မဟာပညာ

🌿အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံတော်ကို
ဘယ်လိုတည်ဆောက်ခဲ့ကြသလဲ🌿

🌿 အာဏာကို ဘယ်လိုထိန်းသိမ်းကြ
သလဲ🌿

ရေးသားသူ = ဆရာကြီး ဦးအောင်ဖေ
Unauthorized copying or distribution of my manuscript is strictly prohibited.

နိဒါန်း

။ အရှေ့တောင်အာရှကို မြေပုံပေါ်မှာ ကြည့်လိုက်ရင် နိုင်ငံ ၁၁ နိုင်ငံဟာ တစ်ဒေသတည်းမှာ တည်ရှိနေကြပေမယ့် သူတို့ရဲ့ နိုင်ငံရေးစနစ်တွေကတော့ တစ်နိုင်ငံနဲ့တစ်နိုင်ငံ အလွန်ကွာခြားကြပါတယ်။

တစ်နိုင်ငံမှာ ဘုရင်စနစ်ရှိတယ်။
တစ်နိုင်ငံမှာ ပါတီတစ်ပါတီက နိုင်ငံရေးအာဏာရဲ့ ဗဟိုဖြစ်တယ်။
တစ်နိုင်ငံမှာ စစ်တပ်က နိုင်ငံရေးမှာ အရေးပါတဲ့ အခန်းကဏ္ဍယူထားတယ်။
တချို့နိုင်ငံတွေမှာ ပါလီမန်ရွေးကောက်ပွဲက အာဏာလွှဲပြောင်းရေးရဲ့ အဓိကနည်းလမ်း ဖြစ်လာတယ်။
တချို့မှာတော့ ရွေးကောက်ပွဲရှိပေမယ့် နိုင်ငံရေးအာဏာပြိုင်ဆိုင်မှုက အကန့်အသတ်ရှိနေတယ်။

ဒါကြောင့် အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံရေးကို လေ့လာတဲ့အခါ “ဘယ်လူမျိုးက အုပ်ချုပ်သလဲ” ဆိုတဲ့ မေးခွန်းတစ်ခုတည်းနဲ့ မလုံလောက်ပါဘူး။

ပိုအရေးကြီးတဲ့ မေးခွန်းတွေက
နိုင်ငံတော်ကို ဘယ်လိုတည်ဆောက်ခဲ့သလဲ။
နိုင်ငံရေးအာဏာကို ဘယ်သူက ကိုင်ထားသလဲ။
အာဏာကို ဘယ်အဖွဲ့အစည်းတွေကနေတစ်ဆင့် ထိန်းသိမ်းထားသလဲ။
အာဏာကို ဘယ်လိုစစ်ဆေးနိုင်သလဲ။
အာဏာကို ဘယ်လိုလွှဲပြောင်းနိုင်သလဲ။
ဆိုတာတွေ ဖြစ်ပါတယ်။

။ အဲဒီမေးခွန်းတွေနဲ့ အရှေ့တောင်အာရှ ၁၁ နိုင်ငံကို ကြည့်မယ်ဆိုရင် နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ရေးရဲ့ မတူညီတဲ့ လမ်းကြောင်းတွေကို ပိုရှင်းရှင်းလင်းလင်း မြင်နိုင်ပါတယ်။

⸻

၁။ အင်ဒိုနီးရှား
ကိုလိုနီနိုင်ငံကနေ ဒီမိုကရေစီ
နိုင်ငံတော်ဆီ

။ အင်ဒိုနီးရှားဟာ အရှေ့တောင်အာရှမှာ အကြီးဆုံး နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံဖြစ်ပြီး ကျွန်းပေါင်းများစွာနဲ့ ဖွဲ့စည်းထားတဲ့ နိုင်ငံဖြစ်ပါတယ်။ ခေတ်သစ်နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ရေးမှာ ဒတ်ချ်ကိုလိုနီအုပ်ချုပ်ရေး၊ အမျိုးသားရေးလှုပ်ရှားမှု၊ ဂျပန်အုပ်ချုပ်ရေး၊ လွတ်လပ်ရေးတိုက်ပွဲနဲ့ နောက်ပိုင်း စစ်တပ်အာဏာတို့ဟာ အရေးကြီးခဲ့ပါတယ်။

။ ၁၉၄၅ ခုနှစ် လွတ်လပ်ရေးကြေညာပြီးနောက် နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ရေးမှာ အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးက အဓိကပြဿနာတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။ အင်ဒိုနီးရှားဟာ လူမျိုး၊ ဘာသာ၊ ကျွန်းစုနဲ့ ဒေသအလိုက် မတူကွဲပြားမှုများစွာရှိတဲ့ နိုင်ငံဖြစ်တာကြောင့် နိုင်ငံတော်တစ်ခုတည်းအဖြစ် စုစည်းထားနိုင်ဖို့ ဗဟိုအစိုးရနဲ့ အမျိုးသားရေးအယူအဆက အရေးပါလာခဲ့ပါတယ်။

။ ၁၉၆၅ နောက်ပိုင်း ဆူဟာတိုခေတ်မှာ စစ်တပ်နဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားတို့ဟာ နိုင်ငံရေးအာဏာရဲ့ အရေးကြီးအစိတ်အပိုင်း ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။ ၁၉၉၈ ခုနှစ် ဆူဟာတိုကျဆုံးပြီးနောက် “Reformasi” ခေတ်ကို ဝင်ရောက်လာပြီး အာဏာခွဲဝေမှု၊ ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရေးနဲ့ ပါတီနိုင်ငံရေး ပြန်လည်တည်ဆောက်ခဲ့ပါတယ်။

။ ယနေ့အင်ဒိုနီးရှားမှာ သမ္မတစနစ်၊ ပါတီစုံရွေးကောက်ပွဲနဲ့ အာဏာလွှဲပြောင်းမှုတွေ ဆက်လက်ရှိနေပါတယ်။ ၂၀၂၄ ခုနှစ်မှာ ပရာဘိုဝို ဆူဘီယန်တို သမ္မတဖြစ်လာပြီး ၂၀၂၆ ခုနှစ်မှာလည်း သူ့အစိုးရက အုပ်ချုပ်ရေးကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်နေပါတယ်။ Freedom House ရဲ့ ၂၀၂၆ အကဲဖြတ်ချက်မှာ အင်ဒိုနီးရှားကို “Partly Free” အဖြစ် သတ်မှတ်ထားပြီး ၁၉၉၈ နောက်ပိုင်း ဒီမိုကရေစီတိုးတက်မှုနဲ့ အာဏာငြိမ်းချမ်းစွာ လွှဲပြောင်းမှုများ ရှိလာခဲ့ကြောင်း၊ တစ်ချိန်တည်းမှာ အကျင့်ပျက်ခြစားမှု၊ လူနည်းစုအခွင့်အရေးနဲ့ ပါပူအာပဋိပက္ခတို့လို စိန်ခေါ်မှုတွေ ဆက်ရှိနေကြောင်း ဖော်ပြထားပါတယ်။

။ အင်ဒိုနီးရှားရဲ့ အတွေ့အကြုံက ပြောပြတာက နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ရေးဟာ တစ်ကြိမ်တည်းနဲ့ ပြီးဆုံးသွားတဲ့ လုပ်ငန်းမဟုတ်ဘဲ အာဏာဖွဲ့စည်းပုံကို အချိန်နဲ့အမျှ ပြန်လည်ပြုပြင်ရတဲ့ လုပ်ငန်း ဖြစ်တယ်ဆိုတာပါ။

⸻

၂။ မလေးရှား
ဖက်ဒရယ်စနစ်၊ ဘုရင်စနစ်နှင့် ပါတီ
နိုင်ငံရေး

။ မလေးရှားရဲ့ နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံဟာ ဗြိတိသျှကိုလိုနီအမွေအနှစ်၊ မလေးဘုရင်စနစ်၊ ဖက်ဒရယ်စနစ်နဲ့ ရွေးကောက်ပွဲနိုင်ငံရေးတို့ ပေါင်းစပ်ထားတဲ့ ပုံစံဖြစ်ပါတယ်။

။ မလေးရှားမှာ ပြည်နယ်အလိုက် ဘုရင်များရှိပြီး ပြည်ထောင်စုအဆင့်မှာလည်း အလှည့်ကျ ရွေးချယ်တဲ့ ဘုရင်စနစ်ရှိပါတယ်။ တစ်ဖက်မှာတော့ ဝန်ကြီးချုပ်ဦးဆောင်တဲ့ ပါလီမန်အစိုးရစနစ်ရှိပါတယ်။

ဒါကြောင့် မလေးရှားမှာ နိုင်ငံတော်အာဏာကို တစ်ဦးတည်းက ကိုင်ထားတဲ့ ပုံစံမဟုတ်ဘဲ ဘုရင်စနစ်၊ ဖက်ဒရယ်အဖွဲ့အစည်း၊ ပါလီမန်နဲ့ နိုင်ငံရေးပါတီတွေကြားမှာ ဖြန့်ဝေထားတဲ့ ပုံစံ ဖြစ်ပါတယ်။

