗန်ကောက် ညီလာခံက သဘောတူညီခဲ့တဲ့အချက် တွေကို ပေးပို့ခဲ့တယ်။ အာဆီယံနိုင်ငံတွင်းဟာ ထုံးစံမရှိသေးတဲ့ NGO တင်ပြတာတွေကို ဝန်ကြီးတွေက လက်ခံစဉ်းစား၊ အလေးထားကြရဲ့လား ဆိုတဲ့ အဓိကအချက်တစ်ရပ် ဖြစ်ပါ တယ်။ ဒီအစီအစဉ်ဟာ နဂိုက NGO တွေက သံသယအဖြေ ရှိထားပြီးသားပါ။ အာဆီယံ ဝန်ကြီးများ အစည်းအဝေးသာ ပြီးဆုံးသွားတယ်။ NGO တွေ တင်ပြချက်အားလုံးကို လူအများ သိအောင် ဘာတစ်ခုမှ ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခဲ့တာ မရှိပါဘူး။

ရင့်သီးတဲ့ နိုင်ငံရေးအလေ့အထ

ဒါကြောင့် အာဆီယံဒေသမှာ လူမျိုးရေး ခွဲခြားဆက်ဆံမှုများ ရှိနေပါတယ် ဆိုတဲ့ အချက်ဟာ ပြည့်ပြည့်စုံစုံ ရှိနေပါလျက်နဲ့ အာဆီယံအစိုးရအများစုဟာ ဒီအကြောင်းတွေ ကို ပြုပြင်ကုစားမည့် ပေါ်လစီတွေတောင်မှာ ချမှတ်မှု၊ အသိအမှတ်ပြုမှု မရှိခဲ့တာကြောင့် အာဆီယံ အဝန်းအဝိုင်းတွေမှာ နေထိုင်ကြတဲ့ ပြည်သူတွေ၊ တိုင်းရင်းသားတွေအားလုံးအတွက် ရှေ့ဆက်ပြီး မည်မျှ ခွဲခြားဆက်ဆံမှု ပြုနေကြဦးမလဲ ဆိုတာ တွေးထင်နိုင်ပါတယ်။ ဒီ အကြောင်းအရာဟာ နိုင်ငံရေးပေါ်လစီ မဟုတ်ပါဘူး။ အာဆီယံတွင်း လူမှုရေးပေါ်လစီပါ။ ဒီလို လူမျိုးတစ်မျိုးနဲ့ ခွဲခြားဆက်ဆံမှုပြုခြင်းကို အာဆီယံကခွင့်ပြုခြင်းသဘောလို ဖြစ်လာတာ ကြောင့် အာဆီယံတွင်း ပါဝင်တဲ့နိုင်ငံတွေ မိမိရဲ့ပြည်သူ့အရေးကို မည်သို့ ကာကွယ်စောင့် ရှောက်သင့်တယ် ဆိုတဲ့အချက်ကို အာဆီယံတွင်း မြန်မာပြည်သဘောထား အခြေခံဥပဒေ တစ်ရပ် ရေးဆွဲပြဋ္ဌာန်းသင့်နေတယ်လို့ ယူဆတယ်။
အာဆီယံနိုင်ငံများထဲမှာ ယနေ့ ဒီမိုကရေစီကျင့်သုံးနေတဲ့ တိုင်းပြည်အဖြစ်လို့ ပြောနိုင်တာက ထိုင်း၊ ဖိလစ်ပိုင်နဲ့ မြန်မာတွေပါပဲ။ ဒီတိုင်းပြည်သုံးပြည်ဟာ အာဆီယံတွင်း ဖြစ်ပျက် ပကတိအရှိကို အရှိအတိုင်း နိုင်ငံရေး၊ လူမှုရေးတွေကို ရပ်တည်ပေးဖို့ လိုအပ်ပါ တယ်။ အဖြစ်မှန်ကို ငြင်းပယ်တဲ့နိုင်ငံရေးဟာ နည်းမှန်လမ်းမှန်တဲ့ နိုင်ငံရေး မဟုတ်ပါ။ အရှိကို ဗြောင်ငြင်း၊ ဖုံးကွယ်ငြင်းပယ်တဲ့ လုပ်ရပ်ဟာ ရင့်သီးတဲ့ နိုင်ငံရေးအလေ့အထတစ်ခု မဖြစ်ဖို့ အရေးကြီးပါတယ်။

နိုင်ငံရေးနယ်ပယ်မှာ ပြုတ်မထူး လုပ်မထူးတဲ့ သူတွေ၊ ညံ့ဖျင်း အမိုက်တဲ့ သူတွေ၊ အလုပ်နဲ့ အထုပ်ယူတဲ့သူတွေ မပါဖို့ လိုတယ်။

ကိုးကား။ တောမှီရဟန်း၏ “အဝိဟိံသာနိုင်ငံရေး (၂၀၁၆)၊ စာမျက်နှာ ၂၆၃-၂၇၁၊ အဝိဟိံသာနိုင်ငံရေး (၃၃)” မှကောက်နုတ်ရေးသားဖော်ပြခြင်းဖြစ်သည်။