🌿ဈာန၏အထွတ်အထိပ်နှင့် ကာမဘုံသား၏ တရားသိမှတ်မှု🌿

🌿ဈာန၏အထွတ်အထိပ်နှင့် ကာမဘုံသား၏ တရားသိမှတ်မှု🌿

တောင်ကလေးဆရာတော်

(၁၀.၆.၂၀၂၆) ရက်နေ့။

🌿 နိဒါန်း

။ ဗုဒ္ဓတရားတော်အတွင်း၌ “ဈာန ” ဟူသည်မှာ စိတ်ကို အာရုံတစ်ခုတည်းပေါ်တွင် တည်ငြိမ်စွာ စုစည်းထားနိုင်သော နက်ရှိုင်းသည့် သမာဓိအဆင့်များကို ဆိုလိုသည်။ လူသားတို့၏နေ့စဉ်စိတ်သည် အာရုံများစွာကြားတွင် ပြန့်ကျဲနေသော်လည်း၊ သမာဓိအားကောင်းလာသောအခါ စိတ်သည် တဖြည်းဖြည်း တည်ငြိမ်သန့်ရှင်းလာပြီး ဈာန်အဆင့်များကို တက်လှမ်းနိုင်လာသည်။ကာမဘုံအတွင်းရှိ သာမန်လူသားတစ်ဦးသည် မိမိ၏ သမထဘာဝနာ၊ဝိပဿနာ ဘာဝနာများ လေ့ကျင့်မှုဖြင့် မည်သည့် သမာဓိအမြင့်ဆုံး အဆင့်အထိ တက်လှမ်းနိုင်သနည်း၊ ထိုဈာန်သမာဓိသည် တရားသိမြင်မှု (ဝိပဿနာ) အတွက် မည်သို့ အထောက်အကူပြုသနည်း ဟူသည်ကို ဤစာဆောင်းပါးတွင် ရှင်းလင်းတင်ပြပါမည်။

( ရူပဈာန်(၄) ဆင့်ကာမဘုံသားနှင့်

ဈာန၏အဆင့်များ

။ လူသားများသည် ကာမဘုံအတွင်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ထိုဘုံ၌ မျက်စိ၊ နား၊ နှာခေါင်း၊ လျှာ၊ ကိုယ်၊ စိတ် ဟူသော အာရုံခံအင်္ဂါများမှတစ်ဆင့် အမြဲတမ်း ကာမဂုဏ်အာရုံအသစ်များကို ဆွဲယူခံစားနေရသဖြင့် စိတ်သည် သဘာဝအားဖြင့် ပြန့်ကျဲလွယ်ပြီး မတည်ငြိမ်တတ်ပေ။သို့သော် ကမ္မဋ္ဌာန်းတရား (Samādhi practice) ကို စနစ်တကျ အားထုတ်လာသောအခါ စိတ်သည် တဖြည်းဖြည်း စုစည်းလာပြီး ဈာန်သမာဓိများကို ရရှိလာသည်။ ၎င်းတွင် ရုပ်အာရုံကို အခြေခံသည့် ရူပဈာန် (၄) ဆင့် ရှိသည်။

ပထမဈာန်

> ဝိတက်၊ ဝိစာရ၊ ပီတိ၊ သုခ၊ ဧကဂ္ဂတာ ဟူသော ဈာန်အင်္ဂါ ၅ ပါးနှင့် ပြည့်စုံသည်။

ဒုတိယဈာန်

> ဝိတက်၊ ဝိစာရ ငြိမ်းသွားပြီး ပီတိ၊ သုခ၊ ဧကဂ္ဂတာ သာ ရှိတော့သည်။

တတိယဈာန်

> ပီတိ ငြိမ်းသွားပြီး သုခ၊ ဧကဂ္ဂတာ သာ ရှိတော့သည်။ စတုတ္ထဈာန်> သုခ (ချမ်းသာ) ပါ ငြိမ်းသွားပြီး ဥပက္ခာ (အညီအမျှမြင်မှု) နှင့် ဧကဂ္ဂတာ သာ ရှိတော့သည်။

စတုတ္ထဈာန်

(ရူပသမာဓိ၏ အထွတ်အထိပ်)