။ လက်ရှိမှာ အန်ဝါ အီဘရာဟင်ဟာ ၂၀၂၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၂၄ ရက်ကတည်းက မလေးရှားဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တာဝန်ယူနေပါတယ်။

။ မလေးရှားရဲ့ နိုင်ငံရေးကို နားလည်ဖို့ အရေးကြီးတဲ့အချက်က လူမျိုးရေးနဲ့ ပါတီနိုင်ငံရေးတို့ရဲ့ ဆက်နွယ်မှုပါ။ မလေး၊ တရုတ်၊ အိန္ဒိယနဲ့ အခြားလူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများရှိတဲ့ နိုင်ငံမှာ နိုင်ငံရေးပါတီတွေဟာ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းဆိုင်ရာ အကျိုးစီးပွားတွေနဲ့ အချိန်ကာလအလိုက် ဆက်စပ်ခဲ့ကြပါတယ်။

။ ဒါပေမယ့် လူမျိုးကွဲပြားမှုရှိခြင်းနဲ့ နိုင်ငံရေးအာဏာဖွဲ့စည်းပုံဟာ အတူတူမဟုတ်ပါဘူး။ မလေးရှားရဲ့ အဓိကစိတ်ဝင်စားစရာက မတူကွဲပြားတဲ့ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းတွေကို ဖက်ဒရယ်စနစ်၊ ဘုရင်စနစ်နဲ့ ပါလီမန်နိုင်ငံရေးအတွင်း ဘယ်လိုထည့်သွင်းထားသလဲ ဆိုတာ ဖြစ်ပါတယ်။

⸻

၃။ စင်ကာပူ
ပါတီဦးဆောင်သော ဖွံ့ဖြိုးရေး
နိုင်ငံတော်

။ စင်ကာပူက အခြားနိုင်ငံတွေထက် အရွယ်အစားသေးပေမယ့် နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ရေးအတွေ့အကြုံမှာ ထူးခြားပါတယ်။

။ ဗြိတိသျှကိုလိုနီဆိပ်ကမ်းကနေ လွတ်လပ်တဲ့ နိုင်ငံတော်ဖြစ်လာပြီးနောက် Lee Kuan Yew ဦးဆောင်တဲ့ People’s Action Party (PAP) ဟာ နိုင်ငံရေးအာဏာရဲ့ အဓိကအင်အားဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။

။ စင်ကာပူရဲ့ နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ရေးမှာ အုပ်ချုပ်ရေးစွမ်းရည်၊ အိမ်ရာ၊ ပညာရေး၊ ဆိပ်ကမ်းနဲ့ ကုန်သွယ်ရေး၊ နိုင်ငံတကာရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနဲ့ အစိုးရအဖွဲ့အစည်းတွေရဲ့ ထိရောက်မှုတို့ဟာ အရေးကြီးခဲ့ပါတယ်။

။ ဒါပေမယ့် နိုင်ငံရေးအာဏာဘက်မှာတော့ PAP က ၁၉၅၉ ခုနှစ်ကတည်းက လွှမ်းမိုးလာခဲ့ပြီး အတိုက်အခံပါတီတွေအတွက် နိုင်ငံရေးအခွင့်အလမ်းဟာ ရှိနေသော်လည်း ဥပဒေနဲ့ ရွေးကောက်ပွဲဆိုင်ရာ ဖွဲ့စည်းပုံတွေက ပြိုင်ဆိုင်မှုကို ကန့်သတ်ထားတယ်လို့ Freedom House က သုံးသပ်ပါတယ်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်မှာ လောရင့်စ်ဝေါင်က ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တာဝန်ယူနေပြီး အစိုးရအတွင်း မျိုးဆက်သစ်ခေါင်းဆောင်တွေကို ပိုမိုတာဝန်ပေးတဲ့ ခေါင်းဆောင်မှုအကူးအပြောင်းကို ဆက်လုပ်နေပါတယ်။

။ ဒီနေရာမှာ စင်ကာပူရဲ့ ထူးခြားချက်က စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုနဲ့ နိုင်ငံရေးစနစ်ကို သီးခြားခွဲကြည့်ဖို့လိုခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

စီးပွားရေးအောင်မြင်မှုရှိခြင်းက နိုင်ငံရေးပြိုင်ဆိုင်မှု အတိုင်းအတာကို အလိုအလျောက် မသတ်မှတ်ပါဘူး။

⸻

၄။ ထိုင်း
ဘုရင်စနစ်၊ စစ်တပ်နှင့်
ရွေးကောက်ပွဲတို့ကြား အာဏာ
ချိန်ခွင်လျှာ

။ ထိုင်းနိုင်ငံရဲ့ နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ရေးဟာ အရှေ့တောင်အာရှထဲမှာ ထူးခြားပါတယ်။ ဥရောပကိုလိုနီအုပ်ချုပ်မှုအောက် တိုက်ရိုက်မကျရောက်ဘဲ ခေတ်မီနိုင်ငံတော်အဖြစ် ပြုပြင်ပြောင်းလဲလာခဲ့ပါတယ်။

။ ၁၉၃၂ ခုနှစ်မှာ အကြွင်းမဲ့ဘုရင်စနစ်ကနေ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဘုရင်စနစ်ဆီ ပြောင်းလဲခဲ့ပြီးနောက် ဘုရင်စနစ်၊ စစ်တပ်၊ ဗျူရိုကရေစီနဲ့ နိုင်ငံရေးပါတီတွေကြား အာဏာချိန်ခွင်လျှာဟာ ထိုင်းနိုင်ငံရေးရဲ့ အဓိကအကြောင်းအရာ ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။

။ စစ်တပ်က နိုင်ငံရေးမှာ အကြိမ်ကြိမ် ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတွေကိုလည်း အကြိမ်ကြိမ် ပြောင်းလဲခဲ့ပါတယ်။

။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်မှာတော့ အခြေအနေသစ်တစ်ခု ရှိလာပါတယ်။ ၂၀၂၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၈ ရက် ရွေးကောက်ပွဲမှာ Bhumjaithai ပါတီက လွှတ်တော်အမတ်နေရာ ၁၉၀ ကျော် ရရှိပြီး အကြီးဆုံးအင်အားစု ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၃ ရက်မှာ ဝန်ကြီးချုပ် အနူတင် ချာန်ဝီရခွန်က Pheu Thai ပါတီနဲ့ မဟာမိတ်ဖွဲ့ခဲ့ပြီး မတ်လ ၁၉ ရက်မှာ လွှတ်တော်က သူ့ကို ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ပြန်လည်ရွေးချယ်ခဲ့ပါတယ်။ တစ်ချိန်တည်းမှာ ၂၀၂၆ ရွေးကောက်ပွဲနဲ့အတူ ဖွဲ့စည်းပုံအသစ်ရေးဆွဲရေးအတွက် ဆန္ဒခံယူပွဲကိုလည်း ကျင်းပခဲ့ပြီး မဲပေးသူ ၆၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်က အသစ်ရေးဆွဲရန် ထောက်ခံခဲ့ပါတယ်။

။ ထိုင်းနိုင်ငံရဲ့ အတွေ့အကြုံက “ ရွေးကောက်ပွဲတစ်ခုရှိရုံနဲ့ နိုင်ငံရေးအာဏာရဲ့ အလုံးစုံဖွဲ့စည်းပုံကို နားလည်နိုင်မှာမဟုတ်ဘူး ” ဆိုတာကို ပြပါတယ်။ စစ်တပ်၊ ဘုရင်စနစ်နဲ့ တရားရုံးအပါအဝင် ရွေးကောက်ခံမဟုတ်တဲ့ အဖွဲ့အစည်းတွေရဲ့ အခန်းကဏ္ဍကိုပါ ထည့်တွက်ရပါတယ်။

⸻

၅။ ဖိလစ်ပိုင်
ရွေးကောက်ပွဲနိုင်ငံရေးနှင့်
အထက်တန်းလွှာအာဏာ

။ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံရဲ့ ခေတ်သစ်နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ရေးမှာ စပိန်ကိုလိုနီ၊ အမေရိကန်အုပ်ချုပ်ရေး၊ ဂျပန်သိမ်းပိုက်မှု၊ လွတ်လပ်ရေးနဲ့ မားကို့စ်ခေတ်တို့ဟာ အရေးကြီးပါတယ်။

အမေရိကန်ခေတ်က တည်ဆောက်ပေးခဲ့တဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးနဲ့ ရွေးကောက်ပွဲစနစ်တွေက နိုင်ငံရေးဖွဲ့စည်းပုံအပေါ် ရေရှည်သက်ရောက်ခဲ့ပါတယ်။

