~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
တောမှီရဟန်း
နိဒါန်း
။ ဗုဒ္ဓသာသနာဟူသည် အချိန်အလျားအနက်ကို ကျော်လွန်၍ လူသားတို့၏ စိတ်နှလုံးသားထဲသို့ အလင်းရောင် ပို့ဆောင်ပေးနေသော သာသနာကြီးဖြစ်ပါသည်။ ထိုသာသနာကြီး၏ အမြစ်မြှောက်၊ အဓိကအုတ်မြစ်အဖြစ် တည်ရှိနေသည်မှာ တိပိဋကတ် ပင်ဖြစ်ပါသည်။
။ တိပိဋကတ်သည် ဗုဒ္ဓဘုရားရှင်၏ အမြင့်မြတ်ဆုံး ဉာဏ်အလင်းကို စာပေသဘောဖြင့် ထိန်းသိမ်းထားသည့် သာသနာ၏ အသက်သွေးကြောကြီးဖြစ်ပြီး၊ ခေတ်ကာလအဆက်ဆက် လူသားတို့အား အမှောင်မှ အလင်းသို့ ဦးတည်စေသော လမ်းညွှန်တိုင်တစ်စင်းလည်း ဖြစ်ပါသည်။
။ ဤဂုဏ်ပြုပွဲဆောင်းပါးတွင် တိပိဋကတ်၏ သမိုင်းအရင်းအမြစ်မှ စတင်ကာ အဓိပ္ပာယ်အနက်၊ အဋ္ဌကထာ၊ ဋီကာတို့၏ ပညာရေးအမြင်၊ တိပိဋကဓရတို့၏ ဂုဏ်သိက္ခာ၊ မြန်မာပြည်၌ ထွန်းကားလာပုံတို့ကို သမိုင်းအထောက်အထားမလွဲမသွားစေရန် ဂရုတစိုက် စုစည်းတင်ပြလိုပါသည်။
⸻
၁) တိပိဋတ်သမိုင်း စတင်ခြင်း
။ ဗုဒ္ဓဘုရားရှင် ပရိနိဗ္ဗာန်ဝင်ပြီးနောက် သာသနာတော် အနှောက်အယှက် မဖြစ်စေရန်အတွက် ရဟန္တာအရှင်ကြီးများသည် တရားတော်များကို စုပေါင်း ထိန်းသိမ်းရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြပါသည်။ ထိုဆုံးဖြတ်ချက်၏ အကျိုးရလဒ်အဖြစ် ပထမ သံဃာယနာ သည် သာသနာ့သမိုင်းထဲ၌ မထင်ရှားမဖြစ်အောင် မှတ်တမ်းတင်ရမည့် အဖြစ်အပျက်အဖြစ် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပါသည်။
။ မဟာကာဿပ တည်းဟူသောမထေရ်မြတ်ကြီး၏ ဦးဆောင်မှုအောက်တွင် အာနန္ဒ ဟူသောမထေရ်မြတ်မှ သုတ္တန္တရားတော်များကို ပြန်လည် သုံးသပ်၍ ဥပါလိ ဟူသော
မထေရ်ကြီးမှ ဝိနယစည်းကမ်းများကို အတည်ပြုခဲ့ကြရာမှ တိပိဋကတ်သမိုင်းသည် စနစ်တကျ စတင်လမ်းဖွင့်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပါသည်။
⸻
၂) ပိဋကတ်၏ အဓိပ္ပာယ်
။ “ ပိဋက” ဟူသော စကားလုံးသည် သယ်ဆောင်သိမ်းဆည်းရာ ခြင်း၊ အိတ် ဟူသော အနက်ကို ဆောင်ပါသည်။ ထိုအနက်အတိုင်းပင် တိပိဋကတ်သည် ဗုဒ္ဓဘုရားရှင်၏ အနန္တပညာတော်ကို သယ်ဆောင်ထားသည့် “ သာသနာ့ခြင်းကြီး” ဟု ဆိုနိုင်ပါသည်။
။ ဝိနယပိဋကသည် သာသနာ၏ အညှာအတိုင်၊ သုတ္တန္တပိဋကသည် သာသနာ၏ အသံ၊ အဘိဓမ္မာပိဋကသည် သာသနာ၏ ဉာဏ်အလင်းဟု သဘောထားနိုင်ပါသည်။ ထိုသုံးပါးသောပိဋကတ်ပေါင်းစည်းမှသာ သာသနာတော်သည် ပြည့်စုံခိုင်မာလာခြင်း ဖြစ်ပါသည်။
⸻
၃) အဋ္ဌကထာ အဖွင့်
။ တိပိဋကတ်သည် အနက်ရှိုင်းလွန်းသဖြင့် မရှင်းလင်းဘဲ ဖတ်ရှုပါက အဓိပ္ပာယ်မှားယွင်းနိုင်ပါသည်။ ထိုအခါ အလင်းပြမီးတိုင်ကဲ့သို့ လမ်းညွှန်ပေးသည်မှာ အဋ္ဌကထာ ဖြစ်ပါသည်။
။ အရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသ ဟူသောမထေရ်၏ ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုကြောင့် အဋ္ဌကထာများကို ပါဠိဘာသာဖြင့် စနစ်တကျ စုစည်းနိုင်ခဲ့ရာ၊ ယနေ့ခေတ် ပညာရှင်များအထိ လေ့လာအားကိုးနိုင်သော သာသနာ့အမွေအနှစ်ကြီး ဖြစ်လာခဲ့ပါသည်။
⸻
၄) ဋီကာ အမြင်
။ အဋ္ဌကထာကို ထပ်မံ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ သုံးသပ်ထားသော စာပေများကို ဋီကာဟု ခေါ်ကြပါသည်။ ဋီကာသည် အနက်အဓိပ္ပာယ်များကို ပိုမို နက်ရှိုင်းစေပြီး သာသနာ့ပညာကို ဉာဏ်မျက်စိ ဖွင့်ပေးသော အဆင့်မြင့် လမ်းညွှန်တစ်ရပ် ဖြစ်ပါသည်။ ထိုကြောင့် တိပိဋကတ်၊ အဋ္ဌကထာ၊ ဋီကာတို့သည် သာသနာ့ပညာ၏ “ သုံးထပ်တိုင်အုတ်ကြီး” များဟု ဆိုရမည် ဖြစ်ပါသည်။
⸻
၅) တိပိဋကဓရ၏ ဂုဏ်
။ တိပိဋကဓရတို့သည် စာပေသမိုင်းထဲ၌သာ မဟုတ်ဘဲ သာသနာ့သက်ရှိသမိုင်းအဖြစ် ရပ်တည်နေသူများ ဖြစ်ပါသည်။ တိပိဋကတ်ကို မှတ်ဉာဏ်ဖြင့် ထိန်းသိမ်းနိုင်ခြင်းသည် ပညာ၊ သဒ္ဓါ၊ ဝီရိယတို့ ပေါင်းစည်းမှု၏ အထွတ်အထိပ်ဖြစ်ပါသည်။
သူတော်ကောင်းတို့၏ ဂုဏ်သိက္ခာသည် သာသနာတော်ကို အနာဂတ်သို့ ဆက်လက် လက်ဆင့်ကမ်းပေးနေသော မီးရှူးတိုင်ကြီးနှင့် တူပါသည်။
⸻
၆) အလွန်ရှားပါး
။ ခေတ်အဆက်ဆက်တွင် တိပိဋကဓရ ပေါ်ပေါက်ခြင်းသည် ကြယ်တစ်လုံး လင်းပေါ်သကဲ့သို့ ရှားပါးလှပါသည်။ ထိုရှားပါးမှုကြောင့်ပင် တိပိဋကတ်၏ တန်ဖိုးနှင့် သာသနာ၏ ဂုဏ်သိက္ခာသည် ပိုမို ထင်ဟပ်လာပါသည်။
⸻
၇) မြန်မာပြည် တိပိဋကတ်သမိုင်း အကျဉ်း
။ မြန်မာပြည်သည် တိပိဋကတ်ကို အသက်သွေးကြောအဖြစ် ထိန်းသိမ်းခဲ့သော သာသနာ့မြေ ဖြစ်ပါသည်။ ပုဂံခေတ်မှစ၍ ယနေ့အထိ တိပိဋကတ်သင်ကြားလေ့လာမှု အားကောင်းခဲ့ခြင်းကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓသာသနာအတွင်း အလွန်ထင်ရှားလာခဲ့ပါသည်။
⸻
၈) စဉ်ဆက်သာသနာ တည်ပါစေ
။ တိပိဋကတ်ကို ထိန်းသိမ်းခြင်းသည် အတိတ်ကိုသာ မထိန်းသိမ်းခြင်း မဟုတ်ဘဲ အနာဂတ်ကိုလည်း ကာကွယ်ခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ သာသနာ့လမ်းညွှန်ကို မပြတ်သားအောင် ထိန်းသိမ်းနိုင်ပါစေကြောင်း ဆန္ဒပြုအပ်ပါသည်။
⸻
၉) ဆုတောင်းလွှာ
။ ဤတိပိဋကတ်သာသနာကြီးသည်
ကမ္ဘာတည်သရွေ့ပညာအလင်း မမှိတ်စေဘဲ လူသားတို့၏ စိတ်လမ်းကြောင်းကို အစဉ်အမြဲ လင်းလက်စေပါစေကြောင်း ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သအပ်ပါသည်။
⸻
နိဂုံး
။ တိပိဋကတ်သည် သာသနာ၏ အစ၊ အလယ်၊ အဆုံးဖြစ်ပါသည်။ တိပိဋကတ်ကို လေးစားထိန်းသိမ်းနိုင်သရွေ့ ဗုဒ္ဓသာသနာသည် ကမ္ဘာ့လူသားတို့၏ စိတ်နှလုံးထဲ၌ အစဉ်အမြဲ တည်မြဲနေမည် ဖြစ်ပါကြောင်းဖြင့် ဤဂုဏ်ပြုဆောင်းပါးကို လေးစားစွာ နိဂုံးချုပ်အပ်ပါသည်။