။ ဤရူပဈာန်လေးဆင့်အနက်တွင် စတုတ္ထဈာန် (Fourth Jhāna) သည် ရုပ်အခြေခံသမာဓိ၏ အဆင့်မြင့်ဆုံး ဖြစ်သည်။ စတုတ္ထဈာန်သို့ ရောက်သောအခါ ဝမ်းသာမှု (သောမနဿ) နှင့် ကိုယ်စိတ်ချမ်းသာမှု (သုခ) များပါ တဖြည်းဖြည်း ငြိမ်းသက်သွားသည်။ စိတ်သည် အလွန်တည်ငြိမ်၍ တုန်လှုပ်မှု မရှိတော့ပေ။” ဥပက္ခာ (Upekkhā)” ဟုခေါ်သောအလယ်အလတ် သဘောထားဖြင့် အာရုံကို ငြိမ်းချမ်းစွာ စောင့်ကြည့်နေသည်။ ဝင်လေထွက်လေ (အဿာသ ပဿာသ) အသက်ရှူခြင်းတောင် ချုပ်ငြိမ်းသွားသည်အထိ စိတ်တည်ငြိမ်မှု အလွန်မြင့်မားသည်။

အထက်အဆင့် (အရူပဈာန်) များသို့ လမ်းဖွင့်ခြင်း

။ စတုတ္ထဈာန်သည် ရူပဈာန်၏ လမ်းဆုံးဖြစ်သော်လည်း၊ ကာမဘုံသား လူသားများအတွက် အမြင့်ဆုံးအဆင့် မဟုတ်သေးပါ။ စတုတ္ထဈာန်သမာဓိကို အခြေခံ၍ စိတ်ကို ရုပ်အာရုံမှ လုံးဝလွတ်မြောက်စေကာ အရူပဈာန် (Formless Jhāna) ၄ ဆင့် ဖြစ်သော

၁။ အာကာသာနဉ္စာယတနဈာန်

၂။ ဝိညာဏဉ္စာယတနဈာန်

၃။ အာကိဉ္စညာယတနဈာန်

၄။ နေဝသညာနာသညာယတနဈာန်အထိ ဆက်လက် တက်လှမ်းနိုင်သည်။ထို့ကြောင့် ကာမဘုံသား လူသားတစ်ဦး ရရှိနိုင်သော သမာဓိ၏ အထွတ်အထိပ်မှာ “ အဋ္ဌသမာပတ်” (ဈာန် ၈ ပါး) ဖြစ်သည်။

ဈာန်သမာဓိမှသည် တရားသိမှတ်မှု (ဝိပဿနာ) သို့

။ ကျမ်းစာအာဘော်များအရ ဈာန်သမာဓိ ရရှိရုံမျှဖြင့် သံသရာမှ မလွတ်မြောက်နိုင်သေးပါ။ ဈာန်သည် ကိလေသာများကို ခေတ္တမျှသာ ဖိနှိပ်ထားနိုင်သော (ဝိက္ခမ္ဘနပဟာန်) သဘောသာ ရှိသည်။ တကယ့် တရားစစ် တရားမှန်ကို သိမှတ်ရန် (ဝိပဿနာ ကူးရန်) အတွက်မူ စတုတ္ထဈာန် (သို့မဟုတ်) မိမိရရှိထားသော ဈာန်သမာဓိတစ်ခုခုမှ ထကာ၊ ထိုဈာန်စိတ်၊ ဈာန်စေတသိက် နာမ်တရားများနှင့် ရုပ်တရားတို့၏ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ လက္ခဏာရေးသုံးပါးကို ပြန်လည်ရှုမှတ်ရမည်။ ထိုသို့ ရှုမှတ်နိုင်မှသာလျှင် စိတ်သည် ကာမဘုံ၊ ရူပဘုံ၊ အရူပဘုံဟူသော ဘဝသုံးပါးလုံးကို ကျော်လွန်ပြီး နိဗ္ဗာန်တရားကို မျက်မှောက်ပြုမည့် “ မဂ်ဉာဏ်၊ ဖိုလ်ဉာဏ်” သို့ ကူးမြောက်နိုင်မည် ဖြစ်သည်။

နိဂုံး

။ နိဂုံးအနေဖြင့်ဆိုရသော် ကာမဘုံသား လူသားတစ်ဦးအနေဖြင့် ကမ္မဋ္ဌာန်းအားထုတ်လျှင် အမြင့်ဆုံး ဈာန်သမာဓိဖြစ်သော အဋ္ဌသမာပတ် (ဈာန် ၈ ပါး) အထိ ရောက်ရှိနိုင်သည်။ သို့သော် ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပန်းတိုင်ဖြစ်သော တရားသိမှတ်မှုအတွက်မူ ဈာန်သမာဓိသည် “ အလုပ်လုပ်ရန် အားကောင်းသော လက်နက်” သာ ဖြစ်သည်။ထိုသမာဓိအင်အားကို အခြေခံ၍ ဝိပဿနာဉာဏ်လမ်းကြောင်းသို့ ဆက်လက်လျှောက်လှမ်းမှသာလျှင် စစ်မှန်သော ဘဝလွတ်မြောက်မှုကို ရရှိနိုင်မည် ဖြစ်ပေသတည်း။