။ ၁၉၇၂ ခုနှစ် မားကို့စ်က စစ်အုပ်ချုပ်ရေးကြေညာခဲ့ပြီးနောက် နိုင်ငံရေးအာဏာဟာ သမ္မတအဖွဲ့အစည်းအတွင်း ပိုမိုစုစည်းခဲ့ပါတယ်။ ၁၉၈၆ People Power လှုပ်ရှားမှုနောက်ပိုင်းမှာ ဒီမိုကရေစီစနစ် ပြန်လည်တည်ဆောက်ခဲ့ပါတယ်။

။ ယနေ့မှာ ရွေးကောက်ပွဲတွေဟာ နိုင်ငံရေးအာဏာရရှိရေးရဲ့ အဓိကနည်းလမ်းဖြစ်ပါတယ်။ ဖာဒီနန် မားကို့စ် ဂျူနီယာဟာ ၂၀၂၂ ခုနှစ်က သမ္မတဖြစ်လာပြီး ၂၀၂၆ ခုနှစ်မှာ သူ့ရဲ့ ဒုတိယနှစ်ဝက်ကာလဆီ ရောက်ရှိနေပါတယ်။ ၂၀၂၆ ဇူလိုင် ၂၇ ရက်မှာလည်း သူက ပဉ္စမအကြိမ် နိုင်ငံတော်အခြေအနေမိန့်ခွန်း ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။

။ ဒါပေမယ့် Freedom House ရဲ့ ၂၀၂၆ အကဲဖြတ်ချက်အရ ဖိလစ်ပိုင်မှာ နိုင်ငံရေးပြိုင်ဆိုင်မှုရှိနေသော်လည်း ရိုးရာနိုင်ငံရေးအထက်တန်းလွှာတွေရဲ့ အကျိုးအမြတ်၊ မဲဝယ်မှု၊ သတင်းမှားဖြန့်မှုနဲ့ အကျင့်ပျက်ခြစားမှုတွေဟာ နိုင်ငံရေးပြိုင်ဆိုင်မှုအပေါ် သက်ရောက်နေပါတယ်။

။ ဒါကြောင့် ဖိလစ်ပိုင်ရဲ့ မေးခွန်းက “ရွေးကောက်ပွဲရှိသလား” ဆိုတာထက် “ရွေးကောက်ပွဲထဲမှာ ဘယ်သူတွေက အရင်းအမြစ်၊ မီဒီယာ၊ နိုင်ငံရေးကွန်ရက်နဲ့ မိသားစုအာဏာတွေကို ဘယ်လောက်အထိ ထိန်းထားနိုင်သလဲ” ဆိုတာ ဖြစ်လာပါတယ်။

⸻

၆။ ဗီယက်နမ်
တော်လှန်ရေးပါတီက နိုင်ငံတော်ရဲ့
ဗဟိုဖြစ်လာခြင်း

။ ဗီယက်နမ်ရဲ့ နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ရေးဟာ ကိုလိုနီဆန့်ကျင်ရေး၊ အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးနဲ့ ကွန်မြူနစ်တော်လှန်ရေးတို့နဲ့ နက်ရှိုင်းစွာ ဆက်စပ်ပါတယ်။

။ ယနေ့ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံရေးစနစ်မှာ ဗီယက်နမ်ကွန်မြူနစ်ပါတီက အဓိကနိုင်ငံရေးအင်အား ဖြစ်ပါတယ်။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကလည်း ပါတီကို နိုင်ငံတော်နဲ့ လူ့အဖွဲ့အစည်းရဲ့ ဦးဆောင်အင်အားအဖြစ် သတ်မှတ်ထားပါတယ်။

။ ဒါကြောင့် ဗီယက်နမ်မှာ အာဏာကို နားလည်ဖို့ “သမ္မတဘယ်သူလဲ” ဆိုတာထက် ပါတီ၊ ပေါ်လစ်ဗျူရို၊ ဗဟိုကော်မတီနဲ့ နိုင်ငံတော်အဖွဲ့အစည်းတွေ ဘယ်လိုဆက်နွယ်နေသလဲ ဆိုတာက ပိုအရေးကြီးပါတယ်။

။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်မှာ တိုလမ်ဟာ ကွန်မြူနစ်ပါတီ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးအဖြစ် ဆက်ရှိနေပြီး ဧပြီ ၇ ရက်မှာ အမျိုးသားလွှတ်တော်က နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်လည်း တညီတညွတ်တည်း ရွေးချယ်ခဲ့ပါတယ်။

။ ဗီယက်နမ်မှာ ၁၉၈၆ ခုနှစ် Đổi Mới နောက်ပိုင်း စျေးကွက်အခြေပြု စီးပွားရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုတွေ ကျယ်ပြန့်လာပေမယ့် နိုင်ငံရေးအာဏာရဲ့ ပါတီဗဟိုပြုဖွဲ့စည်းပုံက ဆက်လက်တည်ရှိနေပါတယ်။

ဒါကြောင့် စီးပွားရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုနဲ့ နိုင်ငံရေးအာဏာပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုဟာ တစ်ခုတည်းမဟုတ်ပါဘူး။

⸻

၇။ လာအို
တစ်ပါတီနိုင်ငံတော်

။ လာအိုရဲ့ ခေတ်သစ်နိုင်ငံတော်ဟာ ၁၉၇၅ ခုနှစ်မှာ ဘုရင်စနစ်အဆုံးသတ်ပြီး လာအိုပြည်သူ့ဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံ တည်ထောင်ပြီးနောက် လာအိုပြည်သူ့တော်လှန်ရေးပါတီကို ဗဟိုပြုတဲ့ နိုင်ငံရေးစနစ် ဖြစ်လာပါတယ်။

။ ယနေ့မှာ လာအိုပြည်သူ့တော်လှန်ရေးပါတီဟာ နိုင်ငံရေးစနစ်ရဲ့ ဦးဆောင်ဗဟို ဖြစ်ပါတယ်။ ရွေးကောက်ပွဲတွေ ရှိပေမယ့် အမျိုးသားအဆင့် နိုင်ငံရေးအာဏာကို ပါတီအမျိုးမျိုးက အပြိုင်အဆိုင် ရယူနိုင်တဲ့ စနစ် မဟုတ်ပါဘူး။

။ ၂၀၂၆ မတ်လမှာ ထုံးလွန်း စီဆူလစ်ဟာ လာအိုသမ္မတအဖြစ် ပြန်လည်ရွေးချယ်ခံခဲ့ရပြီး အမျိုးသားလွှတ်တော်သစ်ရဲ့ အစည်းအဝေးမှာ ၉၉ ရာခိုင်နှုန်း ထောက်ခံမှုရရှိခဲ့ပါတယ်။ သူဟာ လာအိုပြည်သူ့တော်လှန်ရေးပါတီရဲ့ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးလည်း ဖြစ်ပါတယ်။

။ Freedom House ရဲ့ ၂၀၂၆ အကဲဖြတ်ချက်က လာအိုကို တစ်ပါတီနိုင်ငံတော်အဖြစ် ဖော်ပြပြီး နိုင်ငံရေးအတိုက်အခံ၊ လွတ်လပ်တဲ့ လူမှုအဖွဲ့အစည်းနဲ့ လွတ်လပ်တဲ့မီဒီယာတို့ အလွန်ကန့်သတ်ထားကြောင်း ဆိုပါတယ်။

။ ဗီယက်နမ်နဲ့ လာအိုနှစ်နိုင်ငံစလုံးမှာ ပါတီက နိုင်ငံရေးအာဏာရဲ့ အဓိကဗဟို ဖြစ်ပေမယ့် နိုင်ငံတော်သမိုင်း၊ စီးပွားရေးအရွယ်အစားနဲ့ နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေးတွေမှာ ကွာခြားမှုတွေ ရှိပါတယ်။

⸻

၈။ ကမ္ဘောဒီးယား
ရွေးကောက်ပွဲနှင့် ပါတီအာဏာ၏
ရေရှည်တည်တံ့မှု

။ ကမ္ဘောဒီးယားဟာ ပြင်သစ်ကိုလိုနီအမွေအနှစ်၊ မင်းဆက်စနစ်၊ ပြည်တွင်းစစ်၊ ခမာနီခေတ်၊ ဗီယက်နမ်ဝင်ရောက်မှုနဲ့ ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်နောက်ပိုင်း ပါတီနိုင်ငံရေးတို့ကို ဖြတ်သန်းလာတဲ့ နိုင်ငံ ဖြစ်ပါတယ်။

။ ဟွန်ဆန်ဟာ ဆယ်စုနှစ်သုံးစုကျော် နိုင်ငံရေးအာဏာရဲ့ အဓိကပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်ခဲ့ပြီး ၂၀၂၃ ခုနှစ်မှာ သူ့သား ဟွန်မာနက်ထံ ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးကို လွှဲပြောင်းခဲ့ပါတယ်။

။ ဒါပေမယ့် Freedom House ရဲ့ ၂၀၂၆ အကဲဖြတ်ချက်က ဟွန်ဆန်ဟာ နိုင်ငံရေးအာဏာအများစုကို ဆက်လက်ထိန်းထားနိုင်ပြီး ကမ္ဘောဒီးယားပြည်သူ့ပါတီက နိုင်ငံရေးစနစ်ကို ဆက်လက်လွှမ်းမိုးနေတယ်လို့ သုံးသပ်ထားပါတယ်။ အတိုက်အခံ၊ လွတ်လပ်တဲ့မီဒီယာနဲ့ အရပ်ဘက်လူမှုအဖွဲ့အစည်းတွေကိုလည်း ဖိအားပေးမှုတွေ ရှိနေတယ်လို့ ဖော်ပြထားပါတယ်။

။ ဒီနေရာမှာ စိတ်ဝင်စားစရာက ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးက ရာထူးကနေ ထွက်သွားခြင်းနဲ့ နိုင်ငံရေးအာဏာက သူနဲ့အတူ ပျောက်ကွယ်သွားခြင်း မတူတာ ဖြစ်ပါတယ်။

နိုင်ငံရေးပါတီ၊ အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားနဲ့ အာဏာကွန်ရက်တွေက လူတစ်ဦးထက် ပိုမိုရှည်လျားတဲ့ သက်တမ်းရှိနိုင်ပါတယ်။

⸻

၉။ မြန်မာ
အမျိုးသားနိုင်ငံတော်၊ စစ်တပ်နှင့်
အာဏာဖွဲ့စည်းပုံ

။ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ ခေတ်သစ်နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ရေးကို ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ်၊ ၁၉၄၈ လွတ်လပ်ရေး၊ ပါလီမန်ဒီမိုကရေစီ၊ ၁၉၆၂ စစ်အာဏာသိမ်းမှု၊ ၁၉၈၈ စစ်တပ်အာဏာပြန်လည်စုစည်းမှု၊ ၂၀၁၁ နောက်ပိုင်း အရပ်သားအစိုးရနဲ့ ၂၀၂၁ အာဏာထိန်းမှုတို့နဲ့ ခွဲခြမ်းကြည့်ရပါတယ်။

။ မြန်မာ့နိုင်ငံရေးရဲ့ ထူးခြားချက်က စစ်တပ်ဟာ နိုင်ငံတော်ရဲ့ လုံခြုံရေးအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုအဖြစ်သာ မနေဘဲ နိုင်ငံရေးအာဏာရဲ့ တိုက်ရိုက်အင်အားတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

။ ၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအောက်မှာလည်း စစ်တပ်အတွက် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်နေရာ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်းနဲ့ အရေးကြီးဝန်ကြီးဌာနအချို့အပေါ် အခန်းကဏ္ဍတွေ သတ်မှတ်ထားခဲ့ပါတယ်။

။ ၂၀၂၁ ဖေဖော်ဝါရီမှာ စစ်တပ်က နိုင်ငံတော်အာဏာကို ထိန်းယူခဲ့ပြီးနောက် နိုင်ငံရေးအာဏာဖွဲ့စည်းပုံဟာ ထပ်မံပြောင်းလဲသွားပါတယ်။ Freedom House ရဲ့ ၂၀၂၆ အကဲဖြတ်ချက်မှာ ၂၀၂၁ နောက်ပိုင်း စစ်တပ်က အစိုးရအာဏာကို ထိန်းချုပ်ထားပြီး နိုင်ငံရေးအတိုက်အခံနဲ့ လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေးတို့ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေကြောင်း ဖော်ပြထားပါတယ်။

။ ၂၀၂၅ ဒီဇင်ဘာကနေ ၂၀၂၆ ဇန်နဝါရီအထိ ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပခဲ့ပြီး ၂၀၂၆ ဧပြီ ၃ ရက်မှာ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ကို သမ္မတအဖြစ် လွှတ်တော်က ရွေးချယ်ခဲ့တယ်လို့ မြန်မာအစိုးရဘက်က ထုတ်ပြန်ထားပါတယ်။

ဒီနေရာမှာ အရေးကြီးတာတစ်ခု ရှိပါတယ်။ “ စစ်တပ်နဲ့ ဗမာလူမျိုးကို တစ်ခုတည်းအဖြစ် မသတ်မှတ်သင့်ပါဘူး။”
စစ်တပ်ဟာ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ဗမာဟာ လူမျိုးတစ်မျိုး ဖြစ်ပါတယ်။

အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုရဲ့ နိုင်ငံရေးလုပ်ဆောင်ချက်ကို လူမျိုးတစ်မျိုးလုံးရဲ့ သဘာဝအဖြစ် ပြောင်းလဲသတ်မှတ်လိုက်ရင် နိုင်ငံရေးအာဏာဖွဲ့စည်းပုံကို မှန်ကန်စွာ မမြင်နိုင်တော့ပါဘူး။

⸻

၁၀။ ဘရူနိုင်း
ဘုရင်စနစ်က နိုင်ငံတော်ရဲ့ ဗဟို
ဖြစ်နေခြင်း

။ ဘရူနိုင်းဟာ အခြားအရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံတွေနဲ့ မတူဘဲ ဘုရင်စနစ်ကို နိုင်ငံတော်အာဏာရဲ့ ဗဟိုအဖြစ် ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားပါတယ်။

။ ဆူလ်တန် ဟာဆနယ် ဘိုလ်ကီးယားဟာ နိုင်ငံတော်ရဲ့ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်ဖြစ်သလို ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးနဲ့ ကာကွယ်ရေး၊ ဘဏ္ဍာရေးစတဲ့ အရေးကြီးရာထူးတွေကိုလည်း ကိုင်တွယ်ထားပါတယ်။

။ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇွန်လမှာ ဘရူနိုင်းက ၂၀၂၂ နောက်ပိုင်း ပထမဆုံး ဝန်ကြီးအဖွဲ့ပြင်ဆင်မှုကို ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး ဆူလ်တန်က ဝန်ကြီးအသစ် ၁၇ ဦးနဲ့ ဒုဝန်ကြီး ၄ ဦး ခန့်အပ်ခဲ့ပါတယ်။ သူ့သား မင်းသား အဗ္ဒူလ် မာတင်ကိုလည်း နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ပါတယ်။

။ Freedom House ရဲ့ ၂၀၂၆ အကဲဖြတ်ချက်မှာ ဘရူနိုင်းကို အကြွင်းမဲ့ဘုရင်စနစ်အဖြစ် ဖော်ပြပြီး အမျိုးသားအဆင့် ရွေးကောက်ခံကိုယ်စားလှယ်တွေ မရှိကြောင်း၊ သတင်းမီဒီယာနဲ့ စုဝေးခွင့်တွေကို သိသိသာသာ ကန့်သတ်ထားကြောင်း ဆိုပါတယ်။

။ ဘရူနိုင်းရဲ့ နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ရေးကို နားလည်ရာမှာ ဘုရင်စနစ်၊ အစ္စလာမ်ဘာသာနဲ့ သဘာဝဓာတ်ငွေ့အခြေပြု စီးပွားရေး တို့ကြား ဆက်နွယ်မှုက အရေးကြီးပါတယ်။

⸻

၁၁။ တီမော-လက်စတေ
လွတ်လပ်ရေးတိုက်ပွဲကနေ ဒီမိုက
ရေစီနိုင်ငံတော်ဆီ

။ တီမော-လက်စတေက အရှေ့တောင်အာရှထဲမှာ နောက်ဆုံးလွတ်လပ်ရေးရခဲ့တဲ့ နိုင်ငံတွေထဲက တစ်နိုင်ငံဖြစ်ပါတယ်။

။ အင်ဒိုနီးရှားအုပ်ချုပ်မှု၊ လွတ်လပ်ရေးတိုက်ပွဲနဲ့ ၂၀၀၂ ခုနှစ် လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ရေးဟာ နိုင်ငံရေးအင်စတီကျူးရှင်းတွေကို အသစ်ကနေ တည်ဆောက်ရတဲ့ လုပ်ငန်းဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။

။ တီမော-လက်စတေရဲ့ နိုင်ငံရေးစနစ်ဟာ Semi-Presidential Republic ဖြစ်ပြီး သမ္မတကို ပြည်သူက တိုက်ရိုက်ရွေးချယ်ပါတယ်။ အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုလည်း ပြည်သူက ရွေးချယ်ပြီး အစိုးရအဖွဲ့ကို ဝန်ကြီးချုပ်က ဦးဆောင်ပါတယ်။ လွှတ်တော်ရွေးကောက်ပွဲနောက်ပိုင်း အများစုပါတီ သို့မဟုတ် မဟာမိတ်အဖွဲ့ခေါင်းဆောင်ကို သမ္မတက ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်ပါတယ်။

။ Freedom House ရဲ့ ၂၀၂၆ အကဲဖြတ်ချက်မှာ တီမော-လက်စတေကို “Free” အဖြစ် သတ်မှတ်ထားပြီး ၂၀၀၂ လွတ်လပ်ရေးနောက်ပိုင်း ယှဉ်ပြိုင်မှုရှိတဲ့ ရွေးကောက်ပွဲတွေနဲ့ ငြိမ်းချမ်းတဲ့ အာဏာလွှဲပြောင်းမှုတွေ ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားပါတယ်။ တစ်ချိန်တည်းမှာ ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့အစည်းတွေဟာ နုနယ်နေဆဲဖြစ်ပြီး အုပ်ချုပ်ရေးစွမ်းရည်နဲ့ တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးဘက်မှာ စိန်ခေါ်မှုတွေ ရှိနေကြောင်းလည်း ဆိုပါတယ်။

။ တီမော-လက်စတေရဲ့ အတွေ့အကြုံက နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ရေးနဲ့ ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့အစည်းတည်ဆောက်ရေးဟာ တစ်ပြိုင်တည်း ဖြစ်နိုင်ပေမယ့် နှစ်ခုစလုံးဟာ အချိန်ယူရတဲ့ လုပ်ငန်းတွေ ဖြစ်တယ် ဆိုတာကို ပြပါတယ်။

⸻

အရှေ့တောင်အာရှ ၁၁ နိုင်ငံကို တစ်ခါတည်းကြည့်မယ်ဆိုရင်

။ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံချင်းစီရဲ့ သမိုင်းကို ခွဲပြီးကြည့်ရင် မတူညီမှုတွေ အများကြီးရှိပါတယ်။ ဒါပေမယ့် အာဏာဖွဲ့စည်းပုံကို အခြေခံပြီး ကြည့်ရင် အုပ်စုအချို့ကို တွေ့နိုင်ပါတယ်။

၁။ ဘုရင်စနစ်ကို အာဏာဖွဲ့စည်းပုံရဲ့ အဓိကအစိတ်အပိုင်းအဖြစ် ဆက်လက်ထားရှိသောနိုင်ငံများ

။ ဘရူနိုင်းမှာ ဘုရင်စနစ်က အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာရဲ့ ဗဟိုဖြစ်ပါတယ်။

မလေးရှားနဲ့ ထိုင်းမှာတော့ ဘုရင်စနစ်ရှိသော်လည်း ပါလီမန်၊ ဝန်ကြီးချုပ်နဲ့ နိုင်ငံရေးပါတီတွေကလည်း အရေးကြီးတဲ့ အခန်းကဏ္ဍမှာ ရှိနေပါတယ်။

ဒါကြောင့် “ဘုရင်စနစ်ရှိခြင်း” ဆိုတာနဲ့ နိုင်ငံသုံးနိုင်ငံရဲ့ နိုင်ငံရေးစနစ် တူညီသွားတာ မဟုတ်ပါဘူး။

၂။ ပါတီကို နိုင်ငံရေးအာဏာရဲ့ အဓိကဗဟိုအဖြစ် ထားသောနိုင်ငံများ

။ ဗီယက်နမ်နဲ့ လာအိုမှာ တော်လှန်ရေးပါတီတွေဟာ နိုင်ငံရေးစနစ်ရဲ့ ဦးဆောင်ဗဟို ဖြစ်ပါတယ်။

စင်ကာပူမှာတော့ ရွေးကောက်ပွဲစနစ်နဲ့ ပါလီမန်ရှိနေသော်လည်း PAP က ရေရှည်နိုင်ငံရေးလွှမ်းမိုးမှုကို ထိန်းသိမ်းထားပါတယ်။

ကမ္ဘောဒီးယားမှာလည်း CPP ရဲ့ ရေရှည်နိုင်ငံရေးလွှမ်းမိုးမှုဟာ အရေးကြီးပါတယ်။

၃။ စစ်တပ်ရဲ့ နိုင်ငံရေးအခန်းကဏ္ဍ ထင်ရှားသောနိုင်ငံများ

။ မြန်မာမှာ စစ်တပ်ဟာ နိုင်ငံရေးအာဏာရဲ့ တိုက်ရိုက်အင်အားတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။

ထိုင်းမှာလည်း စစ်တပ်က နိုင်ငံရေးသမိုင်းတစ်လျှောက် အရေးကြီးတဲ့ အခန်းကဏ္ဍယူခဲ့ပါတယ်။ သို့သော် ၂၀၂၆ အခြေအနေမှာ ထိုင်းဟာ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ပါလီမန်၊ တရားရုံးနဲ့ စစ်တပ်တို့ အပြန်အလှန်သက်ရောက်နေတဲ့ ပိုမိုရှုပ်ထွေးတဲ့ ဖွဲ့စည်းပုံ ဖြစ်ပါတယ်။

၄။ ရွေးကောက်ပွဲနဲ့ အာဏာလွှဲပြောင်းရေးကို အဓိကထားသော နိုင်ငံများ

။ အင်ဒိုနီးရှား၊ ဖိလစ်ပိုင်၊ မလေးရှားနဲ့ တီမော-လက်စတေတို့မှာ ရွေးကောက်ပွဲက အာဏာရရှိရေးနဲ့ အာဏာလွှဲပြောင်းရေးရဲ့ အရေးကြီးတဲ့ လမ်းကြောင်း ဖြစ်ပါတယ်။

။ ဒါပေမယ့် ဒီနိုင်ငံတွေရဲ့ ဒီမိုကရေစီအရည်အသွေး၊ ပါတီပြိုင်ဆိုင်မှုနဲ့ အာဏာလွှမ်းမိုးနိုင်မှုတွေက တစ်နိုင်ငံနဲ့တစ်နိုင်ငံ မတူကြပါဘူး။ ဥပမာ အင်ဒိုနီးရှားမှာ ၁၉၉၈ နောက်ပိုင်း အာဏာငြိမ်းချမ်းစွာ လွှဲပြောင်းမှုတွေ ရှိခဲ့သလို တီမော-လက်စတေမှာလည်း လွတ်လပ်ရေးနောက်ပိုင်း ငြိမ်းချမ်းတဲ့ အာဏာလွှဲပြောင်းမှုတွေ ရှိခဲ့ပါတယ်။
⸻

နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ရေးနဲ့ အာဏာထိန်းသိမ်းရေး — ဘာက အဓိကလဲ

။ အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံတွေကို စုစည်းပြီးကြည့်တဲ့အခါ အာဏာကို ထိန်းသိမ်းတဲ့ နည်းလမ်းတွေဟာ အဓိကအားဖြင့် အောက်ပါအရာတွေကို တွေ့ရပါတယ်။

၁။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ

။ အာဏာကို ဘယ်သူက ကိုင်ထားမလဲဆိုတာကို ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေက သတ်မှတ်ပေးနိုင်ပါတယ်။

ဒါပေမယ့် စာအုပ်ထဲမှာ ရေးထားတဲ့ အာဏာခွဲဝေမှုနဲ့ လက်တွေ့နိုင်ငံရေးမှာ ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ အာဏာချိန်ခွင်လျှာဟာ အမြဲတမ်း တူညီနေတာ မဟုတ်ပါဘူး။

၂။ နိုင်ငံရေးပါတီ

။ ပါတီတစ်ခုဟာ ရွေးကောက်ပွဲဝင်ဖို့အတွက်သာ မဟုတ်ပါဘူး။

ပါတီတစ်ခုက အုပ်ချုပ်ရေး၊ လွှတ်တော်၊ ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရေးနဲ့ လူမှုအဖွဲ့အစည်းတွေထဲမှာ အမြစ်တွယ်လာတဲ့အခါ နိုင်ငံရေးအာဏာကို ရေရှည်ထိန်းသိမ်းနိုင်တဲ့ ကွန်ရက်တစ်ခု ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။

၃။ စစ်တပ်

။ စစ်တပ်ဟာ နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးအတွက် တာဝန်ယူတဲ့ အဖွဲ့အစည်း ဖြစ်နိုင်သလို နိုင်ငံရေးအာဏာရဲ့ တိုက်ရိုက်အင်အားအဖြစ်လည်း ဝင်ရောက်လာနိုင်ပါတယ်။

မြန်မာနဲ့ ထိုင်းတို့ရဲ့ သမိုင်းက ဒီအချက်ကို နားလည်ဖို့ အရေးကြီးတဲ့ ဥပမာတွေ ဖြစ်ပါတယ်။

၄။ ဘုရင်စနစ်

။ ဘုရင်စနစ်ကလည်း နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ရေးနဲ့ အာဏာဖွဲ့စည်းပုံအပေါ် သက်ရောက်မှုရှိပါတယ်။

ဒါပေမယ့် ဘုရင်စနစ်ရှိတဲ့ နိုင်ငံတိုင်းဟာ တစ်ပုံစံတည်း မဟုတ်ပါဘူး။

ဘရူနိုင်းမှာ ဆူလ်တန်က အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာရဲ့ အဓိကဗဟို ဖြစ်နေသော်လည်း မလေးရှားမှာ ဘုရင်စနစ်ဟာ ဖက်ဒရယ်ပါလီမန်စနစ်နဲ့ ပေါင်းစပ်ထားပြီး ထိုင်းမှာတော့ ဘုရင်စနစ်၊ ရွေးကောက်ပွဲနဲ့ စစ်တပ်တို့ရဲ့ ဆက်နွယ်မှုက သီးခြားသမိုင်းကြောင်းရှိပါတယ်။

၅။ အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရား

။ နိုင်ငံတော်တစ်ခုရဲ့ အာဏာဟာ သမ္မတ၊ ဝန်ကြီးချုပ် ဒါမှမဟုတ် ဘုရင်တစ်ဦးတည်းမှာပဲ ရှိနေတာ မဟုတ်ပါဘူး။

ဝန်ကြီးဌာနတွေ၊ တရားရုံးတွေ၊ လုံခြုံရေးအဖွဲ့အစည်းတွေ၊ ဒေသန္တရအစိုးရတွေ၊ ဘဏ္ဍာရေးအဖွဲ့အစည်းတွေနဲ့ ဥပဒေစိုးမိုးရေးယန္တရားတွေကလည်း နိုင်ငံတော်အာဏာကို လက်တွေ့ကျကျ အကောင်အထည်ဖော်ပေးနေကြပါတယ်။

⸻

နောက်ဆုံးမေးခွန်း “ဘယ်သူအုပ်ချုပ်သလဲ” ထက် “အာဏာကို ဘယ်လိုဖွဲ့စည်းထားသလဲ”

။ အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံ ၁၁ နိုင်ငံကို လေ့လာကြည့်ရင် အရေးကြီးဆုံး သင်ခန်းစာတစ်ခု ရှိပါတယ်။

နိုင်ငံတော်တစ်ခုရဲ့ အာဏာကို လူတစ်ဦးတည်းနဲ့ ရှင်းလို့မရပါဘူး။

တစ်ခါတစ်ရံ ဘုရင်က အရေးကြီးပါတယ်။
တစ်ခါတစ်ရံ ပါတီက အရေးကြီးပါတယ်။
တစ်ခါတစ်ရံ စစ်တပ်က အရေးကြီးပါတယ်။
တစ်ခါတစ်ရံ ရွေးကောက်ပွဲနဲ့ ပါလီမန်က အရေးကြီးပါတယ်။
တချို့နိုင်ငံတွေမှာတော့ ဒီအဖွဲ့အစည်းတွေ အားလုံး အပြန်အလှန်သက်ရောက်နေကြပါတယ်။

ဒါကြောင့် နိုင်ငံရေးကို လေ့လာတဲ့အခါ—

“ဘယ်သူက အာဏာရသလဲ”

ဆိုတဲ့ မေးခွန်းနဲ့တင် မရပ်သင့်ပါဘူး။

“အာဏာကို ဘယ်အဖွဲ့အစည်းက ကိုင်ထားသလဲ။
အဲဒီအဖွဲ့အစည်းကို ဘယ်သူက ထိန်းချုပ်နိုင်သလဲ။
အာဏာကို ဘယ်လိုကန့်သတ်ထားသလဲ။
အာဏာကို ဘယ်လိုလွှဲပြောင်းနိုင်သလဲ။
ပြည်သူက အာဏာကို ဘယ်လိုပြန်လည်သက်ရောက်နိုင်သလဲ” ဆိုတဲ့ မေးခွန်းတွေကိုပါ ဆက်မေးရပါတယ်။

⸻

နိဂုံး
နိုင်ငံတော်ဟာ လူမျိုးတစ်မျိုးရဲ့
ပိုင်ဆိုင်မှု မဟုတ်

။ အရှေ့တောင်အာရှရဲ့ သမိုင်းကို တစ်နိုင်ငံချင်းစီ လေ့လာကြည့်ရင် နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ရေးဟာ လူမျိုးတစ်မျိုးရဲ့ သဘောသဘာဝတစ်ခုတည်းနဲ့ ဖြစ်ပေါ်လာတာ မဟုတ်ကြောင်း မြင်နိုင်ပါတယ်။

။ ကိုလိုနီသမိုင်းက သက်ရောက်တယ်။
စစ်ပွဲတွေက သက်ရောက်တယ်။
ဘာသာရေးက သက်ရောက်တယ်။
ဘုရင်စနစ်က သက်ရောက်တယ်။
နိုင်ငံရေးပါတီတွေက သက်ရောက်တယ်။
စစ်တပ်က သက်ရောက်တယ်။
စီးပွားရေးအင်အားစုတွေ သက်ရောက်တယ်။
ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ သက်ရောက်တယ်။

။ နောက်ဆုံးမှာတော့ အာဏာကို ဘယ်လိုဖွဲ့စည်းထားသလဲဆိုတာက နိုင်ငံတော်တစ်ခုရဲ့ နိုင်ငံရေးဘဝကို အလွန်အမင်း သတ်မှတ်ပေးနိုင်ပါတယ်။

အင်ဒိုနီးရှားက အာဏာရှင်ခေတ်ကနေ ဒီမိုကရေစီပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုကို ဖြတ်သန်းခဲ့တယ်။

မလေးရှားက ဘုရင်စနစ်နဲ့ ဖက်ဒရယ်ပါလီမန်စနစ်ကို ပေါင်းစပ်ထားတယ်။

စင်ကာပူက ပါတီဦးဆောင်တဲ့ ဖွံ့ဖြိုးရေးနိုင်ငံတော်အဖြစ် ထူးခြားတယ်။

ထိုင်းက ဘုရင်စနစ်၊ စစ်တပ်၊ ပါလီမန်နဲ့ တရားရုံးတို့ရဲ့ ဆက်နွယ်မှုနဲ့ ရှုပ်ထွေးတယ်။

ဖိလစ်ပိုင်က ရွေးကောက်ပွဲရှိပေမယ့် နိုင်ငံရေးအထက်တန်းလွှာတွေရဲ့ သြဇာက အရေးကြီးနေတယ်။

ဗီယက်နမ်နဲ့ လာအိုက ပါတီဗဟိုပြု နိုင်ငံတော်တွေ ဖြစ်တယ်။

ကမ္ဘောဒီးယားက ပါတီအာဏာရဲ့ ရေရှည်တည်တံ့မှုကို ပြသတယ်။

မြန်မာက စစ်တပ်ရဲ့ နိုင်ငံရေးအခန်းကဏ္ဍဟာ နိုင်ငံတော်အာဏာဖွဲ့စည်းပုံကို ဘယ်လောက်အထိ သက်ရောက်နိုင်သလဲဆိုတာကို ပြသတယ်။

ဘရူနိုင်းက ဘုရင်စနစ်ကို နိုင်ငံတော်အာဏာရဲ့ ဗဟိုအဖြစ် ဆက်လက်ထားရှိတယ်။

တီမော-လက်စတေကတော့ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့အစည်းတွေကို အသစ်တည်ဆောက်လာတဲ့ နိုင်ငံတစ်ခုအဖြစ် ထင်ရှားတယ်။

။ ဒီနိုင်ငံတွေအားလုံးကို တစ်ခုတည်းသော စကားလုံးနဲ့ မရှင်းနိုင်ပါဘူး။ ဒါပေမယ့် တစ်ခုတော့ ရှင်းပါတယ်။

လူမျိုးဟာ လူမျိုးဖြစ်ပြီး၊ နိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်းဟာ နိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်း ဖြစ်ပါတယ်။

နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ရေးနဲ့ နိုင်ငံရေးအာဏာကို လေ့လာရာမှာ လူမျိုးတစ်မျိုးရဲ့ သဘာဝကို အပြစ်တင်ခြင်းထက် အာဏာကို ဘယ်လိုဖွဲ့စည်းထားသလဲ၊ ဘယ်လိုထိန်းသိမ်းထားသလဲ၊ ဘယ်လိုကန့်သတ်နိုင်သလဲ၊ ဘယ်လိုလွှဲပြောင်းနိုင်သလဲ ဆိုတာကို ဆန်းစစ်နိုင်မှသာ နိုင်ငံရေးသမိုင်းရဲ့ အဓိကအကြောင်းကို ပိုမိုရှင်းလင်းစွာ မြင်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

🌿ယူအမ်ကို ဘယ်သူဦးဆောင်မလဲ?🌿

၂၀၂၇ ခုနှစ်အလွန်မှာ ကမ္ဘာ့အရေး၊ လူမှုလောကအတွက် ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးကို ရွေးချယ်ခြင်း

ဆရာကြီး ဦးရွှေအောင် ရေးသည်။
သရုပ်ဖော်ပုံ=AI

နိဒါန်း

။ ကုလသမဂ္ဂကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်မှာ ယခုဆိုလျှင် နှစ်ပေါင်းရှစ်ဆယ်ကျော်လာပြီ။

ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး၏ အပျက်အစီးများအကြား ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများ စုပေါင်းပြီး “နောက်ထပ်ကမ္ဘာစစ်ကြီး မဖြစ်စေရ” ဟူသော ရည်ရွယ်ချက်၊ နိုင်ငံများအကြား ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးကို မြှင့်တင်ရန် ရည်ရွယ်ချက်တို့ဖြင့် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သော အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည်။

သို့သော် ယနေ့ကမ္ဘာသည် ၁၉၄၅ ခုနှစ်က ကမ္ဘာနှင့် မတူတော့။

။ စစ်ပွဲများရှိနေသည်။ နိုင်ငံရေးပဋိပက္ခများရှိနေသည်။ စီးပွားရေးမညီမျှမှုများရှိနေသည်။ ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုက လူသားတို့၏ အနာဂတ်ကို စိန်ခေါ်နေသည်။ နည်းပညာနှင့် ဉာဏ်ရည်တုသည် လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ အလုပ်အကိုင်၊ ပညာရေးနှင့် လူမှုဆက်ဆံရေးများကို ပြောင်းလဲနေသည်။ တစ်ဖက်တွင်လည်း ကုလသမဂ္ဂကိုယ်တိုင်၏ ငွေကြေးအခက်အခဲနှင့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးလိုအပ်ချက်များ ပေါ်ပေါက်နေသည်။

ထိုအချိန်တွင် မေးစရာမေးခွန်းတစ်ခု ပေါ်လာသည်။

“၂၀၂၇ ခုနှစ်အလွန်မှာ ကုလသမဂ္ဂကို ဘယ်သူ ဦးဆောင်မလဲ?”

မေးခွန်း၏အရေးကြီးမှုသည် လူတစ်ဦး၏အမည်ကို သိရခြင်းထက် ပိုသည်။

ဘယ်လိုလူမျိုးကို ရွေးချယ်မလဲဆိုတာက ပိုအရေးကြီးသည်။

⸻

လူတစ်ယောက်ရွေးတာမဟုတ်၊ ကမ္ဘာ့တာဝန်တစ်ရပ်ကို ရွေးတာ

။ ကုလသမဂ္ဂအတွင်းရေးမှူးချုပ်သည် နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ၏ သမ္မတမဟုတ်။

စစ်တပ်တစ်ခု၏ တပ်မှူးလည်း မဟုတ်။

ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများအားလုံးအပေါ် အမိန့်ပေးနိုင်သည့် ကမ္ဘာ့အစိုးရခေါင်းဆောင်လည်း မဟုတ်။

သို့သော် နိုင်ငံပေါင်းစုံကြားတွင် ဆွေးနွေးနိုင်သူ၊ သဘောထားကွဲလွဲမှုများကို ညှိနှိုင်းနိုင်သူ၊ ငြိမ်းချမ်းရေးကို တိုက်တွန်းနိုင်သူ၊ ကုလသမဂ္ဂပဋိညာဉ်စာတမ်း၏ အခြေခံတန်ဖိုးများကို ကာကွယ်ပြောဆိုနိုင်သူ ဖြစ်ရသည်။

ကုလသမဂ္ဂကိုယ်တိုင်က အတွင်းရေးမှူးချုပ်၏တာဝန်ကို အုပ်ချုပ်ရေးအကြီးအကဲအဖြစ် ဖော်ပြထားသကဲ့သို့ သံတမန်၊ ထောက်ခံပြောဆိုသူ၊ အရပ်ဘက်ဝန်ထမ်းနှင့် အဖွဲ့အစည်းခေါင်းဆောင်ဆိုသည့် အခန်းကဏ္ဍများကို တစ်ပြိုင်နက်တည်း ထမ်းဆောင်ရမည့်တာဝန်အဖြစ် ရှုမြင်ထားသည်။

ထို့ကြောင့် “ဘယ်သူက နာမည်ကြီးသလဲ” ဆိုတာထက်“ဘယ်သူက မတူညီသောကမ္ဘာကြီးကို တစ်စားပွဲတည်းမှာ ထိုင်စေနိုင်သလဲ” ဆိုတာက ပိုအရေးကြီးသည်။

⸻

ပညာရှိရုံနဲ့ မလုံလောက်

။ အတွင်းရေးမှူးချုပ်လောင်းတစ်ဦးကို ကြည့်ရာတွင် ပထမဆုံးကြည့်ရမည့်အချက်မှာ ပညာရေးဖြစ်သည်။

သို့သော် ဘွဲ့များများရထားခြင်းတစ်ခုတည်းနှင့် မလုံလောက်။

ပညာသည် လူကို စဉ်းစားတတ်စေရန် ဖြစ်ရသည်။

ကမ္ဘာ့နိုင်ငံရေး၏ နောက်ကွယ်တွင် စီးပွားရေးရှိသည်။ စီးပွားရေး၏နောက်ကွယ်တွင် လူမှုဘဝရှိသည်။ လူမှုဘဝ၏နောက်ကွယ်တွင် လူသား၏ မျှော်လင့်ချက်၊ ကြောက်ရွံ့မှုနှင့် ဂုဏ်သိက္ခာရှိသည်။

ထို့ကြောင့် ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးသည် စာအုပ်ထဲက ကမ္ဘာကိုသာ သိသူမဟုတ်ဘဲ လူတို့၏ဘဝကိုလည်း နားလည်သူ ဖြစ်ရန်လိုသည်။

⸻

အတွေးအခေါ်က ပိုအရေးကြီးလာပြီ

။ ၂၀၂၇ ခုနှစ်အလွန်ကမ္ဘာသည် ယခင်ကမ္ဘာထက် ပို၍ရှုပ်ထွေးလာမည်။

ယနေ့ဖြစ်နေသော ပြဿနာတစ်ခုသည် မနက်ဖြန်တွင် အခြားပြဿနာတစ်ခုနှင့် ဆက်စပ်လာနိုင်သည်။

စစ်ပွဲသည် စားနပ်ရိက္ခာအကျပ်အတည်းဖြစ်လာနိုင်သည်။

စားနပ်ရိက္ခာအကျပ်အတည်းသည် ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်မှုဖြစ်လာနိုင်သည်။

ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုသည် လူမှုရေးပဋိပက္ခနှင့် စီးပွားရေးပြဿနာတို့နှင့် ဆက်စပ်လာနိုင်သည်။

AI နည်းပညာသည် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကို မြှင့်တင်နိုင်သကဲ့သို့ အလုပ်အကိုင်၊ သတင်းအချက်အလက်နှင့် လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ ပြဿနာအသစ်များကိုလည်း ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။

ဒါကြောင့် အတွင်းရေးမှူးချုပ်သစ်မှာ ယနေ့ပြဿနာကိုသာ ဖြေရှင်းနိုင်သည့် အမြင်မဟုတ်ဘဲ မနက်ဖြန်၏ပြဿနာကို ကြိုတင်မြင်နိုင်သည့် အတွေးအခေါ် လိုအပ်သည်။

⸻

ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုတာ ဘာလဲ

။ နိုင်ငံတကာခေါင်းဆောင်တစ်ဦး၏ ကိုယ်ကျင့်တရားကို စကားလုံးများဖြင့် ဆုံးဖြတ်၍မရ။

မှတ်တမ်းကို ကြည့်ရသည်။

အာဏာရှိစဉ်က ဘယ်လိုပြုမူခဲ့သလဲ။

မိမိနှင့် သဘောထားမတူသူကို ဘယ်လိုဆက်ဆံခဲ့သလဲ။

အခက်အခဲရှိသောအချိန်တွင် မိမိပြောခဲ့သောစကားကို မည်မျှအထိ တာဝန်ယူခဲ့သလဲ။

အာဏာနှင့် အကျိုးစီးပွားကြားတွင် ပွင့်လင်းမြင်သာမှု မည်မျှရှိသလဲ။

ဤအချက်များကို ကြည့်ရမည်။

ထို့ကြောင့် “ဒီလူက ကိုယ်ကျင့်တရားကောင်းတယ်” ဟု လွယ်လွယ်ကူကူ ဆုံးဖြတ်မည့်အစား မှတ်တမ်းက ဘာပြောသလဲ ဆိုတာကိုသာ ကြည့်သင့်သည်။

⸻

အတွေ့အကြုံဆိုတာလည်း တစ်မျိုးတည်းမဟုတ်

။ လက်ရှိ ကိုယ်စားလှယ်များ၏ အတွေ့အကြုံများသည် တစ်ပုံစံတည်း မဟုတ်ကြ။

တချို့သည် နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းများကို ဦးဆောင်ဖူးကြသည်။

တချို့သည် သမ္မတ၊ ဝန်ကြီး သို့မဟုတ် အစိုးရအဆင့် တာဝန်များ ထမ်းဆောင်ဖူးကြသည်။

တချို့သည် သံတမန်ရေးနှင့် ကုလသမဂ္ဂလုပ်ငန်းများတွင် အတွေ့အကြုံများရှိကြသည်။

တချို့သည် နျူကလီးယားလုံခြုံရေးကဲ့သို့ အလွန်ရှုပ်ထွေးသော နိုင်ငံတကာပြဿနာများကို ကိုင်တွယ်ခဲ့ဖူးကြသည်။

ထို့ကြောင့် အတွေ့အကြုံကို နှိုင်းယှဉ်ရာတွင် “ဘယ်သူက အတွေ့အကြုံအများဆုံးလဲ” ဟုသာ မေးခြင်းထက်—

“လာမည့်ကမ္ဘာ့ပြဿနာများနှင့် မည်သည့်အတွေ့အကြုံက အမှန်တကယ် ဆက်စပ်သလဲ” ဟု မေးသင့်သည်။

⸻

ယူအမ်ကို ဦးဆောင်နိုင်ခြင်းဆိုတာ

။ ကုလသမဂ္ဂအတွင်းရေးမှူးချုပ်သစ်အတွက် အရေးကြီးဆုံးစမ်းသပ်ချက်သည် ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် လုံခြုံရေး၊ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး၊ လူ့အခွင့်အရေးတို့ကို တစ်ခုနှင့်တစ်ခု မခွဲဘဲ ကိုင်တွယ်နိုင်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ ကုလသမဂ္ဂ၏ လက်ရှိရွေးချယ်ရေးလုပ်ငန်းစဉ်တွင်ပင် ကိုယ်စားလှယ်များ၏ ခေါင်းဆောင်မှု၊ အတွေ့အကြုံ၊ ကျွမ်းကျင်မှုနှင့် UN ၏ ငြိမ်းချမ်းရေး၊ ဖွံ့ဖြိုးရေး၊ လူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ မဏ္ဍိုင်သုံးရပ်ကို အဓိကမေးမြန်းစိစစ်ထားသည်။ (United Nations⁠)

ထို့အပြင် ကုလသမဂ္ဂကိုယ်တိုင်၏ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးလည်း ရှိနေသည်။

ထို့ကြောင့် ခေါင်းဆောင်သစ်သည် နိုင်ငံများကိုသာ ညှိနှိုင်းရမည်မဟုတ်။

ကုလသမဂ္ဂအဖွဲ့အစည်းကိုယ်တိုင်ကိုလည်း ပြန်လည်ယုံကြည်လာအောင် လုပ်ရမည်။

⸻

အမျိုးသမီးခေါင်းဆောင် ပထမဆုံးဖြစ်လာမလား

။ ယခုရွေးချယ်မှု၏ ထူးခြားချက်တစ်ရပ်မှာ အမျိုးသမီးကိုယ်စားလှယ်များ အများအပြား ပါဝင်နေခြင်းဖြစ်သည်။

သို့သော် အမျိုးသမီးဖြစ်ခြင်းကိုယ်တိုင်သည် ရွေးချယ်ရန် အကြောင်းပြချက်တစ်ခု မဖြစ်သင့်သကဲ့သို့ အမျိုးသားဖြစ်ခြင်းကိုလည်း အားသာချက်ဟု မယူဆသင့်။

လူတစ်ဦးကို လူတစ်ဦးအဖြစ် ကြည့်ရမည်။

သူ၏ပညာ၊ အတွေးအခေါ်၊ မှတ်တမ်း၊ အတွေ့အကြုံနှင့် ခေါင်းဆောင်နိုင်စွမ်းကို ကြည့်ရမည်။

အကယ်၍ ပထမဆုံးအမျိုးသမီးအတွင်းရေးမှူးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့လျှင် သမိုင်းဝင်ဖြစ်ရပ်တစ်ခု ဖြစ်မည်မှာ မှန်သည်။ သို့သော် သမိုင်းဝင်ခြင်းထက် တာဝန်ကို ထမ်းဆောင်နိုင်ခြင်း က ပိုအရေးကြီးသည်။

⸻

လက်ရှိမဲရလဒ်က ဘာပြောသလဲ

။ ၂၀၂၆ စက်တင်ဘာ ၁၈ ရက်တွင် ပြုလုပ်ခဲ့သည့် လုံခြုံရေးကောင်စီ၏ တတိယအကြိမ် အလွတ်သဘောစမ်းသပ်မဲတွင် Rebeca Grynspan က “encourage” ၉ မဲ၊ Carolyn Rodrigues Birkett က ၈ မဲ ရရှိခဲ့ကြောင်း သံတမန်များထံမှ သိရသည်။ သို့သော် ယင်းသည် နောက်ဆုံးရွေးချယ်မှုမဟုတ်သည့် အလွတ်သဘောစမ်းသပ်မဲ သာဖြစ်ပြီး အဆုံးအဖြတ်ရလဒ်ဟု မယူဆသင့်သေးပေ။

ဒါကြောင့် ယခုအချိန်မှာ
“ဘယ်သူ ရမယ်”ဟု ပြောခြင်းထက် “ဘယ်လိုခေါင်းဆောင်ကို ကမ္ဘာက လိုအပ်နေသလဲ” ဟု မေးခြင်းက ပိုအဓိပ္ပာယ်ရှိသည်။

⸻

နိဂုံး

။ ၂၀၂၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၁ ရက်မှစ၍ ကုလသမဂ္ဂ၏ စတုတ္ထဆယ်စုနှစ်များအတွင်း ကမ္ဘာ့အရေးများကို ဦးဆောင်ရမည့်သူသည် လူတစ်ဦးတည်း၏ အာဏာကို ရယူမည့်သူမဟုတ်။

နိုင်ငံပေါင်းများစွာ၏ မတူညီသောအကျိုးစီးပွားများကြားတွင် စကားပြောနိုင်ရမည်။

ရန်ဘက်များကို စားပွဲတစ်ဖက်တည်းတွင် ထိုင်စေနိုင်ရမည်။

အားနည်းသောနိုင်ငံ၏ အသံကိုလည်း ကြားနိုင်ရမည်။

အင်အားကြီးနိုင်ငံများ၏ သဘောထားကိုလည်း နားလည်ရမည်။

အမှန်တရားကို ပြောနိုင်ရမည်။

တစ်ချိန်တည်းမှာပင် အဖွဲ့အစည်းကိုလည်း ပြုပြင်နိုင်ရမည်။

ထို့ကြောင့် ယူအမ်ကို ဘယ်သူဦးဆောင်မလဲဆိုသည့် မေးခွန်း၏ အဖြေကို ယခုအချိန်တွင် ကြိုတင်ဆုံးဖြတ်၍ မရသေး။

သို့သော် ကမ္ဘာကြီးက ရွေးချယ်ရမည့်အရာကိုတော့ သိထားသင့်သည်။

ပညာရှိသူတစ်ဦးသာ မလုံလောက်။

အတွေးအခေါ်ကျယ်သူတစ်ဦးသာ မလုံလောက်။

အတွေ့အကြုံများသူတစ်ဦးသာ မလုံလောက်။

ကိုယ်ကျင့်တရားကောင်းသူတစ်ဦးသာလည်း မလုံလောက်။

အဲဒီအရာအားလုံးကို ပေါင်းစပ်ပြီး မတူညီသောကမ္ဘာကြီးကို တစ်စားပွဲတည်းတွင် စကားပြောနိုင်အောင် ဦးဆောင်ပေးနိုင်သူ၊

စစ်ပွဲထက် ဆွေးနွေးမှုကို၊

အာဏာထက် နိုင်ငံတကာဥပဒေကို၊

အကျိုးစီးပွားထက် လူသားဂုဏ်သိက္ခာကို၊

ယနေ့ထက် မနက်ဖြန်ကမ္ဘာကို မြင်နိုင်သူ

ဖြစ်ဖို့ လိုသည်။

၂၀၂၇ ခုနှစ်အလွန် ကုလသမဂ္ဂ၏ စမ်းသပ်မှုသည် လူတစ်ဦး၏ အောင်မြင်မှုကို စမ်းသပ်ခြင်းမဟုတ်။

လူသားတို့၏ စုပေါင်းအနာဂတ်အတွက် နိုင်ငံများက မည်သည့်ခေါင်းဆောင်မှုပုံစံကို ယုံကြည်ရွေးချယ်ကြမည်နည်းဆိုသည့် စမ်းသပ်မှုလည်း ဖြစ်သည်။

ထို့ကြောင့်

“ယူအမ်ကို ဘယ်သူဦးဆောင်မလဲ?”

ဆိုသည့် မေးခွန်းထက်

“၂၀၂၇ ခုနှစ်အလွန် ကမ္ဘာကြီးကို ဦးဆောင်ရန် ဘယ်လိုလူမျိုး လိုအပ်သလဲ?”

ဆိုသည့် မေးခွန်းကို အရင်ဆုံး မေးသင့်ပေသည်။